300 yıl sonra Dünya ya çarpacak Bennu nun gizemi çözüldü

Bennu asteroidi, bilim dünyasının uzayda gördüğü ile gerçekte karşılaştığı arasındaki uçurumu bir kez daha gözler önüne serdi. NASA'nın OSIRIS-REx aracının topladığı örnekler, asteroit yüzeylerine dair yerleşik kabulleri alt üst etti.

Bennu, güneş sisteminin ilk 10 milyon yılında, yani bundan yaklaşık 4,5 milyar yıl önce şekillenmiş karbon açısından zengin bir asteroit.

Bilim insanları, Bennu'nun Mars ile Jüpiter arasındaki ana asteroit kuşağında çok daha büyük, 100 ila 200 kilometre çapında bir gök cisminin parçalanmasıyla oluştuğunu düşünüyor.

Bennu, güneş ışığını emip ısı olarak geri yaymasıyla ortaya çıkan hafif itme kuvveti ve diğer gök cisimlerinin çekim etkisiyle milyarlarca yıl içinde yavaş yavaş Dünya'ya yaklaştı.

Bugün her altı yılda bir gezegenimize yaklaşıyor ve önümüzdeki 300 yıl içinde Dünya'ya çarpma olasılığı yaklaşık 1800'de 1 olarak hesaplanıyor.

NASA, Bennu'yu güneş sisteminin doğuşundan kalma bir "zaman kapsülü" olarak tanımlıyor; yüzeyinden alınan örneklerde amino asitler, yaşam için kritik şekerler ve daha önce uzay materyallerinde rastlanmamış sakızımsı bir madde tespit edildi.

Kısacası Bennu, hem gezegenimize potansiyel bir tehdit hem de yaşamın kökenine dair en değerli ipuçlarından birini barındıran nadir gök cisimlerinden biri.

BİR ÇELİŞKİLER ASTEROİDİBennu, Fotoğraf: NASA Images

Bennu, yıllarca teleskoplarla izlendi.

Uzaktan bakıldığında yüzeyi görece sade görünüyordu; kayalıklarla karışık düzlükler, belki yer yer gevşek kum örtüsü bekleniyordu.

2018'de OSIRIS-REx asteroide vardığında manzara hiç öyle değildi. Düzgün, örnekleme yapılabilecek bir zemin yerine, neredeyse her karışı devasa kayalarla kaplı kaotik bir yüzey araştırmacıları karşıladı.

Mesele sadece görüntüyle sınırlı kalmadı. Teleskop verileri Bennu'nun yüzeyinin hızla ısınıp hızla soğuduğunu gösteriyordu.

Bilim insanları buna "termal atalet" adını veridiği bu durum, Bennu'da olduğu gibi düşük seviyelerde gözlemlenirse, yüzeyin ince ve gevşek malzemeden oluştuğuna işaret eder.

Oysa uzay aracının karşılaştığı kocaman kayaların ısıyı çok daha uzun tutması gerekirdi.

Verilerle gözlem arasında ciddi bir çelişki vardı.

Görevin termal analiz çalışma grubunu yöneten Arizona Üniversitesi bilim insanı Andrew Ryan şöyle anlattı:

"OSIRIS-REx 2018'de Bennu'ya vardığında gördüklerimiz karşısında şaşkına döndük. Bazı kayalar bekliyorduk ama en azından örnek toplamayı kolaylaştıracak, daha ince malzemeyle kaplı geniş alanlar olacağını düşünüyorduk. Bunun yerine her yer kayalıktı, bir süre ne olduğunu anlayamadık."

CEVAP ÇATLAKLARIN İÇİNDE GİZLİYDİBennu Asteroidi'nden Örnek, Fotoğraf: NASA Images

Çözüm ancak Bennu'nun yüzeyinden alınan örneklerin Dünya'ya ulaşmasıyla şekillenmeye başladı.

Çelişkiler hakkında akla gelen ilk açıklama şuydu: Belki kayalar beklenenden gözenekliydi, minik delikler ısının çabuk dağılmasına neden oluyordu.

