Trump Mahsur gemiler için düğmeye bastı! Hürmüz’de özgürlük projesi başlatıyor

ORTADOĞU’yu yangın yerine çeviren ABD ve İran geriliminde sular bir kez daha ısınıyor. ABD Başkanı Donald Trump’ın, Tahran yönetiminin Pakistan’ın arabuluculuğuyla perşembe günü ilettiği 14 maddelik yeni teklif için “kabul edilemez” açıklamasında bulunması tarafların en son 12 Nisan’da buluştuğu müzakere masasını iyice tehlikeye soktu. Diğer yandan Trump dün yaptığı açıklamada temsilcilerinin İran’la olumlu görüşmeler yürüttüğünü belirterek Hürmüz’de mahsur kalan diğer ülke gemileri için de Özgürlük Projesi başlatacaklarını duyurdu. Amerikan ordusuna ait askeri uçakların Ortadoğu yönündeki hareketliliğinde artış yaşanması ise “ABD bölgedeki askeri yığınağını artırıyor mu” sorusunu akıllara getirdi.

‘MÜDAHALEYE KARŞI GÜÇ KULLANIRIZ’

ABD Başkanı Donald Trump’ın dün Truth Social’dan yaptığı açıklamada Hürmüz’de mahsur kalan gemiler için “Özgürlük Projesi” başlatacaklarını duyurması, İran’ın 14 maddelik yeni teklifini “kabul edilemez” bulduğu açıklamasından saatler sonra geldi. Trump açıklamasında özetle şunları söyledi: “Dünyanın dört bir yanından ülkeler -neredeyse tamamı, herkesin gözü önünde bu kadar açık ve şiddetli şekilde devam eden Ortadoğu anlaşmazlığıyla hiçbir şekilde ilgili olmayan ülkeler -Amerika Birleşik Devletleri’ne başvurarak, Hürmüz Boğazı’nda mahsur kalmış gemilerini serbest bırakmamıza yardımcı olup olamayacağımızı sordular. .. Temsilcilerime, bu ülkelere gemilerini ve mürettebatlarını Hürmüz Boğazı’ndan güvenli şekilde çıkarmak için elimizden gelenin en iyisini yapacağımızı iletmelerini söyledim. .. ‘Özgürlük Projesi’ adı verilen bu süreç, Ortadoğu saatine göre pazartesi sabahı başlayacaktır. Temsilcilerimin İran ile oldukça olumlu görüşmeler yürüttüğünün tamamen farkındayım ve bu görüşmeler herkes için çok olumlu sonuçlara yol açabilir. .. Eğer bu insani sürece herhangi bir şekilde müdahale edilirse, ne yazık ki bu müdahaleye güç kullanılarak karşılık verilmesi gerekecektir.”

İKİ AŞAMALI 14 MADDE

Diğer yandan iki taraf arasında 8 Nisan’da ilan edilen kırılgan ateşkesten bu yana hâlâ gerçek anlamda bir ‘barış anlaşması’ müzakere edilememişken İran basınına göre Tahran yönetimi, Washington’un iki aylık bir ateşkesi öngören dokuz maddelik teklifine perşembe günü 14 maddelik güncellenmiş bir teklifle yanıt verdi. İki cephenin anlaşmazlık yaşadığı tüm meselelerin “30 gün içinde karara bağlanması gerektiği” belirtilen teklifte, aynı zamanda “saldırı yapılmayacağına dair güvence verilmesi, İran’ın dondurulmuş varlıklarının serbest bırakılması, savaş tazminatı ödenmesi, yaptırımların iptal edilmesi ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın bitirilmesi” unsurları yer aldı.

ABD merkezli Axios’a göre ise sözkonusu teklif, iki aşamalı bir müzakere takvimi öngörüyor. Habere göre teklifin ilk aşamasında 13 Nisan’dan bu yana çifte abluka altındaki Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve savaşın kalıcı olarak sona erdirilmesi amacıyla bir aylık müzakere süresi öngörüyor.

TRUMP YİNE BEĞENMEDİ

Ancak nükleer meselenin bir an önce çözülmesi gerektiğini defalarca kez dile getiren Trump dün İsrail basınına verdiği demeçte İran’ın müzakerelerde sunduğu tasarıyı incelediğini ve “kabul edilemez” bulduğunu açıkladı. Önceki gün de “İran’a yönelik saldırıların “uslu durmamaları halinde ihtimal dahilinde olduğunu” kaydederek gözdağı vermeyi ihmal etmedi. Bu arada İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de, “ABD tarafı, İran’ın önerdiği plan hakkındaki görüşlerini Pakistan tarafına iletmiştir. Sözkonusu görüşler şu anda incelenmektedir” açıklamasında bulundu.

