Yunanistan ve GKRY İsrail e elini verdi, kolunu kaptırdı: Üçlü ittifakın temel dinamiği Türkiye kaygısı

Yunanistan ve GKRY'nin İsrail ile son aylarda derinleşen ilişkileri kapalı kapılar ardında yapılan bir dizi görüşmenin ötesine geçti. İsrail basını, Yunan muadillerinin aksine, 3 ülke arasındaki iş birliğini "ittifak" diye tanımlayarak, Miçotakis ve Hristodulidis hükümetlerinin Doğu Akdeniz'de Netanyahu ile kapsamlı bir iş birliği inşa ettiğini duyurdu. Yunanistan ve GKRY, Türkiye'nin "geleneksel rakipleri" olarak gösterilirken, "üçlü ittifakın" temelinde Türkiye'ye karşı ortak cephe oluşturma arayışının yattığı kaydedildi.

İsrail medyası, ittifakın İsrail'in Ankara ile yaşadığı gerilimler sonucu ortaya çıktığını belirtti. İsrail'in açık deniz doğal gaz keşifleri, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan'ın Siyonizm karşıtı politikaları ve Gazze'de yaşanan insani krize Türkiye'nin gösterdiği hassasiyet, Tel Aviv'i bölgede yeni müttefikler aramaya yöneltti.

İsrail gazetesi The Jarusalem Post'un haberinde, bu arayışın Yunanistan ve GKRY ile yakınlaşmaya neden olduğu ifade edildi. İki ülkeyi Türkiye'nin "doğal rakipleri" diye tanımlayan İsrail gazetesi, Tel Aviv'in bu ülkeleri "doğal ortaklar" olarak gördüğünü vurguladı.

Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis

Üç ülkenin "hızlı müdahale gücü" diye tanımlanan ortak bir askeri kuvvet oluşturacağı iddialarına Atina ve Lefkoşa'dan yalanlama geldi. Buna karşın İsrailli yetkililer, konuyla ilgili kesin konuşmaktan kaçındı. İsrail basını, Yunanistan ve GKRY'nin gönüllü olmamasına karşın İsrail ile askeri bir ittifaka girebileceğini ifade etti.

Enerji alanındaki iş birliği, üç ülke arasındaki ilişkilerde bir başlangıç çerçevesi sağladı. Taraflar, uzun yıllar ittifakı Türkiye'ye karşı bir denge unsuru olarak tanımlamadan, ekonomik faaliyetleri gerekçe göstererek yakın ilişkiler geliştirdi. Jarusalem Post, ekonomik iş birliği döneminde üç ülkenin "koordinasyonu derinleştirme fırsatı bulduğu" bilgisini paylaştı.

GKRY Cumhurbaşkanı Nikos Hristodulidis ve İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu

ENERJİDEN GÜVENLİK EKSENİNE GEÇİŞ

Doğu Akdeniz'deki doğal gaz, üç ülkeyi bir araya getiren temel faktördü. İsrail'den GKRY'ye ve oradan da Yunanistan'a ulaşarak Avrupa'ya açılacak EastMed boru hattı projesi, üçlü ittifakın ortak bir çıkarda birleşmesini sağladı. Proje, teknik zorluklarına ve yüksek maliyetine rağmen ilgi çekti.

Atina-Tel Aviv ekseni, ekonomik çıkar ortaklığıyla güçlendi. Yunanistan ve GKRY, on yıllardır Avrupa'da İsrail'e en sert eleştirileri yönelten ülkeler arasında yer alıyordu. İsrail basını, doğal gaz kaynaklarının bölüşülmesine dayanan bu pazarlığın ittifak için "tarafsız bir dil ve meşruiyet alanı" oluşturduğunu öne sürdü.

Enerji iş birliği, özellikle Yunanistan ve İsrail arasındaki derin siyasi farkların göz ardı edilmesine yol açtı. Yunanistan'da soykırım karşıtı siyasi duruş, Atina'nın Türkiye'ye yönelik temelsiz suçlamaları ve maddi getiri beklentisiyle aşındı.

Ancak zamanla bu yaklaşımın sınırları ortaya çıktı. EastMed boru hattı projesi, yüksek maliyetler ve mühendislik zorlukları nedeniyle hayata geçirilemedi. ABD'nin 2022'de projeden desteğini çekmesi, planları tamamen rafa kaldırdı. Enerji iş birliği, denizaltı elektrik kabloları gibi farklı projelerle sürdürülmeye çalışıldı.

'GÜVENLİK' TEMELİNDE ÜÇLÜ İTTİFAK

İddialı enerji projeleri sekteye uğrarken, ilişkinin merkezine güvenlik ve savunma alanı yerleşti. Üç ülkenin pazarlığında doğal gaz eski siyasi ağırlığını kaybetti ve ilişkiler, askeri iş birliğin artırılmasıyla devam etti.

Tel Aviv merkezli Maariv gazetesine göre, Yunanistan-GKRY-İsrail ortaklığında askeri iş birliği "başından beri" gelişiyordu. Haberde, enerji alanında ortaklık geliştirilmesi için başlatılan diplomasi trafiğinin askeri konulara dair görüşmeleri de içerdiği açıklandı.

Yunanistan'ın mevcut OSA-AK ve TOR M1 tipi sistemleri, İsrail üretimi Spyder sistemleriyle değiştirilecek. Orta menzilli Hawk bataryalarının yerine Barak MX, uzun menzilde ise S-300 sistemlerinin yerini İsrail yapımı "Davud Sapanı" alacak.

