Yargıtay ın işe iadede “samimiyet” kriteri Sosyal Güvenlik Haberleri

Otuz veya daha fazla işçi çalıştırılan iş yerlerinde en az 6 aylık kıdemi olan işçiyi işten çıkartan işveren, işçinin yeterliliğinden, davranışlarından ya da işletmenin veya iş yerinin, işin gereklerinden kaynaklanan geçerli bir sebep göstermek zorundadır. İşçi, işverenin gösterdiği sebebe itiraz ederek işe iade davası açabilir. Mahkeme işe iade kararı verirken, işe başlatmama durumunda ödenecek tazminat tutarını da tespit eder. İşveren işe başlatmama tazminatının yanı sıra işçinin boşta geçen sürelerinin dört aya kadar kısmı için doğmuş bulunan ücret ve diğer haklarını da öder.

SORULARINIZ İÇİN: [email protected]

Uygulamada bazen işe iade davası sonuçlanıncaya kadar işçi daha iyi işe girdiği için eski işine dönmek istemiyor ama işe başlatmama tazminatını almak için işverene işe iade başvurusu yapıyor. Bazen de işveren gerçekte işçiyi işe almak istemediği halde tazminat ödememek için eskisinden daha kötü koşullarda ve daha düşük ücretle işe başlatma yoluna gidebiliyor.

Yargıtay, yıllar içinde açılmış işe iade davalarında vermiş olduğu kararlarla bu konuda içtihat oluşturdu. Bu kararlar bir anlamda Yargıtay’ın işe iade kriterlerini oluşturuyor.

İŞÇİ VE İŞVEREN İÇİN SAMİMİYET KRİTERİ

Yargıtaya göre işçinin işe iade yönündeki başvurusu samimi olmalıdır. İşçinin gerçekte işe başlama niyeti olmadığı halde işe iade davasının sonuçlarından yararlanmak için yapmış olduğu başvuru geçerli bir işe iade başvurusu olarak değerlendirilemez. İşçinin süresi içinde işe iade yönünde başvurusunun ardından, işverenin daveti üzerine işe başlamamış olması halinde, işçinin gerçek amacının işe başlamak olmadığı kabul edilmelidir. Başka bir anlatımla, işçi işverene hiç başvurmamış gibi sonuca gidilmelidir.

SAMİMİ OLMAYAN İŞÇİ İŞE BAŞLATMAMA TAZMİNATINI ALAMAZ, İHBAR VE KIDEM TAZMİNATINI ALABİLİR

Bu durumda işverence yapılan iş akdinin feshi, geçerli bir fesih olarak değerlendirilir. Bunun sonucu olarak da işe iade davasında karara bağlanan işe başlatmama tazminatı ile boşta geçen süreye ait ücret ve diğer hakların talebi mümkün olmaz. Ancak, geçerli sayılan feshe bağlı olarak işçiye ihbar ve koşulları oluşmuşsa kıdem tazminatı ödenmelidir.

İŞÇİ İŞTEN ÇIKARMADAN ÖNCEKİ DURUMUNA İADE EDİLMELİ

Yargıtaya göre işverenin işe davete dair beyanının da ciddi olması gerekir. İşverenin işe başlatma amacı olmadığı halde işe başlatmama tazminatı ödememek için yapmış olduğu çağrı, gerçek bir işe başlatma daveti olarak değerlendirilemez.

İşçinin yöntemine uygun bir şekilde işe başlatıldığından söz edilebilmesi için işverenin işçiyi işten çıkarmadan önceki durumuna iade etmesi gerekir. Gerçek anlamda işe başlatma, işçinin geçersiz sayılan fesih tarihindeki işinde veya ona benzer eşdeğer bir işte çalıştırılmasıyla sağlanabilir.

ÜCRETTEKİ ARTIŞLAR YANSITILMALI

İşe iade davası sonunda işçinin sözleşmenin feshedildiği şartlarla eski işine dönmesi asıl ise de işe başlatma anına kadar işçi ücretlerine gelen artışlar ilave edilerek işe başlatılması ve mevzuata uygun olarak gerçekleşen ücret değişiklik ve indirimlerinin de işe başlatma anında dikkate alınması gerekir.

İşçi eski coğrafi işyerine davet edilmelidir. İşe başlamak için işverene başvuran işçinin önceki işe veya işyerine işe iade olanağı kalmaması halinde işveren, öncelikle iş şartlarında esaslı değişiklik yaratmadan iş teklifi yapmalı. Bu olanak yoksa o zaman kanuna uygun şekilde değişiklik teklifinde bulunmalıdır. İşçinin işverenin yeni iş teklifini kabul etmemesi durumunda, iş şartlarında esaslı değişiklik yoksa veya işverenin değişiklik teklifi hakkını kötüye kullanması söz konusu değilse işçinin işe iade başvurusunda bulunmadığı ve geçersiz sayılan feshin geçerli hale geldiği kabul edilmelidir.

İşverenin yeni iş teklifi iş şartlarında esaslı değişiklik yaratıyorsa işveren kanuna uygun şekilde değişiklik feshine gitmelidir. Bu durumda değişiklik geçerli nedene dayanacağından, bu fesih tarihi itibarıyla işçiye kıdem ve ihbar tazminatları ile boşta geçen süre için 4 aya kadar ücret ve diğer hakları ödenmeli. Ancak işe başlatmama tazminatı, işe başlatma koşulunun işçinin değişikliği kabul etmemesi nedeniyle gerçekleştiği dikkate alınarak ödenmemelidir.