ABD’nin Mustafa Kemal raporu

ABD, 1. Dünya Savaşı’na 1917’de ‘İtilaf Devletleri’ lehine müdahil olmuş ve onları nihai zafere götüren yolu açmıştı. Mevcut şartlara göre yeni dönemde ‘oyun kurucu’ rolü artık fazlasıyla yıpranmış İngiltere’den çok ABD’nin hakkıydı. Ama önce etrafta olup biteni anlamaları gerektiğinin farkındaydılar. Bunun için de listenin başında savaşın Avrupa’dan sonraki ağır sıklet merkezi Anadolu vardı. 

İSTİHBARAT HEYETİ

Askeri kuvvetlerle sivil siyasi örgütlenmelere dayanan bu direnişin merkezi Ankara’ydı. İmkânları kıt olsa da moralleri yüksekti. Kararlı ve özgüvenliydiler. İngiliz destekli şımarık Yunanlara muharebe meydanlarında vurdukları darbeler istikbale dair de işaretler taşıyordu. İşte Amerikalılar, bu işaretlerin asıl sahibi Mustafa Kemal’i yerinde görmek için 1921’in yaz aylarında Ankara’ya bir heyet gönderdiler. Heyet ABD donanmasından seçilmişti. İstihbaratçıydılar. Sadece siyasi değil ‘şahsi’ gözlemler de yapacaklardı. Milli Mücadele’nin lideri Mustafa Kemal Paşa, onları  1 Temmuz 1921’de Ankara Garı’ndaki iki katlı, mütevazı taş binada bekliyordu.

SOĞUK VE MESAFELİ

Mustafa Kemal Paşa ile ön görüşmeyi ABD’nin Ankara temsilcisi Lewis Heck yaptı. Paşa gayet soğuk davranmıştı. Heck’e göre “Milliyetçilerle siyasi ilişki kurmadan hiçbir şey yapılamaz” mesajıydı bu. Zira ABD Ankara’ya mesafeliydi. Asıl heyet görüşmesi 16.00’da başladı. Mustafa Kemal tek başınaydı. Amerikalılar hem dinlediklerini hem gördüklerini not ediyorlardı. O notlar istihbarat raporu haline getirilip ABD’ye gönderildi. Askeri tarihçi Prof. Dr. Esat Arslan’ın 1995 yılında Amerikan askeri arşivlerinde bulduğu o belgede ABD heyetinin 40 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa’ya dair dikkat çekici gözlemleri var:

ELİNDE MERCAN TESBİH

“Ihlamur ağaçları altındaki küçük taş evin kapısından üst kattaki toplantı odasına kadar her türden sivil ve üniformalı görevliler sıralanmıştı. Mustafa Kemal Paşa yeşil örtülü toplantı masası, birçok sandalyesi, bir kanepe ve bir kitaplığı olan bir odada bekliyordu. Pembe ipek püsküllü ve aynı renkteki mercan tesbihini sinirli şekilde çevirir halde, kapının içinde ayakta karşıladı bizi... İlk bakışta oldukça sinirli beklemekte olduğu görülüyordu.

KOLEJ ÖĞRENCİSİ GİBİ

Türkiye’de dikilmediği belli olan kurşuni mavi renkte, çok zarif bol bir elbise giymişti. Üzerinde dik yakalı bir gömlek, yumuşak görünümlü bir yelekle bunları tamamlayan kavisli küçük bir kravatı vardı. Ne fesi ne de kalpağı vardı. Bir kolej öğrencisi gibi ince saçlar geriye doğru taranmıştı. İlk görüşte gençliği sizi etkilerdi. Çıkık elmacık kemikleri, hafif çukur yanaklar küçük kavisli bir buruna yerleşmiş bir görünüm veriyor. Yüzü iyi eğitim almış, üst düzey biri gibi anlamlı, garip bir biçimde mimiksizdi.

Keskin anlamlı şakakları ile ilk bakışta göze çarpan dışa eğimli kaşları, O’nun başlıca özelliği idi. Leb demeden leblebiyi anlayabilen canlı görüntüsü entelektüelliğinin önündeydi. 

Burnunun üzerinde iki küçük beni vardı. Tartışılan konuyu onaylayıp onaylamadığını belirtecek biçimde kaşlarını aşağı yukarı hareket ettiriyordu.

BEYİNDE YOĞUNLAŞMA

Ağzının her iki yanındaki çukurların hafifçe geriye çekilip çekilmediğini fark edinceye kadar niyetlendiği şeyi anlayamazdınız. Çenesi küçük olmasına karşın, sivri ve kararlıydı. Onunla görüşürken beyninizde bir yoğunlaşma duygusuna kapılırsınız, arkasından soru ne kadar karmaşık ve çetin olursa olsun geniş çözümlü seçeneklerle konunun tam olarak anlaşılmasını sağlar ve geniş bir bakış açısına sahip olursunuz.”

‘SELANİK ATATÜRK EVİ’ ZİYARETE AÇILDI

Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy,  NSosyal hesabından, Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı (TİKA) Başkanlığınca, Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün doğduğu ve çocukluk yıllarını geçirdiği Selanik Atatürk Evi için hazırlanan video klibi paylaştı. “Bir nar ağacının gölgesinde hatıralar yeniden canlanıyor. Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün Selanik’te yeniden hayat bulan mirasının kapılarını bugün yeniden açıyoruz” ifadelerine yer veren Bakan Ersoy, şunları kaydetti:

“Selanik’in dar sokaklarından milletimizin hafızasına uzanan bu emaneti ruhuna uygun bir şekilde ve tüm hatırasını koruyarak restore ettik. Ali Rıza Efendi’nin diktiği ağacın hâlâ gölgesini düşürdüğü bu atmosfer bir çocuğun kurduğu hayallerin, bir milletin yolunu nasıl aydınlattığını hissettirecek. TİKA başta olmak üzere, milletimizin gönlünde müstesna bir yere sahip olan bu kıymetli mirası geleceğe taşıyan herkese teşekkür ediyorum.”

ÖZLEMLE ANIYORUZ

Türkiye, Mustafa Kemal Atatürk’ü vefatının 87’nci yılında sevgiyle, saygıyla, özlemle anıyor... Umutları tükenmiş bir milleti Milli Mücadele ateşiyle ayağa kaldırıp Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk için bugün yurdun dört bir yanında anma törenleri yapılacak.