Yapay zeka teknolojisinde buzdağının altındaki şirketler

Üretici yapay zeka devlerinin hepsini unutun. Beyni besleyen kablo üreticileri, soğutma sistemleri, raf ve konnektör üreticilerini düşünün. İşte yapay zeka rekabetinde sürekli kazanan tarafta ye

Herkes yapay zekadan söz edilince önce Chat GPT, Google Gemini, Claude, Grok gibi üretici yapay zeka, Google Cloud, Microsoft Azure ve AWS gibi bulut devlerinden ve NVIDIA gibi GPU üreten çip üreticisi akla geliyor. Oysa buzdağının altında kalan şirketler gözden kaçıyor.
Yapay zeka veri merkezlerinin gözdesi sadece işlemci ve bellek üreticileri ve algoritmalar değil. Onları besleyen kablolar, raflar, soğutma teknolojileri, elektrik ekipmanları kısacası göze batmayan detaylar.
Şimdi bir insan vücudunu düşünün. Beyin övgüyü toplar kararları o verir, zekâyı o üretir.
Ama beyin tek başına hiçbir şey yapamaz. Onu besleyen damarlar, sinyalleri taşıyan sinirler, vücut ısınınca devreye giren terleme ve dolaşım sistemi olmadan beyin dakikalar içinde durur.

İLGİYİ ÜSTTEKİLER TOPLUYOR
Bugünün yapay zekâ veri merkezleri de tam olarak böyle bir organizma. Nvidia'nın GPU'ları "beyin" rolünü oynuyor ve tüm ilgiyi topluyor. Ama o beyni ayakta tutan; verinin GPU'lar arası taşındığı konnektörler (damarlar), sinyali kilometrelerce fiber üzerinden ışık hızında ileten optik kablolar (sinir sistemi) ve saniyede trilyonlarca işlem yapan çiplerin kendi kendini eritmesini önleyen soğutma sistemleri (terleme/dolaşım). Bu şirketler manşetlere çıkmıyor ama her yeni GPU nesli, her yeni "AI fabrikası" onlardan geçmeden var olamıyor.
İşte bu gölgede kalan ama son bir yılda borsada adeta patlayan beş şirketin hikayesi.
Elbette yatırım tavsiyesi değil. Sonuçta şirketlerin risklerine değil, sadece şimdiki karlılık ve büyümesine bakılarak yapay zeka teknolojisi devlerinin tedarik zincirinde yer aldıkları için listedeler.

HEP KAZANAN BEŞLİ FARKLI
Bu beş şirketin hikâyesini bir araya getiren şey, hiçbirinin "kim yapay zekâ savaşını kazanacak" sorusuna bahis oynamaması. OpenAI mi kazanır, Anthropic mi, Google mı bu şirketler için fark etmiyor. Çünkü hangi "beyin" kazanırsa kazansın, o beynin damara, sinire ve terleme sistemine ihtiyacı var.
Bu, bir altın çağı madencilik analojisinden daha derin bir şey aslında. Altın çağında kazmakürek satıcısı, madencinin altın bulup bulmamasından bağımsız olarak parasını alırdı; tek seferlik bir işlemdi. Ama burada durum daha da güçlü: AI veri merkezi bir kez kurulduktan sonra bile büyümeye, yenilenmeye, soğutulmaya devam ediyor. Vücut büyüdükçe daha fazla damara, daha kalın sinirlere, daha güçlü bir terleme sistemine ihtiyaç duyuyor. Yani bu şirketler sadece "kazmayı satan" değil, o organizmanın hayatta kalması için sürekli tekrar satın alınması gereken parçaları üretenler.
Bu da onlara nadir bir şey kazandırıyor: fiyatlama gücü. GPU'lar için Nvidia'ya rakip çıkabilir, bulut için AWS'ye rakip çıkabilir ama bir AI süper kümesinin damarlarını, sinirlerini ve terleme sistemini aynı anda değiştirmek, çok daha zor ve riskli. Bu yüzden bu şirketler gölgede kalıyor ama marjları ve borsa performansları, çoğu zaman manşetlerdeki yapay zekâ şirketlerini geride bırakıyor.

5 DİJİTAL DÜNYANIN ORGANI

1 Vücudun terleme sistemi Vertiv, AI çiplerinin ürettiği devasa ısıyı tahliye eden soğutma ve güç sistemleri üretiyor. GPU kümeleri o kadar yoğunlaştı ki artık geleneksel fan soğutması yetmiyor; sıvı soğutma (liquid cooling) zorunlu hale geldi. Amphenol'ün de içinde olduğu bu dönüşümde, ikinci çeyrekte veri merkezi (IT datacom) segmenti Amphenol'ün satışlarının yaklaşık yüzde 43'ünü oluşturdu ve yıllık bazda yüzde 63 organik büyüdü. Bu Vertiv'in de içinde bulunduğu talep patlamasının bir göstergesi. Vertiv hisseleri yıl başından bugüne yüzde 66,8 yükselerek Zacks Bilgisayar ve Teknoloji sektörünün yüzde 18,1'lik artışının çok üzerinde performans gösterdi. Şirket, İtalya'daki Tognana kampüsünde bölgesel chiller (soğutucu) üretim kapasitesini 2026 sonuna kadar iki katına çıkarmayı ve 2027 başında yüksek yoğunluklu AI iş yükleri için sıvı soğutma sistemlerini test edecek büyük ölçekli bir laboratuvar eklemeyi planlıyor.

