Zaporijya Nükleer Santrali alarm veriyor: Ukrayna savaşı tehlikeleri maksimuma çıkardı

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

Rusya'nın kontrolündeki Zaporijya NGS'den dün yapılan açıklamada, santralin dış elektrik bağlantısının yeniden kesildiği ve yedek dizel jeneratörlerin devreye girdiği bildirildi.

Santralin ihtiyaçları için elektrik sağlayan yüksek gerilim hattındaki hasarın ardından koruma sisteminin hattı devre dışı bıraktığı bilgisine yer verilen açıklamada, ekipman ve güvenlik sistemlerinin normal çalıştığı, santral sahası ve gözlem bölgesindeki radyasyon seviyelerinin doğal değerlerde seyrettiği aktarıldı.

Ukrayna'nın devlete ait nükleer enerji şirketi Energoatom da santralin yılbaşından bu yana 15'inci, savaşın başlamasından bu yana ise 27'inci kez dış elektrik bağlantısını kaybettiğini açıkladı.

Energoatom Başkanı Pavlo Kovtoniuk, sıklaşan kesintilerin santraldeki ekipmanı yıprattığını belirterek, "Zaporijya NGS’de durum kötüleşiyor, ekipmanın durumunda bozulma görüyoruz." değerlendirmesinde bulundu.

Kovtoniuk, özellikle dizel jeneratörlerin kısa sürelerle sık sık devreye girmesinin ekipman üzerindeki yükü artırdığına dikkati çekti.

JENARÖTÖRLER SANTRALİ AYAKTA TUTUYOR

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın (IAEA) açıklamalarından derlenen bilgilere göre, 2022'den bu yana elektrik üretmeyen Zaporijya NGS'deki altı reaktörün tamamı soğuk durdurma konumunda tutuluyor. Ancak kapalı reaktörlerle kullanılmış nükleer yakıtın soğutulması için santralin dışarıdan elektrik almaya devam etmesi gerekiyor. Dışarıdan alınan elektrik, soğutma pompaları ile kontrol, haberleşme ve radyasyon izleme sistemlerini çalıştırıyor. Şebeke bağlantısı kesilince söz konusu sistemlerin ihtiyaç duyduğu enerjiyi dizel jeneratörler karşılıyor.

Jeneratörler, reaktörleri çalıştırmak veya elektrik şebekesine enerji vermek yerine santrali güvenli konumda tutan sistemleri besliyor. Santraldeki çok sayıda jeneratör birbirini yedekliyor. Jeneratörlerden biri arızalandığında diğerleri elektrik sağlamayı sürdürürken, gerektiğinde hareketli jeneratörler de devreye girebiliyor. IAEA'nın 15 Temmuz tarihli açıklamasına göre, o tarihteki elektrik kesintisi sırasında kullanılabilir durumdaki 19 acil durum dizel jeneratörü otomatik olarak çalıştı. Dış elektrik yeniden sağlanınca jeneratörler durdurularak bekleme konumuna geçirildi.

Elektrik kesintisi durumunda soğutma pompaları durabilir, reaktörler ile kullanılmış yakıt havuzlarındaki su ısınmaya başlayabilir. Elektriğin uzun süre geri getirilememesi halinde soğutma suyu azalırken, nükleer yakıtın zarar görmesi ve çevreye radyoaktif madde salınması riski artıyor.

Reaktörlerin uzun süredir kapalı tutulması, ısının çalışan bir nükleer santrale kıyasla daha yavaş yükselmesini sağlayarak müdahale için daha fazla zaman kazandırıyor. Ancak elektrik ve soğutmanın yeniden sağlanmasındaki uzun bir gecikme, riski kademeli biçimde büyütüyor. IAEA, uzun süreli kesintilere karşı kullanılmış yakıt havuzlarındaki su seviyelerinin yükseltildiğini açıkladı. Söz konusu tedbir, soğutmanın kesilmesi halinde suyun kaynamaya başlamasına kadar geçecek süreyi uzatıyor. Jeneratörlerin çalışma süresini santraldeki dizel yakıt miktarı belirliyor. Rosatom Genel Müdürü Aleksey Likhachev, 10 Temmuz'da mevcut stoğun yaklaşık 11 günlük çalışmaya yeteceğini söylemiş, uzun süreli bir kesintiye karşı bütün depoların doldurulması gerektiğini belirtmişti.

