Yıllardır çözülemeyen gizem, eski bir not defteriyle aydınlandı Sözcü Gazetesi

1999 yılında Chatham Adaları’nda yürütülen araştırmalar sırasında keşfedilen fosil, olağanüstü korunmuş yapısıyla dikkat çekmişti. Çoğu balık fosilinin aksine üç boyutlu özelliklerini büyük ölçüde koruyan örnek, ilk günden itibaren araştırmacıların ilgisini çekti. Ancak fosilin bulunduğu jeolojik katmana ilişkin ayrıntılı kayıtların eksik olması nedeniyle çalışma tamamlanamıyordu.

Fosil, Pitt Adası’nın batı kıyısındaki Waihere Körfezi yakınlarında, dik bir uçurum yüzeyinde Richard Köhler tarafından fark edildi. Fosile ulaşmak ve onu bulunduğu kayadan çıkarmak ise oldukça zahmetli oldu.

Araştırmacının, keşfin ardından yaklaşık üç kilometre uzaklıktaki Flowerpot Bay’e giderek merdiven temin ettiği, daha sonra yeniden uçuruma dönüp fosili büyük kaya blokları halinde dikkatlice çıkardığı belirtildi. Fosil daha sonra Yeni Zelanda’nın Dunedin kentine taşındı.

Otago Üniversitesi’nden emekli profesör Daphne Lee, fosilin ilk incelendiği dönemde kendisinin ve paleontolog Ewan Fordyce’ın gördükleri örnek karşısında büyük şaşkınlık yaşadığını belirtti. Araştırmacılar, fosilin ülkede daha önce bulunan hiçbir balık fosiline benzemediğini ifade etti.

Fosilin bilimsel tanımlama süreci yıllarca devam etti. Michigan State Üniversitesi’nden fosil balık uzmanı Mike Gottfried’in de dahil olduğu ekip, örneğin yaklaşık 1,2 metre uzunluğunda, günümüzde tropikal bölgelerde yaşayan tarpon balıklarını andıran yırtıcı bir türe ait olduğunu belirledi.

Uzun gövdesi, güçlü kuyruk yapısı, kalın pulları ve yukarı doğru açılan ağzı, bu canlının hızlı hareket eden ve küçük balıkları avlayan bir avcı olduğunu gösterdi. Yapılan tarihlendirme çalışmaları ise fosilin yaklaşık 55 milyon yıl öncesine ait olduğunu ortaya koydu.

Ancak araştırmacılar, fosilin bulunduğu katmanın tam konumunu gösteren ayrıntılı veriler eksik olduğu için türü resmi olarak tanımlayamıyordu. Bu sorun, 2025 yılında Köhler’in ailesinin, paleontoloğa ait saha notlarını Otago Üniversitesi Jeoloji Bölümü’ne bağışlamasıyla çözüldü.

Defterlerde yer alan ayrıntılı gözlemler ve arazi kayıtları sayesinde fosilin bulunduğu nokta kesin olarak belirlendi. Böylece örnek resmen kayda geçirildi ve bilimsel çalışma tamamlandı.

Yeni tür, hem Waihere Körfezi’ne hem de fosili keşfeden Richard Köhler’e ithafen “Ikawaihere koehleri” adıyla literatüre girdi. Araştırmacılar, keşfin yalnızca Yeni Zelanda’nın tarih öncesi deniz yaşamına ışık tutmakla kalmadığını, aynı zamanda tarpon benzeri balıkların evrimine ilişkin önemli bilgiler sunduğunu belirtiyor.