2025 böyle geçti: Savaşlar krizler... Gazze, Ukrayna ve diğerleri

YILIN ZULMÜ: GAZZE’YE AÇLIK KUŞATMASI

Bolca yapay zekâ ve teknolojinin konuşulduğu 2025 yılında; İsrail’in işgali, ablukası ve soykırımı altındaki Gazze Şeridi’nde 150’si çocuk 460’ı aşkın Filistinli açlıktan öldü. Tüm dünyanın internet üzerinden anbean takip ettiği ilk soykırım olma özelliğini taşıyan vahşet, 2 yıl sürdü. Çoğu çocuk ve kadın, en az 80 bin Filistinli sivilin öldürüldüğü soykırım; dünya meydanlarının dinmeyen çığlığı olup, ABD iç siyasetinde bile dönüşüme yol açınca ekim ayında kırılgan bir ateşkes planıyla durduruldu. Yerinden edilmiş ve her şeyini kaybetmiş 2 milyon Gazzeli bugünlerde derme çatma çadırlarda, kara kışın ortasında, sel sularıyla boğuşurken üzerlerine bomba yağmadığı için şükrediyor.

YILIN UMUT MASASI:  TRUMP’IN GAZZE PLANI 2’NCİ AŞAMAYI BEKLİYOR

Gazze soykırımı, İsrail ve ABD için kaldırılamayacak kadar ağırlaşınca Başkan Trump devreye girdi. Başta Türkiye olmak üzere Katar ve Mısır’ın da desteğini alan Washington, üç aşamalı bir barış planı açıkladı. 10 Ekim’de Mısır’da imzalanan anlaşma kapsamında Ankara’nın nüfuzunu kullanmasıyla Hamas İsrailli rehineleri serbest bıraktı. İlk aşamada İsrail ordusu kısmen çekilse de saldırılarını sonlandırmadı. İkinci aşamada Gazze’de görev alması öngörülen Uluslararası İstikrar Gücü’nün (UİG) yapısı hâlâ netleşmedi. İsrail karşı çıksa da Trump, Türk askerinin UİG içinde yer alması konusunda ısrarcı.

YILIN KAPIŞMASI: İSRAİL-İRAN KARŞI KARŞIYA

Beklenen oldu, Ortadoğu’da İsrail-İran savaşı sonunda patlak verdi. 13 Haziran sabahı İsrail, İran’ın birçok noktasına düzenlediği saldırılarla ülkenin üst düzey askeri kadrosunu ve nükleer bilim insanlarını etkisiz hale getirdi. Tahran’ın yüzlerce balistik füze ve dron ile karşılık vermesiyle başlayan ‘12 Gün Savaşı’nda Amerika da İsrail’in yanında yer aldı. ABD, 22 Haziran’da Fordo, Natanz ve İsfahan’daki nükleer santralleri sığınak delici bombalarla vurdu. Ertesi gün İran da Katar’daki ABD üssünü hedef aldı. 24 Haziran’da ABD Başkanı Donald Trump savaşa son noktayı koydu ve ateşkesi duyurdu. Savaşta İsrail tarafında da yıkım yaşandı, başta Tel Aviv’de olmak üzere 32 kişi hayatı kaybederken İran’da ise bini aşkın sivil yaşamını yitirdi.

YILIN UNUTULAN SAVAŞI: SUDAN

Sudan’da 2023’te patlak veren ve 2025’e gelindiğinde hâlâ süren iç savaş, küresel gündemin gürültüsü içinde görünmezleşti. Ordu ile Hızlı Destek Kuvvetleri arasındaki çatışma, şehirleri harabeye çevirirken milyonlarca insanı yerinden etti. Hartum’dan Darfur’a uzanan şiddet hattında açlık, salgın hastalıklar ve etnik temizlik iddiaları sıradanlaştı. Diplomatik girişimler kırılgan, insani yardım ise yetersiz kaldı. Büyük güçlerin sınırlı ilgisi ve medyadaki savaş yorgunluğu, Sudanlı sivilleri kaderleriyle baş başa bıraktı. Bölgedeki insani kriz ise yaşananlar görmezden geldikçe derinleşti.

