Zabıtalar parfüm alıp denetlemeden gidiyormuş!

Gülhan Bendi, Dilovası’nda 3'ü çocuk, 6 kadın işçinin hayatını kaybettiği parfüm atölyesi yangınından sağ kurtulanlardan…

Bendi, 40 yaşında, evli ve iki çocuk annesi.

Vardiya amiri olarak çalıştığı için hem müşteki hem de şüpheli olarak ifadesi alındı.

Bendi, işyerinde altı yıldır çalışıyor.

O günlerde parfümleri şişeleme, etiketleme ve kalite kontrol işi yapıyorlarmış. İki yıl sonra üretim kapasitesi artınca yeni binaya taşınmışlar. Parfüm üretiminde kullanılan IBC tankı, elektrikli karıştırıcı alet, şarjlı mikser, krem makineleri ve dolum sistemi alınmış.

Dört olan işçi sayısı 15’e yükselmiş.

Bendi, “Eski ve tecrübeli çalışan olduğum için yeni yerde patron Kurtuluş Oransal, yapılacak işleri bana söylerdi. Ben de çalışanlara işi nasıl yapmaları gerektiğini anlatırdım” diyor.

Hani İŞKUR bilmiyordu?

İşe girdiğinden beri sigortasız işçi çalıştırıldığını vurguluyor.

Kendisi de yedi sekiz ay sigortasız çalışmış.

Sonra mı?

Bakın neler anlatıyor:

“4-6 ay boyunca İŞKUR üzerinden alınmış işçi olarak gösterildim. Bu süre geçtikten sonra beni sigortalı çalıştırmaya başladılar. O tarihten bu yana sigortalıyım.”

İŞKUR derken, atölyenin bir bina bitişiğindeki ofisi kastediyor olmalı. Sizin anlayacağınız İŞKUR, iskanı olmayan, iş güvenliği ve iş sağlığı yönünden hiçbir önlemin alınmadığı, işçilerin sigortasız çalıştırıldığı bu atölyeye kilit vuracağı yerde eleman gönderiyormuş!

Bendi, kendisi dahil, sadece iki işçinin sigortasının yapıldığını, diğerlerinin ise kaçak çalıştığını söylüyor. İçlerinde Suriyeli çocuk işçinin olduğunu belirterek, “Geçmiş tarihlerde Suriyeli ve Özbek çalışanlar vardı” diyor.

Bendi, patlama anını şöyle anlatıyor:

“Ben, Cansu Esetoğlu, Tuğba Taşdemir ve Ayten Aras, ikinci katın ortasında IBC tankının 7-8 metre uzağında paketleme masasında çalışıyorduk. Şengül Yılmaz ve Hanım Güley, bir metre arkamızda yerde kutu açıyordu. Nisa Taşdemir ve Esma Gikan, tanka 12-13 metre uzakta krem yapımıyla uğraşıyordu. Kapının girişinde Gökçe Şadiye Sağlam, Keriman Miskin ve Zeynep Hüseyin, parfüm kutusu paketliyordu. Hürol ve Tuncay Yıldız, kapının eşiğinde tanka boşaltılmak üzere ürün hazırlıyordu. Tuncay’ın çırpıcı cihazla tankının yanında olduğunu gördüm. Arkam tanka dönüktü. Tuncay, buraya gittikten sonra büyük bir patlama oldu. Alev toplu meydana geldi. Bunun sebebi kimyasal maddelerdir. Can havliyle kendimi dışarıya attım. Sağ elimin orta ve yüzük parmaklarında yanıklar oluştu. Ben çıktıktan sonra Tuncay’ın yandığını ve kendisini binanın dışına attığını gördüm.”

Bendi, kimseye işin riskleri hakkında bilgi aktarılmadığını, iş güvenliği eğitimi ve koruyucu kıyafet verilmediğini ifade ediyor. Statik elektriğin yaratacağı olumsuzlukları engelleyebilecek bir düzenek bulunmadığını söylüyor.

‘Ne isterse verin’

Denetim mi?

Yalnızca Dilovası Belediyesi zabıtalarının geldiğini söylüyor.

Gelmişler ve ne mi yapmışlar?

