Yapay zekada Türk imzası: Dijital dönüşüm başlıyor

Küresel ekonomide üretimden savunmaya, finanstan kamu hizmetlerine kadar birçok alanda etkisini artıran yapay zeka çalışmaları Türkiye'de de hükümet ile özel sektör kuruluşlarının öncelikli gündem maddeleri arasında bulunuyor.

Türkçe büyük dil modelleri, kamu uygulamaları, veri merkezi altyapısı, girişim ekosistemi ve savunma sanayisi odaklı adımlarla yapay zeka kapasitesinin büyütülmesi hedefleniyor.

Bu amaçla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinesindeki çalışmaların yanı sıra Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı da sürece dahil olurken TÜBİTAK'tan HAVELSAN'a kadar kurum ve kuruluşların çalışmaları "yapay zeka çağı"na Türkiye'yi hazır hale getirecek.

Yeni eylem planı geliyor

Türkiye, bu alandaki strateji planını güncellemek için düğmeye bastı. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Türkiye'nin yeni "Yapay Zeka Eylem Planı"nı, küresel standartlardaki "ortak akıl" ve "toplumsal sahiplik" prensibiyle somutlaştırmak için görüş ve önerileri topladı.

Bu kapsamda hazırlanan yeni strateji belgesinin, son rötuşların ardından gelecek ay kamuoyuyla paylaşılması planlanıyor.

Planla Türkiye'nin bu alandaki teknolojileri tasarlayan, üreten ve küresel ölçekte rekabet eden güçlü altyapıya sahip öncü ülkelerden biri haline getirilmesi hedefleniyor.

Yeni yol haritasıyla birlikte yapay zeka işlemci kapasitesinin artırılması, sanayiden sağlığa, finanstan kamu hizmetlerine kadar tüm alanlarda dijital dönüşümün hızlandırılması öngörülüyor.

Bu amaçla gelecek dönemde yapay zeka uzmanı yetiştirmeye yönelik eğitim programları yaygınlaştırılacak. Böylece kamunun sahip olduğu büyük veriyi değere dönüştürecek çözümlerin de artırılması planlanıyor.

Yapay zekanın "Türkçe"si gelişecek

Türkiye'nin yapay zeka alanında en görünür başlıklarından birini Türkçe büyük dil modeli oluşturuyor. T3 Vakfı ve Baykar iş birliğiyle geliştirilen T3 AI, Temmuz 2025'te NSosyal beta sürümüyle kullanıma sunuldu. Açık kaynaklı olarak geliştirilen model Türkçe'nin yanı sıra farklı dillerle de çalışabiliyor. Proje paydaşları arasında Milli Eğitim Bakanlığı, Anadolu Ajansı, TRT, TÜBA, SETA ve Microsoft yer alıyor.

Öte yandan TÜBİTAK tarafından geliştirilmeye başlanan "büyük dil modeli"nin, bu teknolojinin Türkçesini geliştirmesine ve bir Türk gibi düşünmesine katkı sağlaması için de çalışmalar sürüyor. Türkiye, Türkçe büyük dil modeli ile yapay zeka rotasını da şekillendirmiş olacak.

Hiper ölçekli merkezlerle veriler Türkiye'de kalacak

Türkiye ayrıca, bu alanda veri merkezi yatırımlarını ülkeye çekme hedefiyle çalışmalarını hızlandırdı. Bu kapsamda Turkcell ve Google Cloud ortaklığıyla Ankara'da kurulacak hiper ölçekli veri merkezlerinin, Türkiye'de verinin yurt dışına çıkmadan saklanmasına ve işlenmesine olanak tanıması planlanıyor.

Bu merkezlerin 2028'de tam kapasiteyle hizmete girmesi bekleniyor.

Savunma sanayii de devrede

Diğer yandan savunma sanayii de yapay zeka projelerinde öncü rol üstleniyor. Savunma sanayii ürünleriyle bütün dünyanın ilgisini çeken Türkiye, benzer bir dönüşümü yapay zeka çalışmalarıyla dijital dünyaya taşımayı hedefliyor.