Ama örnekler yakından incelendiğinde tüm fikirler. Taşların yüzeyinde birkaç kırık değil, derinlere uzanan, dallanıp budaklanan çatlak ağları vardı.

Ryan, "İşte o noktada işler ilginçleşti" dedi.

"Laboratuvardaki örneklerin termal ataleti, uzay aracının sahada ölçtüğünden çok daha yüksek çıktı. Benzer sonuçlara Japonya'nın Hayabusa-2 ekibi de ulaşmıştı."

"UZAY GİYSİSİ" GİYDİRİP LAZERLE TARADILAROSIRIS-REx ile Bennu'dan alınan yüzey örnekleri, Fotoğraf: NASA Images

Isının çatlak kayaların içinden nasıl yayıldığını anlamak için araştırmacılar kilitli termografi yöntemine başvurdu.

Lazerle ısıtılan küçük bir noktanın çevresinde ısının nasıl dağıldığı ölçüldü.

Ancak küçük numuneler, asteroidin yüzeyinde ölçülenle farklı davranıyordu.

Laboratuvar bulgularını gerçek boyuttaki kayalara ilişkilendirecek bir köprü gerekiyordu.

Houston'daki NASA Johnson Uzay Merkezi'nde Bennu'dan alınan örneklere örneklere olağanüstü titizlikle yaklaşıldı. Dünya'nın havasına temas etmek bile örneklerin yapılarını bozabilirdi.

Baş örnek sorumlusu Nicole Lunning süreci şöyle özetledi:

"Numuneye bir çeşit uzay giysisi giydirdik. Örnek önce tomografi taramasından geçiyor, sonra Dünya ortamına hiç temas etmeden temiz ortamına dönüyor. Hava geçirmez kapların içinden taşın iç yapısını görebiliyoruz."

Röntgen uzmanı Scott Eckley de ekledi:

"Bilgisayarlı tomografi sayesinde nesnenin içini üç boyutlu olarak, zarar vermeden inceleme şansımız oluyor."

BİLMECENİN CEVABIOSIRIS-REx ile Bennu'dan alınan yüzey örnekleri, Fotoğraf: NASA Images

Bennu'dan alınan örneklerin iç yapı anlaşıldıktan sonra sıra bilgisayar modellerine geldi.

Küçücük bir numune ile metrelerce büyüklüğündeki bir kaya aynı şekilde davranmayacakları için araştırmacılar ısının daha büyük kayalarda nasıl hareket edeceğini simüle etti.

Model ölçeklenip büyütüldüğünde her şey yerine oturdu.

Bennu'nun çatlak dolu iç yapısı, büyük kayalarda bile ısının beklenenden çok daha hızlı kaçmasına yol açıyordu. Bennu'nun yüzeyi tam da bu yüzden kayalarla kaplı olmasına karşın teleskoptan üstü kum kaplıymış gibi görünüyordu.

Ryan durumu tek cümleyle bağladı: "Meğer kayaların içi de baştan aşağı çatlakmış. Eksik parça buymuş."

BİR ASTEROİDİN ÖTESİNDEBennu, Fotoğraf: NASA Images

Keşfin etkisi tek bir asteroitle sınırlı değil. Termal ölçümler yıllardır asteroit yüzeylerinde nasıl yapılanmalar olduğunu tahmin etmenin temel aracıydı.

Artık bu verilerin sadece yüzey dokusuna değil, kayaların görünmeyen iç çatlaklarına da bağlı olduğu biliniyor.

Kısacası uzaktan yapılan gözlemlerin nasıl okunacağı baştan yazılmak zorunda.

Johns Hopkins Üniversitesi'nden Ron Ballouz,

"Bir asteroidin Dünya'dan ölçülen termal özelliklerinden yapısını nasıl çıkardığımızı artık bambaşka bir temele oturtabiliyoruz. Aynı asteroidin gerçek parçalarını inceleyerek teleskop verilerini doğrudan sınama imkanı bulduk" dedi.