OKUMADAN MI REDDETTİ

Öte yandan Trump’ın “tekliften memnun olmadığını” ifade etmesi ve son açıklamalarının arasındaki çelişkiye dikkat çeken uzmanlar, bu durumun Trump’ın teklifi “okumadan ya da kapsamlı bir brifing almadan reddetmiş olabileceğine işaret ettiğini” belirtiyor. Nitekim ABD’li özel harekat askeri Brett Velicovich de Fox News’e yaptığı açıklamada Trump’ın tüm seçenekleri aynı anda dile getirerek bir “stratejik belirsizlik” yaratmaya çalıştığını savunuyor. Trump’ın çelişkili açıklamaları İran’ın Devrim Muhafızları Ordusu İstihbarat Teşkilatı’nın da dikkatini çekti. Teşkilat, dün sosyal medyadan yaptığı açıklamada Trump’ı alaya alarak “Trump, imkânsız bir askeri operasyon ile kötü bir anlaşma arasında seçim yapmak zorunda. ABD’nin karar verme alanı daraldı” ifadesini kullandı.

SEVKIYAT ARTIYOR

ABD’ye ait askeri uçakların Ortadoğu trafiğinde son günlerde “sıra dışı” bir artış yaşandığı ortaya çıktı. AA muhabirinin uçuş takip uygulaması Flightradar24 üzerinden yaptığı incelemede, 2 Mayıs’ta Avrupa’dan Ortadoğu ülkelerine özellikle yakıt ikmal ve nakliye uçağı sevkıyatı yapıldığı görüldü. Uçaklar arasında ABD Hava Kuvvetleri’nin en büyük nakliye uçağı “Lockheed C-5M Super Galaxy” ve Boeing tarafından üretilen havada yakıt ikmal ve stratejik askeri nakliye uçağı “Boeing KC-46 Pegasus” da yer aldı. Bu artış, 28 Şubat öncesinde de bölgeye askeri yığınak yapan Washington’un bir kez daha benzer bir hazırlık içinde olup olmadığı yönünde soru işaretlerini beraberinde getirdi.

İSRAİL ‘SAVAŞA DÖNMEYE’ HAZIRLANIYOR

 İSRAİL, “yakın dostu” Washington ve Tahran arasında iplerin tamamen koptuğu bir senaryoya hazırlanıyor. İsrail’in Kanal 12 televizyonuna göre ordu,  Hürmüz Boğazı ablukasının bir anlaşma yapılmasını sağlamaması halinde ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a saldırı başlatacağını öngörüyor. Habere göre ordu savaşa dönüş için hazırlık yaparken, Tel Aviv yönetiminin “İran’ın ne olursa olsun İsrail’e misilleme yapacağını düşündüğü” belirtiliyor. Haberde, İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir’in ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı Komutanı Amiral Brad Cooper ile de görüştüğü öne sürüldü. 

SAVAŞ İRAN’DA EKONOMİYİ BİTİRDİ

ABD ve İsrail’in 28 Şubat’taki saldırılarıyla başlayan ve çifte abluka altındaki Hürmüz Boğazı krizi ile devam eden savaş, halihazırda uzun zamandır sarsıntılı bir dönem geçiren İran ekonomisine daha da yük bindirdi. Al Jazeera’nin haberine göre İran’ın maruz kaldığı yaptırımlar, altyapı saldırıları ve internet kesintileri fiyatlarda haftalık bazda sert artışlara yol açtı. Ülkede aylık asgari ücret 170 milyon riyalin (yaklaşık 92 dolar) altında kalırken, devletin kişi başı sağladığı gıda ve temel ihtiyaç desteği ise aylık 10 doları dahi bulmuyor. Gıda, ilaç, elektronik ve otomobil gibi temel ürünlerde de aşırı fiyat dalgalanmaları ve arz daralması görülüyor. Öte yandan Tahran yönetimi ise “direnç” mesajları vermeye devam ediyor. İran’ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney, cuma günü yaptığı bir açıklamada “İran’ın ekonomik ve kültürel mücadele aşamasında da düşmanlarını umutsuzluğa düşürmesi ve yenilgiye uğratması gerektiğini” belirtmişti.

TEL AVİV WASHINGTON’DAN İKİ UÇAK FİLOSU ALACAK

SON aylarda İran ve Lübnan’a düzenlediği ardı arkası kesilmeyen saldırılarla Ortadoğu’yu yangın yerine çeviren İsrail, “zorlu bir on yıl öncesi hazırlıklarını pekiştirmek” amacıyla hazırlanan 350 milyar şekellik (yaklaşık 119 milyar dolar) savunma planı kapsamında ilk adımı attı. Savunma Bakanlığı tarafından dün yapılan açıklamada, ABD merkezli Lockheed Martin ve Boeing’den iki yeni muharip filo halinde F-35 ve F-15IA gelişmiş savaş uçağı satın alınmasına ilişkin planın nihai onayının verildiği belirtildi. Bakanlık, planın ABD ile İran’a karşı başlatılan “savaştan çıkarılan derslerin” ardından onaylandığını kaydetti. Başbakan Binyamin Netanyahu dün plana ilişkin yaptığı açıklamada “İsrail her zaman düşmanlarımızdan çok daha güçlü olmalıdır. Bu uçaklar İsrail’in ezici hava üstünlüğünü daha da güçlendirecek” ifadelerini kullandı. İsrail ordusunun envanterinde halihazırda Lockheed Martin tarafından yalnızca İsrail için üretilen 48 F-35I savaş uçağı bulunuyor. ABD’den İsrail’e gelecek yıllarda yapılacak teslimatın ardından F-35I filosundaki uçak sayısı 100’e, F-15I filosundaki uçak sayısı ise 50’ye çıkmış olacak.