7 yeni mutasyon bağışıklığı zorluyor: Son 10 yılın en şiddetli grip salgını Sağlık Haberleri

Kış aylarında grip virüsleri ve diğer solunum yolu virüsleri birlikte dolaşıyor ve sağlık sistemi üzerinde önemli bir yük oluşturuyor. Avrupa genelindeki veriler, grip mevsiminin her yıl yaklaşık 50 milyon belirti gösteren vaka ve 15 - 70 bin ölüm ile ciddi bir halk sağlığı sorunu yarattığını gösteriyor.

Gribe tüm yaş grupları yakalanabilse de, çocuklar hastalığı en erken geçiren ve evdeki aile bireylerine en hızlı bulaştıranlar olduğu için toplum içi yayılımı artıran en önemli grup olarak gösteriliyor. 65 yaş üstü bireyler ve kronik hastalığı olanlar da, grip virüsü bulaşması sonrası hastane yatışı gerektiren yüksek riskli grubu oluşturuyor. Çukurova Üniversitesi Tıp Fakültesi Aile Hekimliği Anabilim Dalı Öğretim Üyesi Prof. Dr. Ersin Akpınar, "Her yıl toplumun yaklaşık yüzde 20’si grip geçiriyor. Ülkemizde bu yıl 18 milyon kişinin gribe yakalanacağını söyleyebiliriz. Bu durum sağlığın olumsuz etkilenmesinin yanında, okullarda ve işyerlerinde devamsızlığa yol açmakta, hastanelerde ve aile sağlığı merkezlerinde yoğunluk oluşturmaktadır. Grip salgınları özellikle huzurevleri ve bakımevleri gibi kapalı yaşam alanlarında daha ağır seyretmekte, bu ortamlarda ciddi hastalık ve ölüm riski artmaktadır" diyor.

Prof. Dr. Ersin Akpınar DÜNYA GENELİNDE SON 10 YILIN EN AĞIR GRİP SEZONU

Avrupa’da bu yıl grip sezonunun alışılmadık derecede erken başladığı ve son haftalarda A (H3N2) tipi virüsün belirgin şekilde baskın hâle geldiği belirtiliyor. Dünya genelinde hızla yayılan ve H3N2’nin yeni bir alt varyantı olan “Subclade K” artık tüm kıtalarda tespit edilmiş durumda. Mayıs - Kasım 2025 döneminde bildirilen H3N2 örneklerinin küresel olarak üçte biri Avrupa’da ise neredeyse yarısının bu yeni varyanta ait olduğuna dikkat çekiliyor. İnfluenza A’nın H3N2 alt türündeki bu yeni varyantın hızlı yayılımı ve geçirdiği mutasyonlar, birçok ülkenin grip sezonuna erken ve şiddetli başlamasına yol açmış durumda. İlk olarak güney yarımkürede (özellikle Avustralya’da) son yılların en yoğun grip dalgasına neden olan virüs; havaların soğumasıyla birlikte kuzey yarımküreye de hızla yayılıyor. Bugün İngiltere, Japonya, Güney Kore ve ABD gibi ülkelerde artan vaka sayıları dikkat çekici seviyelere ulaşmış durumda.

7 YENİ MUTASYON BAĞIŞIKLIĞI ZORLUYOR

Prof. Dr. Ersin Akpınar, “Bu sezonun dikkat çeken özelliklerinden biri, H3N2'nin geçirdiği 7 önemli mutasyon. Bu değişiklikler, bağışıklık sisteminin önceki yıllarda oluşturduğu savunmayı kısmen zayıflatıyor. Birçok bilimsel makalenin editoryal yazılarında, grip virüsünün yaz ortasında olağan dışı bir evrim geçirdiği belirtiliyor ve bu değişimin küresel sonuçlarını ülkemizde bu kış çok şiddetli bir grip salgını ile göreceğimizin sinyali veriliyor” diyor.

GRİP BU YIL DAHA HIZLI YAYILIYOR

Grip vakaları genellikle ekim sonu - kasım başında yükselişe geçerken, bu yıl takvimin bir ay öne kaydığı belirtiliyor. Prof. Dr. Ersin Akpınar, virüsün bulaştırma katsayısının R=1,4 olarak hesaplandığını, yani virüsü kapan 10 kişinin yaklaşık 14 kişiye daha bulaştırdığını söylüyor. Bu oranın normal grip sezonlarında neredeyse birebir görüldüğü belirtiliyor. (R=1,1 veya 1,2 arasında olurdu)

2025 sonbaharında çocuklar ve genç yetişkinlerin salgından ilk etkilenen grup olduğuna, İngiltere’de çocuklardaki vaka oranının rekor seviyeye çıktığına dikkat çekiliyor. Güney Kore’de grip nedeniyle sağlık başvuruları bir haftada yüzde 122 artarken, Japonya’da 2 binden fazla okulun geçici olarak kapatıldığı belirtiliyor.

BU YIL AŞI OLMAK NEDEN ÇOK DAHA ÖNEMLİ?