2 Damarların ustası Amphenol, elektronik ve fiber optik konnektör üretiminde dünya lideri. AI sunucusundaki her kart, her GPU, her güç kaynağı birbirine onun ürettiği konnektörlerle bağlanıyor. Şirket 2026'nın ilk çeyreğinde 7,6 milyar dolar gelir açıkladı, bu yıllık bazda yüzde 58 artış anlamına geliyor; İletişim Çözümleri segmenti CommScope satın alması sayesinde yüzde 80 satış artışı yakaladı. Amphenol, CommScope'un Bağlantı ve Kablo Çözümleri işini 10,5 milyar dolara satın alarak fiber-optik portföyünü genişletti ve AI veri merkezleri dahil veri merkezi bağlantısında "tam çözüm sağlayıcısı" konumuna geldi.

3 Sinir sisteminin ışık hızı Lumentum, GPU kümelerini birbirine bağlayan optik transceiver'lar (verici-alıcı modüller) üretiyor. AI kümesi büyüdükçe, binlerce GPU'nun birbiriyle ışık hızında konuşması gerekiyor. Bunu sağlayan optik bağlantı olmadan hiçbir "süper küme" çalışmaz. Şirket 2026 mali yılı dördüncü çeyreğinde 1,01 milyar dolar gelir bildirdi, yıllık bazda yüzde 109 artış; GAAP dışı brüt marj ilk kez yüzde 50'yi aştı, faaliyet marjı ise 440 baz puan artışla yüzdü 36.6'ya ulaştı. 1.6T transceiver'lara ve optik devre anahtarlarına güçlü talep sürüyor.

4 Görünmeyen montaj sanatı Fabrinet, optik bileşenlerin ve elektro-mekanik modüllerin hassas üretimini/paketlemesini yapan bir sözleşmeli üretici (contract manufacturer). Lumentum gibi büyük optik şirketlerin tasarladığı ürünleri fiilen üreten, adını nadiren duyduğumuz ama zincirin can damarı olan bir oyuncu.

5 Lazerin ve optiğin kalbi Eski adıyla II-VI olan Coherent, AI veri merkezlerinde kullanılan lazer, opto-elektronik bileşen ve gelişmiş optik ürünler üretiyor — özellikle GPU'lar arası veri trafiğini taşıyan "co-packaged optics" (birlikte paketlenmiş optik) teknolojisinde öne çıkıyor. Şirket 2026 mali yılı dördüncü çeyreğinde rekor 2,05 milyar dolar gelir açıkladı, tüm yıl geliri yüzde 28 artışla 7,12 milyar dolara, GAAP dışı hisse başına kazanç ise yüzde 59 artışla 5,61 dolara ulaştı. Yönetim, müşteri siparişlerinin 2028 takvim yılına kadar uzandığını belirtti ve endium fosfit üretim kapasitesini genişletmek için yatırım harcamalarını çeyrekte 556 milyon dolara çıkardı.

TÜRK TELEKOM'UN 'DİJİTALDE HAYAT KOLAY' PROJESİNDE YENİ DÖNEM BAŞVURULARI AÇILDI
Türk Telekom'un TOBB, UNDP ve Habitat Derneği iş birliğiyle yürüttüğü "Dijitalde Hayat Kolay" projesinde mentörlük ve hibe programı başvuruları başladı. Kadın girişimcilerin dijital yetkinliklerini geliştirmesini hedefleyen proje kapsamında, mentörlük sürecini başarıyla tamamlayan 20 girişimciye toplam 3 milyon TL hibe desteği verilecek. 2019'dan bu yana yürütülen proje kapsamında bugüne dek yaklaşık 60 bin kadına ulaşıldı; 2026 döneminde ise eğitim ve atölyelere şimdiden 8 binin üzerinde kadın katıldı. 18 yaş üzeri tüm kadınların başvurabileceği programda projeler; "Dijital Çözümler ve Yapay Zekâ", "Yaratıcı Endüstriler", "Sosyal Girişim", "Yerel Kalkınma ve Geleneksel El Sanatları" ile "Sürdürülebilirlik ve Çevre" olmak üzere beş kategoride değerlendirilecek.

EĞİTİM MENTORLUK HİBE DESTEĞİ
Başvuruların ardından yapılacak mülakatlarla belirlenecek 40 girişimciye iki haftalık mentörlük desteği sağlanacak. Bu süreçte hedef kitle belirleme, içerik üretimi, rakip analizi, dijital reklamcılık, e-ticaret giriş süreçleri, fiyatlandırma ve bütçe yönetimi gibi konularda uygulamalı eğitim verilecek. Jüri değerlendirmesiyle seçilecek 20 girişimci, 3 milyon TL'lik hibeden yararlanacak. Türk Telekom yetkilisi Arif Sancaktaroğlu, projeyle kadınların ekonomik ve toplumsal hayatta daha güçlü rol almasına katkı sunmayı hedeflediklerini belirtirken; TOBB, UNDP ve Habitat Derneği temsilcileri de iş birliğinin kadın girişimciliğine sağladığı desteğin altını çizdi.