ASKERİ İŞ BİRLİĞİNİN GELİŞİMİ

İsrail ve Yunanistan, yerel medya kaynaklarının "oldukça kapsamlı" diye tarif ettiği bir askeri ağ kuruyor. İsrailli pilotlar, Yunan hava sahasında eğitim faaliyetleri gerçekleştirdi. Ortak askeri tatbikatların kapsamı ve sıklığı dikkat çekici şekilde arttı. Atina ve Tel Aviv arasında istihbarat paylaşımının da derinleştiği ifade edildi.

GKRY de İsrail ile askeri diyaloğunu 2010'lardan bu yana istikrarlı biçimde güçlendirmişti. İsrail Savunma Kuvvetleri (IDF) askerlerinin adada eğitim görmesine izin verilmişti. 2020'lerin başlarına gelindiğinde, bu iş birliği kurumsal bir düzene dönüştü. Uzun vadeli savunma anlaşmaları imzalandı ve büyük tedarik sözleşmeleri hayata geçirildi.

TÜRKİYE KARŞITLIĞI İTTİFAKI ŞEKİLLENDİRİYOR

İsrailli kaynaklar, ülkeler arası iş birliğinin bir ittifak haline gelmesinin temelinde Türkiye'nin güçlenmesinin yattığına dikkat çekti. Türkiye'nin Doğu Akdeniz'de ekonomik çıkarlarını savunması, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin (KKTC) yok sayılmasına izin vermemesi ve Libya'dan Kızıldeniz'e kadar uzanan bölgede oluşturduğu güvenlik şemsiyesi, İsrail, Yunanistan ve GKRY'nin Doğu Akdeniz'deki kaynakları hukuksuz biçimde ele geçirme planlarını sekteye uğrattı.

İsrail basını, Türkiye'nin Libya'daki diplomatik faaliyetleri ile Suriye'de edindiği güçlü konumu, üç ülkenin temel endişe kaynağı olarak yorumladı. Türkiye'nin etkin diplomasisi, Atina, Lefkoşa ve Tel Aviv'e bölgede sınırların unutulmaması gerektiği mesajını iletti.

Türkiye'nin hızlı gelişen askeri sanayisi, Yunanistan ve GKRY'nin İsrail ile ittifakını meşrulaştırmak için gösterdiği bir diğer neden oldu. İki ülke, Türkiye'ye karşı durumu dengeleme umuduyla Doğu Akdeniz'de İsrail ile askeri ittifaka ihtiyaç duyduklarını gizlemedi.

Jarusalem Post'un analizinde, Yunanistan'ın, yanlış hesaplamalar sonucu Türkiye ile gerilimin tırmanması olasılığından endişe duyduğu vurgulandı. GKRY için temel kaygı, Kıbrıs Adası ve çevresindeki emellerine ulaşamama ihtimali. İsrail ise Suriye ve Lübnan'da ihlallerini sürdürürken Gazze'yi işgal etmesi durumunda Doğu Akdeniz'de gücünü artırmak için bir fırsat edinebileceğinin farkında.

Üç ülkenin de Doğu Akdeniz'deki genişleme hayalleriyle arasında duran en önemli engel Türkiye olarak görülüyor. Yunanistan, İsrail ve GKRY, Doğu Akdeniz'de yayılma hayalleri kurarken, gerçekte Türkiye'nin diplomasi ağıyla ve etkin ordusuyla karşı karşıya gelmeden bunu başaramayacaklarını biliyor. İsrail basını, bu duruma örnek olarak IDF'nin Türkiye'nin varlığı nedeniyle Lübnan ve Suriye'de etkinliğini artıramamasını gösterdi.

ORTAK ASKERİ KUVVET İDDİALARI

İsrail'de Netanyahu, Hristodulidis ve Miçotakis'in görüşeceği zirveden önce, üç ülkenin askeri birliklerinden oluşan bir hızlı müdahale gücü kurmayı düşündüğüne ilişkin haberler medyada yer aldı. İlgili haberler, resmi yetkililer tarafından hızla yalanlandı. Öte yandan, yapılan açıklamalarda "kalıcı bir ortak gücün kurulmayacağı" vurgulandı.

İsrailli yayın kuruluşları, Yunanistan ve GKRY'den gelen yalanlamaları iki ülkenin "resmi ittifak taahhütlerinden kaçınma arzusu" diye niteledi. Öte yandan, İsrail tarafının konuya dair net açıklamalar yapmaktan kaçınması, Tel Aviv'in kapsamlı bir ittifak peşinde olabileceğine işaret ediyor. Jarusalem Post, başlangıçta para kazanmak ve askeri gücünü artırmak isteyen Yunanistan ve GKRY'nin, İsrail ile pek de arzulamadığı bir ittifaka zorlanabileceğine dikkat çekti. Haberde, üç ülke arasında bu tür tartışmaların 10 yıl önce kapalı kapılar ardında kaldığı, bugün ise kameralar karşısında bir haberin reddedilmesinin bile önemli bir gelişme olarak görüldüğü kaydedildi.

Doğal gaz uzun süre bu ortaklığın temeli olarak sunulmuştu. Ancak İsrail basınına göre ittifakın kurulmasının asıl nedeni Türkiye kaynaklıydı. Enerji projeleri sönüp giderken, ilişkinin özü olan askeri iş birliği, savunma tedariki ve istihbarat paylaşımı gündemdeki yerini koruyor.