Yapay zekâ çarşıya çıkacak! Gözü Ayşe Teyze’nin filesinde

E-ticaretin perakende sektörüne getirdiği yenilikler, yapay zekâ ile birlikte farklı bir boyuta taşındı. ABD’de başlayan bir uygulamaya göre artık tüketiciler, yapay zekâ platformlarından hiç çıkmadan istediği ürünü bulup, ödemeyi de yapıp, satın alma işlemini tamamlayabiliyorlar. Böylece yapay zekâ artık sadece soru sorulan bir araç değil, alışveriş deneyimi de sunan bir platform olarak güçleniyor. Ancak dahası var: Şimdilik yeni olan, bir yapay zekâ platformu aracılığıyla kişinin kendisinin alışveriş yapması. Beş yıl içinde ise yapay zekânın tüketici adına alışveriş yapması, bir nevi ‘alışveriş asistanı’ olması bekleniyor. Örneğin, tüketicilerin istediği ürünün fiyat takibini yapması, ürün belirlenen fiyat aralığına düşerse satın alma komutunu gerçekleştirmesi, hatta havayolu ve uçak rezervasyonu yapması öngörülen detaylar arasında. Dünya genelinde yayımlanan pek çok makalede bu durum, ‘aracılı ticaret’ ya da ‘ajan yapay zekâ ticareti’ kavramlarıyla ifade ediliyor. McKinsey’in bir araştırmasına göre bu durum, 2030’a kadar sadece ABD’de 1 trilyon dolara kadar gelir yaratabilir. Bu rakamın dünya genelinde, yine 5 yıl içinde toplam 5 trilyon dolara ulaşabileceği tahmin ediliyor.

OPENAI BAŞLATTI

E-ticarette yeni dönemi başlatan bu durumun detayları ve Türkiye’deki perakende sektörüne etkileri ise şöyle:

* Söz konusu yeni dönemin fitilini ateşleyen ilk uygulama, ChatGPT’nin geliştiricisi OpenAI’dan geldi. Şirketin yapay zekâ platformuna getirdiği ‘Instant Checkout’ yani ‘anında ödeme’ özelliği, ABD merkezli alışveriş siteleri Etsy ve Shopify’dan alışveriş yapılabilmesinin önünü açtı. Bu özelliği kullanan tüketiciler hem ihtiyaç duydukları ürünleri sipariş verebiliyor hem de bunu yaparken farklı bir siteye yönlendirilmiyor.

* Bunun bir sonucu olarak da markaların ve reklam ajanslarının ürünlerini artık ChatGPT’nin arama sonuçlarında öne çıkarmak için modeller geliştirmeye başladığı belirtiliyor. Bunun da geleneksel platformlarda üst sıralarda görünmek için ek ödeme yapan şirketlerin, mevcut çalışma şeklini ortadan kaldırma potansiyeline sahip olduğu vurgulanıyor.

* Bir araştırmaya göre, ABD’de bu yıl sonu itibarıyla tüketicilerin yarısından fazlasının alışverişte yapay zekâ asistanlarını kullanması bekleniyor.

* Amazon’un da ürün kataloğunu yapay zekâ ajanlarına açan bir altyapı geliştirdiği belirtiliyor.

* 5 yıl içinde dünya ticaretinin yüzde 30’unu yapay zekâ ajanlarının yapması bekleniyor.

TİCARETİN YÜZDE 30’UNU KAPSAYACAK

* Ancak riskler de var: Markalar, perakendeciler, pazar yerleri ve ödeme şirketleri gibi her türlü işletmenin yeni sisteme uyum sağlaması, buna bütçe ayırması, inovasyon zorluklarının üstesinden gelmesi gerekecek. Akla gelen bir diğer risk de yapay zekânın tüketici adına alışveriş yaparken güvenilir olmayan sitelere yönelmesi ve tüketicinin mağdur olmasına yol açıp açmayacağı... Mevcut e-ticaret platformlarında yer alabilmek için firmaların çeşitli standartları sağlaması gerektiği anımsatılan çeşitli makalede, alışveriş yapılan yapay zekâ platformuna da benzer standartların getirileceği; böylece güvenli alışverişin sağlanacağı ifade ediliyor.

* Bir diğer önemli nokta da yeni modelin e-ticaret pastasını bölüşen şirketlerin dağılımını değiştirecek olması. Financial Times’ın bir haberine göre OpenAI, ek gelir elde etmek için ChatGPT alışveriş satışlarından pay almaya hazırlanıyor. ChatGPT üzerinden satış yapan firmaların OpenAI’ye komisyon ödemesi ise e-ticaretten kazanç sağlayan şirketlerin değişmesine yol açacak.

‘UYUM SAĞLAMAYAN İŞ KAYBINA UĞRAR’

Türkiye’deki perakende sektörü temsilcilerinden aldığımız tahminlere göre ilerleyen dönemde ‘ajan yapay zekâ ticaretine’ uyum sağlamayan firmaların iş hacminin yüzde 30 ila 40 aralığında azalması gündeme gelebilir. Ancak Türkiye’de ilk etapta mevcut e-ticaret sitelerinin içerisinde yapay zekânın daha aktif kullanılması, ‘ajan alışverişinin’ ise gelecek birkaç sene içerisinde şekillenmesi bekleniyor.

‘ÇAPRAZ SATIŞLARI AZALTABİLİR’

TOBB E-ticaret Meclis Üyesi Seyhun Özkara, “E-ticaret sitelerine girip, sırasıyla ‘kadın, giyim, gömlek’ gibi kategorilerin tek tek seçilmesi yerine, sitede yapay zekâya sesli verilecek tek cümlelik bir komutla alışverişin önü açılacaktır. Bunun da 2026’nın ilk çeyreğinde olabileceğini düşünüyorum” dedi. Bu yeniliğin ilerleyen dönemde e-ticaretin yapısını değiştirebilecek güçte olduğunu vurgulayan Özkara, “Önceden Google’da üst sıralarda görünmek için gereken standartlara dikkat ediliyordu, bundan sonra yapay zekânın belirlediği standartlara uyum öne çıkacak ve bunu da ilk olarak en büyük firmalar başlatacaktır” değerlendirmesinde bulundu.

Yeni modelin bir diğer olumsuzluğunun ise internet üzerinden yapılan ‘çapraz satışların’ azalması olduğu belirtiliyor. Bir sektör temsilcisi, bu durumu şöyle özetledi:

“Örneğin bir tost makinesi satın alacaksınız. Yapay zekâ sizin ‘şu tarihe kadar şu tutara düşerse al’ emrinize istinaden satın alma işlemini gerçekleştiriyor. Ama eğer satın alma işlemini ajan değil de siz yapsaydınız belki tost makinesinin yanında tava da alacaktınız. Müşteri trafiği bu anlamda etkilenebilir.”