Zeugma’nın sırları Çingene Kızı kaçakçılardan nasıl kaçtı

KAÇAKÇILAR GÖRMEDEN BIRAKTI

Çingene Kızı: “Buranın başyapıtı Çingene Kızı Mozaiği’dir. Mona Lisa tarzı bir sanat eseri. Zeugma Antik kentinde, Gaziantep Müze Müdürlüğü’nce yapılan kazılarda ‘Menad Evi’ olarak adlandırılan mekânda ortaya çıkarıldı. Kazılarda mekânda yer alan mozaiklerin hemen hemen tamamının eski eser kaçakçılarınca kaçırıldıkları anlaşıldı. ‘Çingene Kızı’, kaçak kazıda toprağın altında kaldığından, şans eseri kaçakçıların gözlerinden saklanmış ve müzemize kazandırıldı. Şeffaf başlığı altındaki dağınık saçları, çıkık elmacık kemiği ve dolgun yüzü, kulaklarındaki küpelerle ortaya çıkarıldığında kazı ortamı şakası olarak Çingene Kızı’na benzetilmiş, sonraki süreçte de bu isim ile anılageldi. En ilgi çekici yanı ise gözlerinin, kendisine bakanı her yönden takip etmesi. Mozaikte Çingene Kızı’nın bakışlarını etkin kılmak için özel bir teknik kullanılmış. Yüzündeki sevinç ve hüznü aynı anda yansıtması da portre sanatında ulaşılan noktayı gösteriyor. Eser, Helenistik Dönem resim sanatında ‘üç çeyrek bakış’ olarak ifade edilen teknikle yapılmış. Leonardo Da Vinci’nin Mona Lisa resmi, bu teknikle yapılan eserlere bir örnek.”

Çingene Kızı

IRMAK TANRISI OKEANOS VE EŞİ TETHYS

Okeanos ve Tethys: “Okeanos Villası’nın sığ havuzunun taban mozaiği. Erken İmparatorluk Dönemi’ne ait olan bu mozaikte, hayatın kaynağı olan ırmak tanrısı Okeanos ile eşi Tethys konu ediliyor. Çevrelerinde ise denizin verimliliğine işaret eden çeşitli balık türleri ve yunuslara binmiş Eroslar görülüyor. Mozaikte Okeanos, başında yengeç kıskaçlarıyla görülüyor. Eşi Tethys, Okeanos’un hemen yanında ve alnında kanatlarla temsil ediliyor. Ortalarında ise mitolojik bir deniz yaratığı olan yılan gövdeli, Ketos adı verilen ejder görülüyor. Bu iki ana figürün dışında mozaiğin sağ üst kısmında, bir kayanın üzerine oturmuş balık avlayan ve çobanların koruyucu tanrısı Pan olabileceği düşünülen genç bir erkek figür yer alıyor.”�

SAVAŞTAN KAÇIRILAN AŞİL

Akhilleus: “Akhilleus’u ‘Aşil’ diye biliyoruz daha çok. Troya Savaşı’nda Aşil savaşa girmediği takdirde savaş kazanılamayacak. Annesi ölümsüz bir Tanrıça, babası ölümlü. Sembolik anlatıma göre, annesi savaşta öleceğini bildiği için, savaşa gitmesin diye dayısının yanına gönderiyor, sarayda kızlarla beraber yaşıyor. Odysseus onu aramaya başlıyor. Onu aramak için bir yöntem geliştiriyor. Kızlar ipek kumaşlı kıyafetleri sever. Erkekler de parlak kılıçları, kalkanları sever. Bohçanın içine her ikisini koyuyor. Kapıyı çalıp içeri girdiğinde, başına toplananlar içinde kızlar ipekli kumaşları gördüğünde Aşil silahları görüyor. İçindeki o savaşçı ruhunu ortaya çıkartıyor ve savaşa götürüyor.”

Dionysos ile Ariadne’nin düğünü

ALTIN VE GÜMÜŞ GÖZ BEBEKLİ TANRI MARS

Savaş Tanrısı Ares: “Savaş Tanrısı Ares’in bronz heykeli, mozaikler dışında ziyaretçilerin müzede en fazla ilgisini çeken eserler arasında yer. Zeugma heykeltraşlarının ihtişamını gösteren eşsiz bir eser. 1 metre 53 santimetre boyunda. Bir elinde mızrak ve diğer elinde hayatı temsil eden bahar dalı. Ölümü ve diriliği gösteren bir heykel. Bu heykel, alanda sergilenirken Pars saldırılarında, Zeugma’da tahrip edilmesin denilerek, almışlar alandan. Bir kapalı depoya kaldırmışlar ve orası da yandığında, bu heykelin arka kısmı da yanmış. Zeugma’daki gibi alan heykeli olsun diyerek de replik bir sütunun üzerinde sergileniyor. Heykel bronz, göz bebekleri ise altın ve gümüş.”

