Yıkılmış binanın altından Büyük Sinagog un kalbini çıkardılar Sözcü Gazetesi

Yıllar önce yakılan ve Sovyet döneminde tamamen yıkılan Vilnius Büyük Sinagogu'nun kalıntıları yeniden gün yüzüne çıkıyor. Arkeologların bu yıl gerçekleştirdiği kazılarda sinagogun merkezi bölümü, sütun temelleri ve daha önce bilinmeyen zemin süslemeleri ortaya çıkarılırken, kazılardan çıkarılan eserlerin sayısı 7 bini aştı.

Litvanya'nın başkenti Vilnius'ta yıllar önce yok edilen Büyük Sinagog'un geçmişi, arkeologların yürüttüğü kazılarla yeniden ortaya çıkıyor. Toprağın altından çıkan yapısal kalıntılar ve binlerce küçük eşya, yüzyıllar boyunca Yahudi toplumunun merkezinde yer alan sinagogun nasıl göründüğüne dair yeni bilgiler sunuyor.

Kazı çalışmalarının başındaki İsrailli arkeolog Jonas Seligman için bu araştırmanın ayrı bir anlamı bulunuyor. Seligman'ın ailesi Litvanya kökenli ve II. Dünya Savaşı'ndan önce bazı akrabalarının Vilnius Büyük Sinagogu'nda ibadet ettiği biliniyor.

Seligman, Vilnius'a daha önce beş kez kazı çalışmaları için gelmişti. Bu yıl ilk kez sinagogun ana bölümünü kapsayan bu ölçekteki araştırmaya liderlik etti.

Seligman, buradaki çalışmayı "eve dönüş" olarak nitelendiriyor.

Sinagogun tamamı yıllar önce yok edildi

Vilnius Büyük Sinagogu, 17. ve 18. yüzyıllarda inşa edildi ve Doğu Avrupa'daki en önemli Yahudi ibadethanelerinden biri haline geldi.

Yaklaşık 35 metreye 35 metrelik bir alanı kaplayan yapı, dokuz metre yüksekliğindeki sütunlarıyla dikkat çekiyordu.

Sinagog yalnızca bir ibadethane değildi. Vilnius'taki Yahudi toplumunun merkezinde yer alan yapı, kentteki yaklaşık 160 sinagog arasında en önemli yapılardan biri olarak kabul ediliyordu.

II. Dünya Savaşı sırasında sinagog yakıldı. Sovyet döneminde ise geriye kalan yapı tamamen yıkıldı.

Bir süre sonra sinagogun bulunduğu alana bir anaokulu inşa edildi. Anaokulunun yaklaşık 10 yıl önce taşınmasının ardından bölgedeki arkeolojik araştırmaların önü açıldı. Eski bina da geçen yıl yıkıldı.

Böylece arkeologlar, yüzyıllar boyunca toprağın altında kalan sinagogun merkezi bölümünü daha geniş kapsamlı biçimde araştırmaya başladı.

Sinagogun merkezindeki gizem çözüldü

2011'den bu yana sürdürülen kazılarda bu yıl önemli bir aşamaya gelindi.

Arkeologlar ilk kez sinagogun merkezi bölümünün geniş bir kısmını ortaya çıkardı. Bimah olarak adlandırılan merkezi platformun çevresindeki iki büyük sütunun temelleri de tamamen gün yüzüne çıkarıldı.

Kazılarda daha önce bilinmeyen zemin süslemeleri de bulundu.

Ortaya çıkarılan zeminin merkezinde sekiz üçgenden oluşan simetrik bir yıldız bulunuyor. Yıldızın çevresinde ise dairesel ve başka dekoratif detaylar yer alıyor.

yüzyıla tarihlenen çiçek ve geometrik şekillerden oluşan süslemeler, sinagogun iç mekanının nasıl düzenlendiğine ilişkin önemli ipuçları veriyor.

Arkeolog Justinas Račas, bu bulgular sayesinde ibadet alanlarının ve cemaatin oturduğu bölümlerin nasıl ayrıldığının daha net anlaşılmaya başladığını belirtiyor.

Toprağın altından binlerce parça çıktı

Kazıların en dikkat çekici taraflarından biri ise yalnızca büyük yapı kalıntılarının bulunması değil.

Arkeologlar, geçmişte sinagogda bulunan kişilere ait olabilecek çok sayıda küçük eşya da ortaya çıkardı.

Bunların arasında isim, soyadı ve koltuk numaralarının yazılı olduğu levhalar bulunuyor. Bu küçük parçalar, sinagogda belirli yerlere sahip olan kişilerin kimliklerinin izini sürmeye imkan sağlıyor.

Buluntulardan birinde İbranice "Malka Širvint" ifadesi yer alıyor. Araştırmacılar, bu kişinin veya ailesinin Širvintos kasabasıyla bağlantılı olabileceğini düşünüyor.

Kazılarda ayrıca çeşitli Yahudi kuruluşlarının isimlerinin bulunduğu levhalar, On Emir'le ilişkili parçalar, dini bayramlarda kullanılan eşyalar, balık servisinde kullanılan bir tabak ve Fısıh Bayramı'na ait bir ayin tabağı da bulundu.

Araştırmacıların bugüne kadar belirlediği arkeolojik buluntu sayısı 7 bini aştı.

Eserlerin bir bölümü Vilna Gaon Yahudi Müzesi'nde sergilenirken, diğer buluntular koruma altında tutuluyor.

Binanın kendisi yeniden yapılmayacak

Kazıların tamamlanmasının ardından Büyük Sinagog'un eski haline getirilerek yeniden inşa edilmesi planlanmıyor.

Bunun yerine bölgeye bir müze ve kültür merkezi yapılması planlanıyor.

Projede amaç, ziyaretçilerin Büyük Sinagog'un günümüze ulaşan temellerini ve arkeolojik kalıntılarını doğrudan görebilmesi.

Bu yılki yaklaşık bir aylık kazı çalışmasının ana bölümü tamamlanmış durumda. Son çalışmaların ise eylül ayına kadar sürmesi bekleniyor.

Toprağın altında kalan kalıntıların ve binlerce parçanın incelenmesi, Vilnius'un geçmişine ilişkin yeni bilgiler ortaya çıkarabilir.