8 kişi çölün ortasındaki cam fanusta yıllarca kilitli kaldı Sözcü Gazetesi

1991 yılında ABD’nin Arizona eyaletindeki Sonora Çölü’nde inşa edilen devasa cam ve çelik yapı Biyosfer 2, insanlık tarihinin en kapsamlı kapalı ekosistem deneylerinden birine ev sahipliği yaptı. Dış dünyayla tüm hava, su ve besin akışı kesilen bu yapıya giren 8 araştırmacı, 2 yıl boyunca tamamen kendi kendine yeten bir ortamda yaşamayı hedefledi. Ancak deney sürecinde hesapta olmayan bir gaz dengesizliği ortaya çıktı.

Yaklaşık 2 bin metrekarelik bir alana kurulan Biyosfer 2; yağmur ormanı, okyanus, mercan kayalığı, savan, mangrov bataklığı ve çöl olmak üzere beş farklı doğal yaşam alanını barındırıyordu. Bunun yanı sıra araştırmacıların besin ürettiği bir tarım alanı ile barınma bölümlere sahipti. Araştırmacılar ihtiyaç duydukları gıdanın büyük bölümünü kendileri yetiştiriyor, sularını ve havalarını geri dönüştürüyordu.

Tesis içindeki hava kalitesi ölçüldüğünde, başlangıçta normal seviye olan %21 oranındaki oksijenin 16 ay içinde kademeli olarak %14,2’ye kadar geriledigi görüldü. Bu durum, deniz seviyesinden 4 bin metre yüksekte yaşamaya denk bir atmosfer yaratıyordu. Oksijenin azalmasıyla birlikte araştırmacılarda kronik yorgunluk, nefes darlığı ve uyku apnesi gibi sağlık sorunları baş gösterdi.

Normal şartlarda kapalı bir sistemde tüketilen oksijenin karbondioksite dönüşerek havada birikmesi gerekiyordu. Ancak ölçülen karbondioksit miktarı, eksilen oksijen oranını karşılamıyordu. Yapılan bilimsel araştırmalar, kayıp oksijenin arkasındaki iki temel nedeni ortaya çıkardı:

- Bitkilerin hızlı büyümesi için toprağa yüksek miktarda organik gübre eklenmişti. Topraktaki mikroorganizmalar bu maddeleri tüketirken aşırı miktarda oksijen harcayıp karbondioksit üretti.

- Ortaya çıkan fazla karbondioksit havada kalmadı; yapının beton duvarlarındaki kalsiyum maddesiyle tepkimeye girdi. Karbonatlaşma adı verilen bu süreçle karbondioksit, kireç taşına dönüşerek betonun içine hapsoldu.

Oksijen seviyesinin hayati tehlike yaratacak düzeye inmesi üzerine, Ocak 1993’te "tamamen kapalı sistem" kuralı esnetildi. İçerideki ekibin sağlığını korumak amacıyla dışarıdan içeriye saf oksijen pompalandı. Yapılan bu müdahaleyle güç toplayan araştırmacılar, 2 yıllık süreyi tamamlayarak 26 Eylül 1993’te tesisten çıktı.

Günümüzde Arizona Üniversitesi tarafından işletilen Biyosfer 2, artık içinde insanların kilitli kaldığı deneyler için kullanılmıyor. Dev tesis, iklim ve yer bilimleri alanında kontrollü çevresel araştırmaların yürütüldüğü uluslararası bir laboratuvar olarak hizmet vermeyi sürdürüyor.