‘Yapay zeka, tüp bebek tedavisinde gebelik şansını artırıyor’

Üreme sağlığı alanında son yılların en heyecan verici gelişmesi olan yapay zeka (YZ) teknolojisinin, tüp bebek laboratuvarlarında yeni bir standart getirdiğini belirten Medical Park Göztepe Hastanesi Kadın Hastalıkları Doğum ve Tüp Bebek Uzmanı Prof. Dr. Meryem Eken, yapay zekanın sadece bir teknoloji değil, tedavi başarısını doğrudan etkileyen bir "karar destek mekanizması" haline geldiğini vurgulayarak önemli açıklamalarda bulundu.

‘KRİTİK KARARLARI OBJEKTİF VERİLERE DAYANDIRIYOR’

Prof. Dr. Meryem Eken, yapay zeka teknolojisinin özellikle laboratuvar aşamasındaki kritik kararları objektif verilere dayandırdığını belirtti. Tüp bebek tedavilerinde yapay zekanın, özellikle laboratuvar aşamasındaki kararları insani öznellikten arındırarak başarı oranını artırmak amacıyla kullanıldığının altını çizen Prof. Dr. Eken, “Geleneksel yöntemlerde embriyologların gözle yaptığı değerlendirmeler ne kadar tecrübeli olurlarsa olsunlar sınırlıdır. Ancak yapay zeka, binlerce veri noktasını aynı anda tarayarak bu süreci çok daha hassas hale getirir. Geçmişte başarılı olmuş, yani sağlıklı doğumla sonuçlanmış binlerce embriyo görüntüsü ile eğitilen algoritmalar sayesinde, hangi embriyonun rahme tutunma ihtimalinin en yüksek olduğunu yüksek doğrulukla tahmin edebiliyoruz" ifadelerini kullandı.

Toplumda yapay zekanın doktorun yerini alıp almayacağı sorusuna da açıklık getiren Prof. Dr. Eken, bu teknolojinin 'karar verici' rolünü şu sözlerle tanımladı: "Yapay zeka bir doktor veya bir embriyolog değildir. Fakat onların en doğru kararı vermeleri için süper güçlü bir büyüteç ve benzersiz bir istatistiksel rehberdir. İşin klinik tarafı tamamen kişiye özel bir tedavi yaklaşımı gerektirdiği için, yapay zeka kullanımı şu an daha çok laboratuvar ağırlıklıdır. Laboratuvarda verilecek kritik kararlar önce yapay zeka süzgecinden geçirilir, ardından bu verilerle paralel doğrultuda uzman görüşü alınarak uygulama safhasına geçilir."

‘GELENEKSEL YÖNTEMLER YETERSİZ KALABİLİYOR’

Geleneksel embriyo seçim yöntemleri ile yapay zeka arasındaki uçurumu verilerle açıklayan Prof. Dr. Eken, "Geleneksel embriyo seçim yöntemi uzmandan uzmana değişebilir. Bir embriyoloğun 'çok iyi' dediğine bir diğeri farklı bir not verebilir; dolayısıyla verilere dayalı standart bir analiz yapma şansı yoktur. Daha da önemlisi, geleneksel yöntemde embriyo sadece belirli saatlerde inkübatörden dışarı çıkarılıp bakılır. 5 günlük gelişim sürecinde bir embriyo, insan gözüyle ortalama en fazla 2-3 dakika analiz edilebilir. Oysa yapay zeka entegreli sistemlerimizde 5 gün boyunca, yani 120 saat kesintisiz olarak veri akışı sağlanır ve her an değerlendirilir. Embriyolog embriyoya baktığı zaman sadece o anki 'fotoğrafı' görür; ancak yapay zeka embriyonun tüm 'filmine' hakimdir ve her hareketini analiz ederek uzmanlarımıza raporlar" dedi.