Grip sezonu yaklaşırken en etkili korunma yönteminin her yıl grip aşısı yaptırmak olduğunu vurgulayan Prof. Dr. Ersin Akpınar, “Grip virüsleri sürekli değiştiği için her sezon Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yeni grip virüsü suşlarına göre aşı içeriği güncelleniyor. Bu yılın aşıları, virüs mutasyon geçirmeden önce hazırlandığı için uyum tartışmaları yaşansa da, İngiltere’nin ilk verileri çocuklarda hastaneye yatışı önlemede, yaklaşık yüzde 70 - 75, yetişkinlerde ise yüzde 30-40 etkili olduğunu gösteriyor. Türkiye’ye her yıl gelen ve rahatlıkla tedarik edilerek uygulanan dörtlü grip aşısı ise bu yıl maalesef bulunmuyor. Bu nedenle hastalarımıza ve aşı olmak isteyen bireylere üçlü grip aşısı reçete edebiliyoruz” diyor.

ÜÇLÜ VE DÖRTLÜ AŞI ARASINDAKİ FARK

Grip aşılarının iki temel türü bulunuyor:

1. Üçlü Grip Aşısı (Trivalan)

Üç farklı influenza suşuna karşı koruma sağlar:

* İnfluenza A/Wisconsin/67/2022 (H1N1) pdm09

* İnfluenza A/District of Columbia/27/2023 (H3N2) – güncel suş

* İnfluenza B/Avusturya/1359417/2021 (B/Victoria)

Üçlü aşı yıllardır kullanılan klasik grip aşısıdır. Dolaşımda olması beklenen üç temel suşa karşı koruma sağlar.

2. Dörtlü Grip Aşısı (Quadrivalan)

Üçlü aşıdaki suşlara ek olarak ikinci bir B suşu da içerir:

* İnfluenza A/Wisconsin/67/2022 (H1N1) pdm09

* İnfluenza A/District of Columbia/27/2023 (H3N2)

* İnfluenza B/Avusturya/1359417/2021 (B/Victoria)

* İnfluenza B/Phuket/3073/2013 (B/Yamagata)

Eklenen B/Yamagata suşu, dörtlü aşının daha geniş kapsamlı olmasını sağlar.

AŞILARIN KORUYUCULUĞU NASIL?

Her iki aşı türünün de hastaneye yatış, zatürre, ağır enfeksiyon ve ölüm gibi ciddi komplikasyonlara karşı güçlü koruma sağladığı belirtiliyor. Aşının etkinliği mevsimden mevsime değişse de çoğu yıl yüzde 40-60 aralığında bulunuyor. Dörtlü aşı, ikinci B suşunu içerdiği için influenza B'nin yaygın olduğu mevsimlerde avantaj sağlıyor. Üçlü aşı ise dolaşımdaki B virüsünün Yamagata olmadığı dönemlerde yeterli koruma sunuyor.

KİMLER AŞI OLMALI?

Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) ve uzmanlar, 6 ay ve üzerindeki herkesin grip aşısı yaptırmasını öneriyor. Özellikle risk grubundaki kişiler için aşı hayati önem taşıyor. Bunlar;

65 yaş üzerindeki yetişkinler

* 6 ay-2 yaş arası bebekler ile çocuklar ve bulundukları evde risk grubunda kişi olanların yakınları

* Hamile kadınlar

* Astım, diyabet, kalp, kronik böbrek ya da karaciğer hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olanlar

* Bağışıklığı zayıf kişiler

* Sağlık personeli ve eğitim sektörü gibi toplu yaşam alanlarında bulunan veya bu alanlarda çalışanlar

* Huzurevi, bakımevi ya da benzeri toplu yaşama alanlarında kalanlar

* Toplu yaşam ortamlarında (yurt, cezaevi, askeri birlikler vb) yaşayanlar ya da bu alanlarda çalışanlar.

Not: Dörtlü aşı, iki B suşuna karşı koruma sağladığından özellikle influenza B’den endişe eden veya bağışıklığı daha zayıf olan kişiler için daha kapsamlı bir seçenek olarak değerlendiriliyor.

TÜRKİYE İÇİN UYARI: ZORLU KIŞ KAPIDA

Türkiye’de grip vakaları giderek artıyor. Kuzey yarımküredeki yoğun dolaşım göz önüne alındığında 2025 - 2026 döneminde güçlü bir grip dalgası ile karşılaşmamız bekleniyor. Aşı tedariki ve hızlı aşılama, hem salgının büyümesini engellemek hem de ağır hastalıkları önlemek açısından hayati önem taşıyor.

Prof. Dr. Ersin Akpınar grip aşılamasında Türkiye için hâlâ geç olmadığını söyleyerek; "Aşı hızla temin edilir ve halka ulaştırılırsa hem bulaşma azalır hem de ağır grip vakalarının önü alınabilir. Aşı zamanlamasının Eylül–Kasım ayları gibi belirlenmesi mevsim başında vücudun bağışıklık yanıtını geliştirmesi için gereken zaman anlamına gelse de bu tarihten sonra da aşı yaptırılabileceği unutulmamalı" diyor.