122 milyonluk ülke yerinden kaydı: Dünyada bir ilk Sözcü Gazetesi

Chicago Üniversitesi’nden sismolog Sunyoung Park liderliğindeki bir araştırma ekibi, deprem esnasında yerin derinliklerine inip geri yansıyan sismik bir dalganın, tektonik levhaları harekete geçirerek Japonya'yı kalıcı olarak doğuya itmesi dünya tarihinde bir ilk olarak kayda geçti.

Tarihin en güçlü sismik sarsıntılarından biri olan Tohoku depremi, Pasifik Levhası'nın kuzey Japonya'yı taşıyan levhanın altına biranda kaymasıyla tetiklenerek dikkatleri üzerine çekmişti. Yapılan son çalışmalar ışığında bilim insanları, bu devasa sarsıntının yarattığı sismik dalgalardan birinin yer mantosu ile sıvı dış çekirdek arasındaki sınıra kadar indiğini ortaya çıkardı. 

Çekirdek sınırına çarparak yüzeye geri dönen ve sismolojide "ScS" adı verilen bu güçlü makaslama dalgası, Japonya'nın gelişmiş yer gözlem ağ sistemi tarafından kayda geçirildi. Dalganın yarattığı etkinin devasa büyüklüğü geleneksel sismometrelerin ötesine geçerek, yer hareketlerini milimetrik olarak ölçen GPS istasyonlarında bile açıkça görülebildi. Bu devasa hareketin Çin'den bile tespit edildiği satandı. 

Normal şartlarda bir sismik dalga geçtikten sonra zeminin eski konumuna dönmesi beklenirken, araştırmacılar yansıyan dalganın Japonya'ya ulaştığı tam o saniyelerde bazı GPS istasyonlarının başlangıç konumlarına göre 5 ila 6 milimetre doğuya kaydığını fark etti. 

Veri işleme hatası veya su altı heyelanı gibi diğer ihtimalleri eleyen bilim insanları, veri simülasyonları yardımıyla bu kalıcı kaymanın nedenini ortaya çıkardı. Modellemelere göre, çekirdekten dönen sismik dalga, ana depremin etkisiyle halihazırda aşırı stres yüklenmiş olan iki tektonik levhanın kesişim noktasına adeta "hafif bir omuz" atarak kilitli levha sınırlarında küçük çaplı bir kaymayı tetiklemeyi başardı.

Bilim dünyasında ilk kez tanımlanan bu fenomen, tek bir noktada büyük bir kırılma yaratmak yerine devasa bir levha sınırına yayıldığı için yüzeyde yeni bir sarsıntı hissettirmedi. Ancak uzmanlar, milimetrik seviyede gerçekleşen bu geniş alan kaymasının aslında bütünsel olarak bakıldığında 7,5 büyüklüğündeki bir depreme eşdeğer gizemli bir enerji açığa çıkardığını hesapladı.

Journal of Geophysical Research: Solid Earth dergisinde yayımlanan bu çalışma, dünya çekirdeğinden yansıyan dalgaların tektonik levhalar üzerindeki doğrudan etkisini gösteren ilk somut kanıt oldu. 

Araştırmacılar, bu mekanizmanın tamamen doğrulanması ve deprem tahmin modellerinin geliştirilmesi için gelecekteki büyük depremlerin de benzer şekilde izlenmesi gerektiğini vurguluyor.