ABD nin nükleer operasyon planında her şey ters gidebilir: Tarihin en karmaşık harekatı

İran'ın zenginleştirilmiş uranyumunu ele geçirmek için ABD kara birliklerinin konuşlandırılmasını gerektirecek operasyonun tamamlanmasının birkaç gün hatta haftalar sürebileceği belirtiliyor. Askeri uzmanlar ve eski ABD savunma yetkilileri, bu girişimin son derece zorlu ve tehlikelerle dolu olduğunu vurguluyor.

ABD'nin Eski Ortadoğu’dan Sorumlu Savunma Bakan Yardımcısı Mick Mulroy, uranyum stokunun ortadan kaldırılmasının “tarihin en karmaşık özel operasyonlarından biri” olacağını dile getirdi.

ABD'NİN ASKERİ SEÇENEKLERİ

Kara operasyonu senaryosu, Trump yönetiminin İran’a yönelik değerlendirdiği çeşitli askeri önlemlerden sadece birini oluşturuyor. Diğer seçenekler arasında, ABD’nin İran’ı Hürmüz Boğazı’nı tamamen yeniden açmaya zorlamak amacıyla Hark Adası’nın kontrolünü ele geçirmesi de yer alıyor.

ABD aynı zamanda İran’ı müzakere masasına oturmaya zorlamak için yeni askeri operasyon tehdidini de kullanıyor olabilir. Trump, salı günü CBS News ile yaptığı telefon görüşmesinde, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu ortadan kaldırmadan veya imha etmeden savaşta zafer ilan etmenin mümkün olup olmayacağı konusunda yorum yapmaktan kaçındı.

Stokun önemini küçümser gibi görünen Trump, haziran ayındaki ABD-İsrail çatışmalarında meydana gelen hasara işaret ederek, "O kadar derine gömülmüş ki, herhangi birinin erişmesi çok zor olacak. Çok derinlerde. Yani... oldukça güvenli. Ama, biliyorsunuz, bir karar vereceğiz" açıklamasını yaptı.

Trump'ın açıklamaları, Wall Street Journal’ın ABD’nin bu maddeyi çıkarmak için bir operasyon düzenlemeyi düşündüğünü bildirmesinin ardından geldi. Beyaz Saray, Trump’ın henüz nihai bir karar vermediğini bildirdi.

ZENGİNLEŞTİİRİLMİŞ URANYUMA İLİŞKİN BELİRSİZLİKLER

BBC'nin üst düzey ABD'li yetkililere dayandırdığı haberine göre, savaşın başlangıcında İran’ın elinde yaklaşık 440 kg yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyum bulunuyordu. Bu madde, silah yapımında kullanılan uranyum için gerekli olan yüzde 90 eşiğine kadar oldukça hızlı bir şekilde zenginleştirilir.

İran ayrıca yaklaşık 1000 kg yüzde 20 oranında zenginleştirilmiş uranyuma ve tıbbi araştırmalar için kabul edilen yüzde 3,6 eşiğine kadar zenginleştirilmiş 8 bin 500 kg uranyuma sahip. Bomba veya füze yapımında kolayca kullanılabilen yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun büyük bir kısmının İsfahan’da depolandığı düşünülüyor.

İsfahan'daki tesis, geçen yıl ABD-İsrail hava saldırılarında hedef alınan İran’daki 3 yeraltı nükleer tesisinden biri. Ancak yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumun ne kadarının başka yerlerde depolandığı netlik kazanmış değil.

NÜKLEER TESİSLERE ERİŞİM ÖNÜNDEKİ ENGELLER

ABD'nin eski  savunma yetkililerinden Jason Campbell, ABD’nin stokun tam olarak nerede olduğunu bilmesi durumunda, malzemeyi geri almak için yapılacak askeri operasyonun daha kolay olacağını belirterek, "İdeal senaryo, uranyumun tam olarak nerede olduğunu bilmenizdir. Eğer zenginleştirilmiş uranyum 4 farklı yere dağılmışsa, o zaman tamamen farklı bir karmaşıklık seviyesinden bahsetmemiz gerekir" dedi.

İsfahan’a ek olarak, geçen yılki Gece Yarısı Çekiç Operasyonu’nda hedef alınan diğer 2 uranyum zenginleştirme tesisi olan Fordo ve Natanz’da da yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyum depolanmış olabilir. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı Direktörü Rafael Grossi, geçen ay İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunun büyük çoğunluğunun İsfahan’da, bir kısmının ise Natanz’da depolandığını söylemişti.

Grossi, 2025’teki ABD-İsrail hava saldırılarından sonra İran’dan tahliye edilen müfettişlerin bu tesisleri ziyaret etmemesi nedeniyle daha ayrıntılı bilgi bulunmadığını kaydederek, "Aydınlatılması gereken birçok soru var" ifadelerini kullanmıştı.