Umut ERDEM - Arkeolog Ahmet BEYAZLAR

MOZAİKTEKİ EROS VE PSYCHE AŞKI

Eros ve Psyche: “Mitolojiye göre Afrodit, ölümlü Psyche’yi güzelliğinden dolayı kıskanır ve oğlu Eros’a onu götür der. Eros da onu kendi sarayına götürür, aşka götürür. Eros’un Psyche’den tek bir isteği vardı. Asla Eros’un yüzünü gündüz gözüyle göremezdi. Psyche de Eros’u, aşkın yaratıcısını tanımak, görmek ister. Karanlıkta kendisiyle beraber olur. Eros, kendisini görmemesini ister. Bir kandil yakar ve kandille yüzüne bakar. Eros yüzüne bakarken, kandilden bir damla yanmış yağ damlar ve Eros uyanır. Eros kanatlarını açar ve bir daha Psycheyi görmemek üzere uzaklaşır.”

Eros ve Psyche

BİR GECE ANSIZIN KAYBOLAN MOZAİK

Dionysos ile Ariadne’nin düğünü: “1998 yılında bir gece ansızın kaybolan eserimiz. Alanda teşhir ediliyor ve korunuyordu. Eski eser kaçakçıları tarafından mozaiğin büyük bir kısmı, teşhir edildiği yerden çalındı. Eserin çalınmasından sonra, kalan bölümleri yerinden kaldırılarak Gaziantep Müzesi’ne taşındı ve restore edilerek teşhire kondu. Nereye gittiği biliniyor ve lazım geldiği zaman da alınacak. Tamamlanmaması için de orijinal halini buraya yansıttık. Düğünün ihtişamı koltuktan giysilere, müzik aletlerinden mücevherlere kadar yansımış.”

Okeanos ve Tethy

FISTIK MI TUTUYOR TUZAK MI?

Fıstık Tutan Çocuk: “Dikdörtgen biçimli mezar steli. Milattan sonra 2’nci yüzyıl Roma dönemine işaretleniyor. Derin niş içinde bir elinde başı kopmuş olan bir kuş, diğer elinde fıstık cumbası tutan bir çocuk figürü yüksek kabartma olarak işlenmiş. Çocuğun saçları başının sağ tarafına toplanarak örülmüş. Üzerine khiton giymiş ve ayağında sandaletleri var. Niş altında Grekçe ‘Vakitsiz, oldukça erken, elveda’ yazıtı yazılmış. Uzun yıllar Adana Müzesi teşhirinde yer alan eser, 2016’da topraklarına geri döndü. Bu eseri ‘fıstık tutan çocuk’ olarak tanımlıyoruz. Üzerindeki, fıstık, üzüm veya hurma gibi adlarla tanımlandı. Ama kendi kanaatim hiçbiri değil. Bu bölgenin çocuğu. Genç yaşta ölen ve heykeli dikilerek ölümsüzleştirilen bir sevginin abidesi.”

AMERİKA’YA KAÇIRILAN İKİ ÖLÜMSÜZ AŞIK

Metiokhos ve Parthenope: İki ölümsüz aşık. Mitolojiye göre Parthenope Samos Kralı Polykrates’in kız kardeşi. Metiokhos kralın sarayına davet edilir ve yemekte Parthenope ile karşılaşırlar. Parthenope Metiokhos’a vurulur ancak bekaret yeminini bozmamak için saçlarını kesip sürgüne gitmeyi seçer. Bu mozaikte iki figürü, iç mekända bir kanepenin üzerinde otururken görüyoruz. Metiokhos’un yüzü, aşık olduğu Parthenope’ye yönelmişken, Parthenope’nin imkânsız gördüğü bu aşk nedeniyle bakışlarını belirsiz bir alana doğru yönelttiği dikkati çekiyor. Eser, 1993 yılında yapılan kurtarma kazısında bulundu. Mozaiğin ortasında yer alan ana figürlerin tarihi eser kaçakçıları tarafından çalındığı anlaşıldı. Kanadalı Arkeolog Sheila Campbell’in gönderdiği fotoğraflardan çalınan parçaların ABD’e Menil Koleksiyonu’nda olduğu saptandı ve Kültür Bakanlığı’nın girişimleriyle 2000 yılında parçalar getirilerek restorasyonu yapılıp teşhire konuldu.”