Bu kapsamda Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı, ocakta Yapay Zeka, Kuantum ve Otonom Sistemler Tatbikatı ALFA için bilgi istek dokümanı yayımladı. Tatbikat senaryoları arasında birlikte çalışabilirlik, ortak yer kontrol istasyonu, meskun mahal ve kapalı alanda çalışma, sürü yetenekleri, kritik su altı yapılarının korunması ve İHA sürülerinin kuantum anahtar dağıtımıyla haberleşmesi yer alıyor.

HAVELSAN'ın MAIN Kurumsal Yapay Zeka Platformu da Türkiye'de savunma ve kamu odaklı yapay zeka çözümlerinin örnekleri arasında bulunuyor. Şirketin açıklamasına göre platformda Türkçe'nin nüanslarını kavramaya odaklanan 9 milyar parametreli bir büyük dil modeli yer alıyor. MAIN'in yeni modülleriyle 200'ü aşkın dilde metin anlama, çeviri ve özetleme, sesli komut işleme, toplantılardan bilgi notu çıkarma, kod asistanı, taktik planlama, medya analizi ve siber güvenlik asistanı gibi yetenekler sunuluyor.

Diğer savunma sanayii kuruluşlarının da destekleriyle yapay zeka çağına Türkiye'nin hazır hale getirilmesi amaçlanıyor.

Kamu kurumları yapay zeka dönüşümüne odaklandı

Kamu kurum ve kuruluşları da yapay zeka dönüşümüne yönelik çalışmalar gerçekleştiriyor.

Cumhurbaşkanlığı İletişim Başkanlığı, dijital alanda doğru bilginin korunması ve dezenformasyonla mücadelenin güçlendirilmesi amacıyla kamu internet sitelerinde yapay zeka uyumlu teknik standart dönüşümü başlattı.

Uygulamanın, kamu kurumlarının internet sitelerinde yer alan içerikleri, kurumsal yapıları ve öncelikli referans alanlarını yapay zeka sistemleri tarafından doğru biçimde tanıması ve yorumlaması bekleniyor. Böylece kamusal bilginin bütünlüğünün korunması, resmi içeriklerin görünürlüğünün artırılması ve dijital alanda Türkiye'nin iletişim kapasitesinin daha güçlü hale getirilmesi amaçlanıyor.

Atılan bu adım yalnızca teknik bir güncelleme değil, aynı zamanda bilgi kirliliğine, manipülasyona ve dijital dezenformasyona karşı stratejik bir koruma hattı olarak görülüyor.

Başkanlık ayrıca, küresel ölçekte 18 milyondan fazla kullanıcısı bulunan ve 2,4 milyonu aşkın yapay zeka modeline ev sahipliği yapan açık kaynaklı platform Hugging Face'e katılarak, içerik paylaşan ilk kamu kurumu oldu.

Türk devletleriyle ortak çalışma

Türkiye, yapay zeka alanındaki çalışmalarda Türk devletleriyle iş birliğini de aksatmayacak.

Bu kapsamda, 15 Mayıs'ta Kazakistan'ın Türkistan şehrinde "Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma" temasıyla düzenlenen Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) Gayriresmi Zirvesi'nde imzalanan bildiride bu alanda birçok karar yer aldı.

Bu çerçevede üye ülkeler, kültürler arası iletişimi kolaylaştırmak, Türk dillerini korumak ve zenginleştirmek, eğitim platformlarını geliştirmek, sağlık teknolojilerini iyileştirmek ve ekonomik entegrasyonu teşvik etmek amacıyla Türkiye'nin girişimiyle, Türk Büyük Dil Modeli'nin ve ilgili yapay zeka araçlarının daha da geliştirilmesini ve uygulanmasını ele alacak.

Ayrıca, TDT Yapay Zeka ve Dijital Kalkınma Eylem Planı'nın hazırlanması kararı alındı. Planın yıl sonuna kadar tamamlanması planlanıyor.