OPERASYONUN ÖNÜNDEKİ EN BÜYÜK ZORLUK: YERALTI KOMPLEKSLERİ

İran’ın bu yılki ABD-İsrail saldırılarından önce nükleer tesislerinden birinin yakınındaki yeraltı kompleksini güçlendirdiğine dair işaretler bulunuyor. İsfahan’da, şubat ayına ait uydu görüntüleri, tünel kompleksinin tüm girişlerinin toprakla kapatıldığını gösteriyor.

Savaşın başlangıcından bu yana ABD ve İsrail, İran donanmasını yok etmek, balistik füzelerini etkisiz hale getirmek ve sanayi altyapısına zarar vermek için yalnızca hava saldırılarını kullanabildi. Uzmanlar, diğer askeri hedeflerin aksine, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunun güvenliğinin kara kuvvetleri kullanılmadan sağlanamayacağını kaydetti.

ABD, Orta Doğu’ya konuşlandırılmış olan 82. Hava İndirme Tümeni’nin unsurlarını İsfahan ve Natanz çevresindeki bölgelerin güvenliğini sağlamak için kullanabilir. Uzmanlara göre daha sonra nükleer madde kullanımı konusunda eğitimli özel operasyon kuvvetleri, zenginleştirilmiş uranyumu almak üzere görevlendirilecek.

Uydu görüntüleri, İsfahan ve Natanz girişlerinin ABD hava saldırılarıyla ağır hasar gördüğünü ortaya koyuyor. ABD kuvvetlerinin, zenginleştirilmiş uranyumu bulmak için enkazı kazımak üzere ağır makinelere ihtiyaç duyması olası.

'ABD BİRLİKLERİ SAVUNMASIZ KALACAK'

Campbell, öncelikle kazı yapılması gerektiğini ifade ederek "Muhtemelen sürekli tehdit altındayken zenginleştirilmiş uranyumu tespit etmeniz gerekiyor” dedi. İran’ın nasıl karşılık vereceği veya ülkenin ana nükleer tesislerini hedef alan ABD kara birlikleri için ne kadar tehdit oluşturabileceği ise netlik kazanmış değil.

Eski ABD savunma yetkilisi ve Scowcroft Orta Doğu Güvenlik Girişimi’nde kıdemli uzman olan Alex Plitsas, "ABD ve İsrail, gerekirse bu tür bir operasyonu mümkün kılmak için İran’ın savunma yeteneklerini zayıflatıyor" dedi. Bununla birlikte operasyonun yine de "yüksek riskli" olacağını vurguladı.

ABD kara birlikleri, İran’ın üçüncü büyük şehri olan İsfahan'dan yaklaşık 482 km içeride bulunan tesisi izole edecek. Plitsas, "Tıbbi tahliyeler mesafeler nedeniyle zorlaşacak. ABD birlikleri nükleer tesiste bulundukları sırada uçaksavar ateşine ve saldırılara karşı savunmasız kalacak" ifadelerini kullandı.

ABD'NİN URANYUM İKİLEMİ

Askeri uzmanlar, havaalanlarını ve diğer altyapıları güvence altına almak üzere eğitilmiş olan 82. Hava İndirme Tümeni’nin, görev için bir operasyon üssü kurmak üzere diğer ABD kuvvetleriyle birlikte kullanılabileceğini belirtti. Uranyum güvence altına alındıktan sonra, ABD’nin karşı karşıya kalacağı soru, uranyumu ülkeden çıkarmak ya da yerinde seyreltmek olacak.

Üst düzey yönetim yetkilileri, savaşın başlangıcında ABD’nin İran’ın yüksek oranda zenginleştirilmiş uranyumunu ülkeden çıkarmak yerine, yerinde seyreltmeyi düşünebileceğini söylemişti. Amerikan Ulusal Güvenlik Yahudi Enstitüsü’nde İran’ın nükleer programı uzmanı Jonathan Ruhe’ye göre bu, büyük, karmaşık ve zaman alıcı bir operasyon olurdu.

Ruhe, İran’dan uranyumu ele geçirmenin ve çıkarmanın daha hızlı olacağını ve bunun ABD’nin bu maddeyi kendi topraklarında seyreltmesine olanak sağlayacağını söyledi. Ruhe, operasyonun nasıl yapılırsa yapılsın son derece riskli olacağını da ekleyerek, "Esasen yarım tonluk, silah yapımında kullanılabilecek nitelikte uranyumu çıkarmanız gerekiyor. Ve ters gidebilecek bir milyon şey var" diye konuştu.