Son kesinti sırasında santraldeki güncel yakıt miktarına ilişkin bilgi paylaşılmadı. IAEA da askeri faaliyetlerin yakıt sevkiyatında zaman zaman aksamalara yol açtığını bildirirken, IAEA Başkanı Rafael Grossi kesintisiz dizel tedarikinin santral güvenliği açısından "hayati önem taşıdığını" vurguladı.

SANTRAL ÇALIŞANLARI ZOR DURUMDA

Santraldeki son elektrik kesintisi, çalışanların da doğrudan etkilendiği saldırıların arttığı bir döneme denk geldi. IAEA, 18 Ağustos’ta santral çalışanlarının kullandığı otobüs durağına insansız hava aracı (İHA) ile düzenlenen saldırıda bir kişinin hayatını kaybettiğini, üçü ağır olmak üzere 15 kişinin yaralandığını bildirdi.

Rus yönetimi saldırıdan Ukrayna'yı sorumlu tutarken, IAEA, İHA'nın kaynağına ilişkin değerlendirme yapmadı.

Grossi, nükleer santraller ile çalışanlarına yönelik askeri faaliyetlerin durdurulması çağrısında bulunarak, "Söz konusu eylemler, çatışma sırasında nükleer emniyet ve güvenlik açısından büyük risk yaratıyor." ifadesini kullandı.

Rusya Devlet Nükleer Enerji Kuruluşu Rosatom'un Genel Müdürü Aleksey Likhachev de geçen ay santralin başmühendisi Aleksandr Yakovlev ile yanındaki şoförün bir başka İHA saldırısında yaşamını yitirdiğini açıklamıştı.

Likhachev, saldırıların santralin yer aldığı Energodar'daki elektrik ve su altyapısına zarar verdiğini, buna rağmen güvenlik sistemlerinin normal çalıştığını ve radyasyon seviyelerinin doğal değerlerde seyrettiğini belirtmişti.

ZAPORİJYA'NIN SON HATTI: FEROSPLAVNA

Saldırılar ve çatışmalar, santralin dışarıdan elektrik aldığı hatların büyük bölümünü devre dışı bıraktı. Savaş öncesinde 10 ayrı hattan elektrik şebekesine bağlanan Zaporijya NGS'ye son dönemde dış elektrik sağlayabilen yalnızca "Ferosplavna-1" hattı kaldı.

Santralin ana bağlantısı "Dniprovska" hattı martta devre dışı kaldı. IAEA'nın Rusya ve Ukrayna ile yürüttüğü görüşmeler sonucunda sağlanan yerel ateşkes sırasında haziranda onarılan hat, bağlantılı trafo merkezindeki ağır hasar yüzünden yeniden kullanıma açılamadı.

IAEA verilerine göre Zaporijya NGS, savaşın başlamasından Mart 2026'ya kadar dış elektrik bağlantısını 12 kez kaybetti.

Kesinti sayısı haziranda 18'e, 8 Ağustos'ta ise 25'e yükseldi. Energoatom, son kesintiyle toplam sayının 27'ye çıktığını duyurdu.

Grossi, kesintilerdeki artışın endişe verici olduğunu belirterek, "Sık dış elektrik kesintileri, Zaporijya NGS'nin şebeke bağlantısındaki kırılganlığı gösteriyor." değerlendirmesini yaptı.

SANTRALİN GELECEĞİ BELİRSİZ

Rusya, Mart 2022'den bu yana kontrolünde tuttuğu Zaporijya NGS'yi Rosatom bünyesinde yönetirken, tesisin ileride yeniden elektrik üretmesine yönelik hazırlıklarını sürdürüyor.

Ukrayna ise santralin askerden arındırılmasını, kendi kontrolüne ve lisanslı işletmeci Energoatom'a iade edilmesini talep ediyor.

Ukrayna Dışişleri Bakanlığı, santraldeki her dış elektrik kaybının kaza riskini artırdığını savunurken, IAEA uzmanlarının bazı bölümlere erişimindeki sınırlamaların güvenlik durumunun kapsamlı şekilde değerlendirilmesini engellediğini ileri sürüyor.

ABD Başkanı Donald Trump da Mart 2025'te ülkesinin elektrik ve altyapı alanındaki uzmanlığıyla Ukrayna'daki nükleer santrallerin işletilmesine yardım edebileceğini belirtmişti.

Elektrik hatlarının onarılması için gereken yerel ateşkes görüşmeleri ile sahadaki teknik arabuluculuk faaliyetlerini yürüten IAEA, taraflara Zaporijya NGS çevresinde azami askeri itidal çağrısı yapıyor.