YILA DAMGA VURAN: DONALD TRUMP

2025’te küresel krizler, teknolojik sıçramalar ve savaşlarla dolu bir dünya vardı. Ama neredeyse her gün, gündemin tepesinde kalan tek bir isim öne çıktı: ABD Başkanı Donald Trump. Göreve geldikten sonra yaptıklarıyla herkesi şaşırtmayı başardı. Küresel siyasette taşları yerinden oynatan ABD Başkanı, “Önce Amerika” düsturuyla müttefik-rakip ayrımı yapmadan onlarca ülkeye ek gümrük vergileri getirdi. Rusya-Ukrayna savaşında Kremlin’e yakın hareket edip geleneksel Avrupa-ABD ortaklığını sorgulattı. Aralık ayında yayımlanan güvenlik stratejisi belgesi ile çatlak büyüdü. Birçok savaşı bitirdiğini savunup Nobel Barış Ödülü’nü istedi ama muradına eremedi. Başta Gazze olmak üzere küresel krizlere yönelik ticari yaklaşımıyla diplomatik normları altüst etti. Trump’ın ikinci dönemindeki ilk yılı taraftarları dışında hemen herkese aynı soruyu sordurdu: “Kalan üç yıl nasıl geçecek?”

YILIN KAVGASI: ZELENSKİ’YE BEYAZ SARAY’DA PUSU

Ukrayna lideri Volodimir Zelenski ve ABD Başkanı Donald Trump arasında 28 Şubat’ta Oval Ofis’te yapılan toplantı unutulmayacak bir gerginliğe sahne oldu. Rusya’ya karşı savaşta Washington’dan destek arayışıyla Beyaz Saray’a gelen Zelenski kameraların önünde Trump ve Başkan Yardımcısı JD Vance’ten adeta “dayak” yedi. Görüşme bir pazarlıktan çok, tüm dünyanın izlediği bir güç gösterisine dönüştü. Vance, Zelenski’yi ABD Başkanı’na saygısızlıkla suçladı, Trump ise minnet göstermediğinden şikâyet etti. Tartışma Trump’ın doğrudan çıkarla yürütülen dış siyaset yaklaşımının özeti oldu. Trump’ın ilerleyen dönemdeki arabuluculuk girişimleri de Ukrayna’da çözüm üretemedi.

YILIN YENİ SAYFASI: WASHİNGTON’DAN ÖVGÜ SELİ

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eylül ayındaki Beyaz Saray ziyareti, Türkiye-ABD ilişkilerinde yeni bir sayfanın işareti olarak kayda geçti. Joe Biden döneminde yaşanan gerilimlerin ardından Donald Trump’ın yeniden seçilmesiyle birlikte Washington-Ankara hattında da pozitif bir iklim oluştu. Görüşmelerde savunma işbirliği, bölgesel güvenlik ve ekonomik ilişkiler öne çıkarken, Trump’ın kamuoyuna açık biçimde Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın liderliğini birçok vesileyle övmesi iki lider arasındaki dostluğa işaret etti.

YILIN EZBER BOZANI: ZOHRAN MAMDANİ

Uganda doğumlu Zohran Mamdani (34), 4 Kasım’da tarihi bir zaferle ABD’nin ‘Big Apple’ı (Büyük Elma) New York kentinin 111’inci ve ilk Müslüman belediye başkanı seçildi. Mamdani’nin aldığı genç seçmen desteği, düşük gelirli kesimlerin desteklenmesi ve İsrail Başbakanı Netanyahu’yu New York’a gelmesi halinde tutuklatacağı vaadiyle gelen zaferi, ABD siyasetinde ezberleri bozdu. Demokrat Partili Mamdani’yi seçim kampanyası boyunca ‘Komünist Aday’ olarak nitelendiren, hatta New York’a federal fonları kesmekle tehdit eden ABD Başkanı Donald Trump bile Mamdani ile görüştükten sonra fikir değiştirerek New Yorklulara “Gerçekten harika bir belediye başkanınız olacak” diye seslendi.