Bendi, rezaleti şu sözlerle anlatıyor:

“Zabıtalar denetleme adı altında gelirdi. Patronum Kurtuluş Oransal’la bir müddet oturup çay içerlerdi. Kurtuluş, zabıtalara parfüm, krem ve ne isterlerse vermemi söylerdi. Ben de zabıtalara verilmesi için hazırladığım paketi Kurtuluş’a teslim ederdim. Zabıtalar denetleme yapmadan işyerinden ayrılırdı.”

Belediye araç alıp ruhsat mı verdi?

Geçen gün Dilovası Belediye Başkan Yardımcısı Necati Temiz, Zabıta Müdürü Nizamettin Balcı ve üç zabıtayı açığa alındı.

Bendi’nin, zabıtaların parfüm alıp işyerini denetlemeden gittikleri yönündeki ifadesi, bu kararda etkili olmuştur diye tahmin ediyorum.

Peki rüşvet alan sadece zabıtalar mı?

Elime ulaşan bir ihbarda, Başkan Yardımcısı Temiz’in Ravive Kozmetik’e ruhsat veren kişi olduğu, bu işlem karşılığında şirketin belediyeye iki araç hibe ettiği ileri sürülüyor. İki araçtan birinin belediyede kullanıldığı, diğerinin ise piyasada olmadığı iddia ediliyor.

Yine geçenlerde Dilovası’nın Kayapınar Mahallesi’nde ruhsat verilen fabrikadan hibe araç ve para alındığı belirtiliyor.

Öte yandan, belediyede görevli çoğu müdürün ve personelin üniversite diplomalarını savaş döneminde Ukrayna’dan aldıkları öne sürülüyor.

Dilovası: Çoklu ihmaller zinciri

Dilovası’nda 3’ü çocuk 6 kadın işçinin ‘Ravive Kozmetik’ adlı parfüm dolum ve imalat atölyesinde hayatını kaybetmesine ilişkin ön inceleme raporu çıktı.

Gebze Cumhuriyet Başsavcılığı’nın talimatı üzerine bir yangın uzmanı, kimyager, iş güvenliği yetkilisi, makine ve elektrik mühendisinden oluşan heyetin hazırladığı raporda Dilovası’ndaki kazanın ‘çok yönlü bir ihmal zinciri’ sonucunda meydana geldiği ve öngörülebilir olduğu ifade edilerek, “Gerek güvenlik önlemleri alınmış olsaydı bu ölçekte bir patlama ve can kaybının yaşanmazdı” denildi.

İşte, rapordaki ilk tespitler:

Patlama birinci katta meydana geldi

-Bina zemin, birinci ve ikinci kattan oluşuyor.

-Zeminin girişi ön caddeden. Depo olarak kullanılıyor.

-Birinci kata arkadan giriliyor. Burada ise üretim yapılıyor.

-İkinci katta idari ofisler var.

Kazana alkol aktarırken patladı

-Yangın birinci katta saat 9 sularında alkol dolum ve karıştırma kazanı çevresinde başladı. Olay anında çalışanlar IBC tankından kazana etil alkol aktarılırken, kazanın gövdesinden ses duyulduğunu, ani bir parlamanın meydana geldiğini söylüyor. Bu parlama yüksek buhar basıncıyla patlamaya dönüştü ve çevredeki yanıcı kimyasallara sirayet etti.

-Yangın, dolum hattına yayılıyor.

-Alkol, esans ve solvent varilleri tutuşuyor.

-Yangın 3-4 dakika içerisinde tüm katlarına çıkıyor.

-Patlamada ön cephedeki cam yüzeyler dışarıya fırlıyor, metal cephe panelleri dışa doğru bükülüyor, çatı makaslarında deformasyon oluşuyor.

Kazan çevresindekiler çıkamadı

-15 çalışandan 6’sı can verdi, 7’si ise yaralandı. Yaralılar kendi imkanlarıyla çıktı.

-Acil çıkış kapısı, yangın merdiveni, alarm veya sprinkler (püskürtücü) sistemi bulunmadığından tahliye düzenli biçimde gerçekleşmedi.

-Kurtulanlar üretim hattındaydılar, kapı yönünde hareket ederek dışarı çıktılar. Kazan ve reaktör çevresinde çalışanlar yoğun alev ve duman nedeniyle mahsur kaldı.

1 saat 40 dakikada

-İlk ihbar 09.04’te yapıldı.

