30 yıl boyunca kazdıkları mağaradan zaman kapsülü çıktı Sözcü Gazetesi

Kazıların başladığı günden bu yana bilim insanları, son Neandertal popülasyonlarından Tunç Çağı'na uzanan kesintisiz bir insanlık tarihini ve 19 bin yıllık "Kızıl Kadın"ın siber genetik şifrelerini gün yüzüne çıkardı.

Saygın bilim dergisi Journal of Anthropological Research'te sentezlenen son dev çalışmaya göre; mağaranın taban katmanları Orta Paleolitik, Solutrean, Magdalen, Neolitik ve Tunç Çağı dahil olmak üzere tam 9 büyük kültürel dönemi saniye saniye içinde sakladı. İber Yarımadası'nda bu kadar kusursuz bir devamlılık sunan çok az alan bulunuyor.

Avcı-Toplayıcılıktan Siber Tarıma Geçişin İlk Kanıtı

Mağaradan çıkarılan buluntular sadece taş aletler ve hayvan kemiklerinden ibaret değil; tarih öncesi insanların ocak başı sohbetlerini ve yaşam tarzlarını da deşifre ediyor. 

Arkeologlar, mağara sakinlerinin kırmızı geyik, yabani keçi (ibex), at ve karaca avladıklarını saptarken; nehirlerden tuttukları somon ve alabalıkların da menünün önemli bir parçası olduğunu ortaya çıkardı.

Dahası, New Mexico Üniversitesi tarafından yürütülen siber araştırmalar, mağaranın insanlık tarihindeki en büyük kırılma noktasına, yani tarımın doğuşuna tanıklık ettiğini kanıtladı. Mağaranın Neolitik katmanlarında, kuzey Atlantik İspanya'sındaki en eski buğday tarımı, evcilleştirilmiş hayvan kemikleri ve tam 6.500 yıllık seramik parçaları bulundu. Sonraki dönem sakinleri ise arkalarında gıda saklama kuyuları ve bakır bir bız dahil olmak üzere metal işlemeciliğine dair çarpıcı siber izler bıraktı.

Mağaranın en ünlü gizemli sakini: "Kızıl kadın"

El Mirón Mağarası'nda yapılan yüzlerce keşif arasında öyle bir tanesi var ki, dünya bilim medyasında deprem etkisi yarattı. Arkeologlar, 2010 yılında mağaranın tavanından binlerce yıl önce düşmüş devasa bir taş bloğun arkasında, Magdalen dönemine ait partial (kısmi) bir kadın iskeleti buldu. Tam 19 bin yıl önce gömülen bu kadına, kemiklerini ve etrafındaki tüm tortuları kaplayan parlak kırmızı boya nedeniyle "El Mirón'un Kızıl Kadın'ı" adı verildi.

Kazı başkanı Straus, o sismik anı şu sözlerle hatırlıyor:

"Mağaranın vestibül arka kısmının güneydoğu köşesinde kazarken, bir çene ve kaval kemiği (tibia) bulduktan sonra tarihi bir mezar katmanında olduğumuzu anladık. Her yer hematit kristalleriyle parlıyor ve göz alıcı parlak bir kırmızı renge bürünüyordu."

Yapılan siber laboratuvar analizleri, kadının üzerine dökülen bu kırmızı aşı boyasının (ochre), mağaraya tam 25 kilometre uzaklıktaki Kantabria kıyılarından bilerek ve ayin ritüelleri amacıyla taşındığını ortaya çıkardı.

Nobel ödüllü genetikçi devreye girdi

Kızıl Kadın'ın hikayesi, modern siber bilimin sınırlarını zorlayan bir teknoloji şovuna dönüştü. Nobel ödüllü ünlü genetikçi Svante Pääbo liderliğindeki Max Planck Enstitüsü laboratuvarları, Kızıl Kadın’ın diş ve kemiklerinden antik DNA çıkarmayı başardı. Sonuçlar, Buzul Çağı Avrupası'ndaki nüfus hareketleri hakkındaki tüm ezberleri sildi; kadının genetik olarak Goyet, Fournol ve Villabruna avcı-toplayıcı gruplarına göbekten bağlı olduğu anlaşıldı.

Antik DNA verileri, 19 bin yıllık Kızıl Kadın’ın koyu tenli, koyu saçlı ve koyu renk gözlü olduğunu sarsıcı bir şekilde kanıtladı. Öldüğünde 35 ila 40 yaşları arasında olduğu tahmin edilen kadının diş taşları (tartar) üzerinde yapılan mikroskobik incelemeler ise tam bir gastronomi haritası sundu: Kızıl Kadın’ın ölmeden önce kara hayvanları, deniz ürünleri, tohumlar, bitkiler ve mantarlarla beslendiği saptandı. Hatta diş taşlarının içinde, binlerce yıl boyunca bozulmadan hayatta kalmayı başaran antik bakteriler bile siber mikroskoplar altında tek tek incelendi.

Müfettişler ve arkeologlar, 1990'larda kazılar ilk başladığında hayal bile edilemeyen sediman DNA analizi, kararlı izotop çalışmaları ve yeni nesil siber tarihlendirme teknolojilerini geleneksel yöntemlerle harmanlayarak El Mirón Mağarası'nı Avrupa’nın en çok bilgi barındıran tarih öncesi mega üssü haline getirdi. Dağların ardındaki bu karanlık sığınak, insanlığın köklerine giden sinsi yolları aydınlatmaya devam ediyor.