YILIN YENİ GELENİ: PAPA 14’ÜNCÜ LEO

Katoliklerin ruhani lideri ve Vatikan Devlet Başkanı Papa Françesko’nun hayatını kaybetmesinin ardından Sistine Şapeli’ne kapanan 133 kardinal, iki gün süren Konklav’ın ardından 8 Mayıs’ta yeni Papa olarak 69 yaşındaki Robert Prevost’u seçti. 19’uncu yüzyılda Kilise’nin modernleşmesi yönünde adımlar atan Papa 13’üncü Leo’dan esinlenerek “14’üncü Leo” unvanını alan Prevost, ilk ABD’li papa oldu. Öte yandan Papa, ilk yurt dışı ziyaretini İznik Konsili’nin 1700’üncü yıl dönümü nedeniyle Türkiye’ye gerçekleştirdi.

YILIN SOYGUNU: LOUVRE MÜZESİ

Yaşanan tüm hırsızlıkları unutun. Dünyanın en çok ziyaretçi çeken müzelerinin başında gelen, Fransa’nın başkenti Paris’teki tarihi Louvre Müzesi, işçi yelekleri giyen hırsızlar tarafından güpegündüz soyuldu. Soygunda Kraliyet mücevherlerinin sergilendiği Apollo Galerisi olarak adlandırılan bölümden paha biçilemez dokuz eser çalındı. Hırsızların kaçarken düşürdüğü değerlendirilen 3. Napolyon’un eşi İmparatoriçe Eugenie’e ait taç ise daha sonra hasarlı halde müzenin dışında bulundu. Dört hırsızın gerçekleştirdiği soygun sadece yedi dakika sürdü.

YILIN HAYALETİ: KORKUNÇ EPSTEİN

ABD’de çocuklara yönelik cinsel istismar suçlarından hüküm giymiş pedofili milyarder Jeffrey Epstein’in dosyaları yıla damga vurdu. Adalet Bakanlığı binlerce belgeyi kamuoyuna açtı. ABD’nin karakutusu diye adlandırılan Epstein belgeleri, çeşitli sektörlerin kritik isimlerini zor durumda bıraktı. ABD Başkanı Donald Trump da zan altında kalan isimlerden biri oldu. Epstein ile birçok fotoğraf ve diyaloğu basına sızan Trump’ın belgelerde adının geçmemesi kafalarda soru işareti yarattı. Öte yandan suçlamalardan İngiliz Kraliyet Ailesi’nin önceki mensuplarından Prens Andrew nasibini aldı. Epstein ile bağlantıları nedeniyle unvanı elinden alınan eski York Dükü suçlamaları reddetti.

YILIN ABLUKASI: MADURO ZORDA

Dünyanın en büyük petrol rezervlerine sahip ülkesi Venezuela’nın Devlet Başkanı Nicolas Maduro, 2025 yılında ABD Başkanı Donald Trump’ın adeta boy hedefi oldu. ABD tarafından başına 50 milyon dolar ödül konulan Maduro, ’istenmeyen adam’ haline geldi. Washington tarafından kara para ve uyuşturucu karteli bir ‘terörist’ olduğu iddia ediliyor. ABD, Venezuela’ya ait petrol tankerlerini vuruyor, açık denizlerde ticari gemilerine el koyarken Maduro ise direniş çağrısında bulunuyor. 2025’te külleri alevlenen bu kavga 2026’da daha da kızışacağa benziyor.

YILIN TRENDİ: ZAYIFLAMA İLAÇLARI

2025 yılı zayıflama ilaçlarının yıldızının parladığı bir yıl oldu. Tokluk hissini taklit ederek kilo kaybını sağlayan GLP-1 hormonu temelli ilaçlar, obezite tedavisinde etkili bir seçenek olduğunu kanıtladı. Diyabet ve kalp hastalıklarında iyileşmeler sağlandığı gözlemlendi. Dünya Sağlık Örgütü, ilk kez egzersiz, beslenme ve danışmanlıkla desteklendiğinde, bazı kilo verme ilaçlarının obezitenin tedavisinde kullanılabileceğini bildirdi. Hatta bazı araştırmalar zayıflama ilaçlarının insanların obeziteyle ilişkili kanserlerden kaçınmasına yardımcı olabileceğini de ortaya koydu. ‘Rüya vücut’ hayali ilaç piyasasını öyle bir hareketlendirdi ki, bu alanın kısa zamanda cep telefonu piyasasını ikiye katlaması bekleniyor.