-İtfaiye sekiz dakika sonra vardı.

-Söndürme sırasında yangın yeniden parladı.

-Yaklaşık 1 saat 40 dakikalık müdahalenin ardından yangın 10.50’de kontrol altına alındı.

Statik elektrik boşalması

-Parlayıcı solventlerin (çözücü ya da sökücü sıvı) yoğun olarak bulunduğu imalat hacminde statik elektrik boşalması veya elektriksel temas sonucu meydana gelen ilk tutuşmanın, kısa sürede çevredeki yanıcı madde ve buhar karışımıyla birleşerek geniş hacimli bir yanma sürecine dönüştüğü değerlendiriliyor.

-Parlayıcı kimyasal üretiminde öngörülen ex-proof sistem (patlayıcı atmosferlerde kullanılan elektrikli cihazların güvenli şekilde çalışmasını sağlayan teknoloji), topraklama, havalandırma, dedektör ve otomatik söndürme tertibatı eksikliğinin, yangını hızlandıran temel unsur olduğu belirlendi.

İskanı yok

-Dilovası Belediyesi, Ravive Kozmetik adına 2 Eylül 2020’de kozmetik ürün imalatı faaliyeti için işyeri açma ve çalışma ruhsatı düzenledi.

-Yapı kullanma izin belgesi (iskan), yangın güvenlik onayı ve itfaiye uygunluk raporu yok.

1200-1400 santigrat

-Tanıklara göre yangın, etil alkolün karıştırma kazanına aktarılması sırasında başladı. Kazanın çevresinde üç çalışan vardı.

-Olayın öncesinde yoğun alkol kokusu hissedildi.

-Aktarım sırasında kısa süreli ancak tam tanımlanamayan bir ses duyuldu. Ardından ani bir parlama oldu.

-Yoğun bir duman oluştu, ısı bir anda yükseldi, alevler birkaç saniye içerisinde tavan hattına ulaştı, ortamdaki solvent ve alkol buharının etkisiyle yangının hızla büyüdü.

-Hava-yakıt karışımı nedeniyle oluşan alev sıcaklığının 1.200–1.400 santigrat aralığında olabileceği ifade ediliyor.

‘Güvenlik önlemleri alınsaydı…’

-İşyerinde yangın söndürme sistemi, alarm tertibatı, paratoner, gaz dedektörü veya duman sensörü yok. Düzenli yangın tatbikatı yapılmıyor. İş güvenliği eğitimi verilmiyor. İş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi bulunmuyor.

-Çalışanlar yangın günü alkol transferinin aceleyle yapıldığını, kazan ve karıştırıcı motorların ‘ex-proof’ özelliklerde olmadığını, elektrik kablolarının yeterli ve mevzuata uygunluk çerçevesinde tesis edilmedini belirtiyor.

-Rapordan:

“Olayın öngörülebilir nitelikte olduğu, gerekli güvenlik önlemleri alınmış olsaydı bu ölçekte patlama ve can kaybının yaşanmayacağı teknik olarak değerlendirilmektedir. Üretim sürecinde kullanılan ekipmanların nitelikleri ile işyerinin mevzuata uygunluğu bakımından çok yönlü bir ihmal zinciri tespit edilmiştir.”

Gözetim yükümlülüğü

-Ravive Kozmetik yetkililerinin asli, bina sahibinin tali kusurlu olduğu saptandı.

-Dilovası Belediyesi, Kocaeli Büyükşehir Belediyesi İtfaiyesi, SEDAŞ, SGK ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’na denetim ve gözetim görevini yerine getirmediği için tali kusur verildi.

-Raporda, “Ruhsatlandırma ve enerji tahsisi işlemleri öncesinde yapılması gereken teknik uygunluk kontrollerindeki eksiklik, olayın meydana gelişine dolaylı olarak katkı sağlamıştır” deniyor.

-Çalışanların kusursuz olduğu vurgulandı. “Bu kişiler işverenin sağladığı eksik güvenlik koşulları içinde görev yapmıştır, olayın mağduru durumundadır” deniyor.

-Rapordan:

“Olay, birbirini tamamlayan çoklu ihmaller zincirinin sonucu olarak meydana gelmiş olup öngörülebilir ve önlenebilir nitelikte endüstriyel kaza olarak değerlendirilmiştir.”