Yıllardır sır perdesi aralanamayan üçüncü göz, balıkların yön seçimini açıkladı

Bilim insanları, balıkların suyun içinde yukarı mı yoksa aşağı mı yüzeceğine karar vermesini sağlayan çarpıcı bir mekanizmayı ortaya çıkardı. Araştırmaya göre, balıklar yalnızca gözleriyle değil, başlarının üstünde bulunan ve “üçüncü göz” olarak bilinen ışık algılayıcı organla da yönlerini belirliyor.

Osaka Metropolitan University bünyesinde çalışan bilim insanları, saydam zebra balığı larvaları üzerinde yaptıkları incelemede, ışık sinyallerinin beynin orta kısmındaki “tegmentum” bölgesinde birleştiğini tespit etti.

Gözlerden ve “üçüncü göz”den gelen sinyaller burada birleşerek balığın yukarı mı yoksa aşağı mı hareket edeceğine karar veriyor. Araştırmaya göre su altındaki ışık, derinliğe göre renk değiştiriyor. Bu da balıklar için önemli bir ipucu oluşturuyor.

Özellikle “opsin” adı verilen ışığa duyarlı proteinler sayesinde balıklar sadece ışığın parlaklığını değil, rengini de algılayabiliyor. Bu sayede, derinlik, gölge ve tehlike gibi faktörleri önceden tahmin edebiliyorlar.

Yapılan deneylerde, ışığın rengi değiştirildiğinde balıkların yön değiştirdiği gözlemlendi. Mavi ışık arttığında balıkların aşağıya doğru yüzdüğü, farklı renklerde ise yukarı yönlü hareket ettikleri tespit edildi. Ancak ışık algılayan protein eksik olduğunda bu davranışın ortadan kalktığı görüldü. Bu durum, söz konusu sistemin doğrudan yön bulmayla ilişkili olduğunu ortaya koydu.

Uzmanlara göre bu organ sadece yedek bir sistem değil. Aksine, gözlerle birlikte çalışan aktif bir yön bulma mekanizmasının parçası. Araştırmayı yürüten Seiji Wada, bu sinyallerin birleşerek balığın hareketine doğrudan yön verdiğini belirtti.

Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu ise balıkların ani değil, yavaş ışık değişimlerine tepki vermesi oldu. Yaklaşık 10 saniyelik süreçte ışığı analiz eden balıklar, buna göre yön belirliyor. Bu durum, doğadaki, bulut geçişleri, su derinliği değişimi, gölge hareketleri gibi yavaş değişimlere uyum sağladıklarını gösteriyor.

Bilim insanları, beynin ilgili bölgesindeki hücreleri devre dışı bıraktığında balıkların ışığa göre yön değiştirme yetisinin büyük ölçüde kaybolduğu görüldü. Bu da söz konusu beyin yolunun karar mekanizmasında kritik rol oynadığını ortaya koydu.

Akdeniz’de yeni istila: Yengeç türü hızla yayılıyor

Araştırma sadece balıklarla sınırlı değil. Uzmanlara göre bu sistem, ışıkla hücre kontrolü sağlayan “optogenetik” teknolojiler için de yeni kapılar açabilir.

Yıllardır varlığı bilinen ama tam olarak ne işe yaradığı anlaşılmayan “üçüncü göz”, bu araştırmayla birlikte ilk kez net bir işlevle tanımlandı.