Zihnimizde dönen melodiler: Şarkılar neden hafızamıza yapışır?

Ne kadar istemesek de bazı şarkılar zihnimizi adeta ele geçirir. Bilim dünyası, bu istem dışı müzikal tekrarların nedenlerini ve beynin bu döngüyü nasıl oluşturduğunu araştırıyor.

Müzik gerçekten de ruhun gıdası mı?

Her gün 5 dakikada iyi hissettiren rutinler

MÜZİK VE HATIRALAR ARASINDAKİ GÖRÜNMEZ BAĞ

Sabah uyanır uyanmaz, gece uyurken, işte ya da okulda… Günün herhangi bir anında zihnimizde durmadan çalan şarkılar vardır. Ne kadar uğraşırsak uğraşalım susmazlar. Bazen de yıllardır dinlemediğimiz bir şarkı ansızın karşımıza çıkar ve bizi geçmişte uzun bir yolculuğa çıkarır. O anılar, o duygular, hatta unutulduğunu sandığımız ayrıntılar bile yeniden canlanır.

Peki müzikle anılar arasında nasıl bir ilişki vardır? Neden bazı anıları özellikle belirli şarkılarla birlikte hatırlarız? Güncel araştırmalar, zihnimizde durmadan dönen şarkıların hafızamızla düşündüğümüzden çok daha güçlü bir bağa sahip olabileceğini gösteriyor.

KULAK KURDU NEDİR?

Müzik söz konusu olduğunda, akılda kalıcılıkla sinir bozuculuk arasında oldukça ince bir çizgi vardır. Bazen tek bir melodi ya da şarkı sözü günlerce zihnimizden çıkmaz. Halk arasında “kulak kurdu” olarak bilinen bu durum, bilimsel literatürde İstem Dışı Müziksel Görüntü (Involuntary Musical Imagery – INMI) olarak adlandırılır.

Bu kavram gerçek bir “kurt” ya da tıbbi bir “sendrom” değildir. Sadece müziğin, tıpkı bir meyveyi istila eden kurt gibi zihnimizi ele geçirmesini betimleyen bir benzetmedir. Ayrıca bu durum, beyin hasarına bağlı işitsel halüsinasyonlarla da karıştırılmamalıdır.

KULAK KURDU NE KADAR YAYGIN?

Kulak kurdu sanıldığının aksine kişisel bir sorun değil, son derece yaygın bir deneyimdir. Cincinnati Üniversitesi’nden Prof. James J. Kellaris’in araştırmasına göre insanların yaklaşık %98’i hayatında en az bir kez bu durumu yaşamıştır.

Kadın ve erkekler arasında görülme sıklığı açısından belirgin bir fark olmasa da, kadınlarda şarkının zihinde kalma süresi daha uzun olabilmekte ve yarattığı rahatsızlık hissi daha yoğun yaşanabilmektedir.

HANGİ ŞARKILAR KULAK KURDU OLMAYA DAHA YATKIN?

Uygulamalı psikolog Aditya Shukla, bir şarkıyı kulak kurdu hâline getiren özellikleri belirleyen bir liste oluşturmuştur.

Buna göre kulak kurdu olmaya yatkın şarkılar:

- Tekrar eden, hatırlanması kolay bir akor dizisine sahiptir

- Beklenmedik geçişler, iniş-çıkışlar ve ani duraklamalar içerir

- Genellikle yüksek tempoludur

- Olumlu ya da olumsuz duygular barındırsa da sözleri çoğunlukla iyimserdir

Bu özellikler, beynin müziği “tamamlanmamış” bir görev gibi algılamasına neden olur.

KULAK KURDUNDAN KURTULMA YÖNTEMLERİ

Bilim dünyasında kulak kurtları için kesin bir tedavi henüz bulunmasa da, işe yaradığı düşünülen bazı yöntemler vardır.

ŞARKIYI BAŞTAN SONA DİNLEYİN

İlk bakışta ters gibi görünse de, takılan şarkıyı baştan sona dinlemek çoğu zaman etkilidir. Bu durum, Zeigarnik Etkisi ile açıklanır. Beyin, yarım kalan işleri tamamlanmış olanlardan daha uzun süre hatırlar. Şarkıyı tamamlamak, onu zihnin “yarım kalanlar listesi”nden çıkarmaya yardımcı olabilir.

BAŞKA BİR ŞARKIYLA DEĞİŞTİRİN

Kulak kurdunu başka bir akılda kalıcı şarkıyla değiştirmek de bir yöntemdir. Bu, sorunu tamamen çözmese bile en azından ilk şarkıyı susturabilir. Basit ve ritmik şarkılar (örneğin “İyi Ki Doğdun”) bu konuda işe yarayabilir.

SAKIZ ÇİĞNEYİN

Reading Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, sakız çiğnemenin beynin işitsel merkezlerine müdahale ederek döngüsel düşünceleri kırabildiğini ortaya koymuştur. Sakız çiğnemek, iç sesinizi meşgul ederek şarkının tekrarını zorlaştırır.

ZİHNİNİZİ MEŞGUL EDİN

Bulmaca çözmek, Sudoku yapmak, kitap okumak ya da zihinsel odak gerektiren basit bir işle uğraşmak, kulak kurtlarını bastırmada oldukça etkilidir. Dikkat başka bir yöne kaydığında müzik arka planda silikleşir.

BAZEN YAPILACAK TEK ŞEY BEKLEMEKTİR

Tüm çabalarınıza rağmen şarkı zihninizden çıkmıyorsa, endişelenmenize gerek yok. Kulak kurtları zararsızdır ve çoğu zaman kendiliğinden kaybolur. Bazen yapılabilecek en iyi şey, bunu kabullenip günlük hayatınıza devam etmektir. Bir süre sonra zihniniz sessizliğe geri dönecektir.

Görsel Kaynak: shutterstock