‘İNSAN GÖZÜNÜN GÖREMEDİĞİ DETAYLARA İNİYOR’

Yapay zekanın analiz gücünün derinliği hakkında bilgi veren Prof. Dr. Eken, skorlama sisteminin nasıl çalıştığını şu teknik detaylarla aktardı: "Yapay zeka, sürekli embriyo izleme yöntemini (time-lapse) kullanarak insan gözünün fark edemeyeceği kadar küçük detayları milyonlarca veriyle karşılaştırır. Hücre bölünme dakikası, hücrelerin geometrik simetrisi, vakoul varlığı, genişleme hızı, fragmantasyon (parçalanma) oranları ve bölünme senkronizasyonu gibi hayati değerleri biriktirerek bir skor oluşturur. Bu analizler sonucunda belirlenen embriyoların transfer edilmesi durumunda, tutunma olasılığında %15-20 artış potansiyeli gözlenmiştir. Bu, tüp bebek gibi hassas bir tedavide çok ciddi ve devrimsel bir orandır."

NON-İNVAZİV YAKLAŞIM VE KONFORLU GELİŞİM

Yapay Zeka yönteminin hastalar için en büyük avantajlarından birinin "non-invaziv" yani hiçbir müdahale gerektirmeyen yapısı olduğunu belirten Prof. Dr. Eken, "Yapay zeka ile embriyo seçimi, embriyoya veya gelişim sürecine hiçbir zarar vermez. Hatta yapay zeka için kullandığımız time-lapse inkübatörler, embriyonun dış çevre ile ilişkisini kestiği için çok daha stabil ve kararlı bir ortam oluşturur. Embriyo hiçbir şekilde ısı değişimi, stres veya çevresel faktörlere maruz kalmaz. Bu kararlı ortam embriyonun kaliteli gelişimini destekler ve sonuçlara doğrudan pozitif yansır. Bu yüzden yaşı veya geçmiş tedavi öyküsü ne olursa olsun tüm hasta gruplarına bu yöntemi şiddetle tavsiye ediyoruz" diye konuştu.

GENETİK TESTLER (PGT) İLE ARASINDAKİ TEMEL FARKLAR

Yapay zekanın genetik testlerle (PGT) karıştırılmaması gerektiğini sözlerine ekleyen Prof. Dr. Meryem Eken, iki yöntem arasındaki farkları şöyle açıkladı: "Genetik testlerde temel amaç, kromozom sayılarını inceleyerek embriyonun genetik bir hastalık taşıyıp taşımadığını belirlemek ve genetik olarak sağlıklı olanı bulmaktır. Yapay zekada ise gelişim hızı, morfokinetik hareketlilik ve bölünme kalitesi analiz edilerek 'gebelik potansiyeli' en yüksek olan embriyo hedeflenir. Genetik tanı invazif bir yöntemdir (biyopsi gerektirir), yapay zeka ise tamamen müdahalesizdir. Özellikle monogenetik hastalıklarda PGT-M yönteminin bir alternatifi yoktur; ancak bu hasta gruplarında dahi yapay zekalı takip sistemi, hastaya daha fazla ve kaliteli embriyo oluşması bakımından kritik bir fayda sağlar."

‘VERİ GİZLİLİĞİ İÇİN EN SIKI GÜVENLİK DENETİMLERİ YAPILIYOR’

Hastaların bu yeni teknolojiye yaklaşımının oldukça pozitif olduğunu belirten Prof. Dr. Eken, etik ve yasal sorumluluklara da dikkat çekti: "Hem biz uzmanlar hem de hastalarımız başarı oranını artıran her türlü teknolojiye sıcak bakıyoruz. Hastalarımızın, yapay zekanın doktor ve embriyolog gözetiminde bir destek aracı olarak kullanılması konusunda oldukça hevesli olduklarını gözlemliyoruz. Bu noktada veri gizliliği bizim için sadece yasal bir zorunluluk değil, en temel etik kuralımızdır. Bütün görüntüler ve veriler, KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu) uyarınca en sıkı güvenlik denetimleri altında saklanır. Embriyo görüntüleri sadece kişinin kendi tedavisi için kullanılır ve kesinlikle üçüncü taraflarla paylaşılmaz. Bu süreçteki şeffaflığımız ve veri güvenliğine verdiğimiz önem, kalite standartlarımızın bir göstergesidir."