Yabancı dil öğretiminde sosyal duygusal öğrenmenin yeri nedir?

“SEL, dil öğretiminde bilişsel sürecin yanında duyuşsal alanı da güçlendirir ve öğrencilerin iletişimsel yeterliğini sürdürülebilir biçimde destekler. Öğrencilerin kalbine dokunan öğretim, onların dilde ve hayatta daha güçlü adımlar atmasını sağlar.”

Prof. Dr. Esim Gürsoy ile yabancı dil öğretiminde sosyal duygusal öğrenmenin yerini konuştuk.

Sosyal duygusal öğrenme (SDÖ/SEL) nedir ve yabancı dil öğretimi açısından neden kritiktir

Duyguların öğretimdeki yeri aslında antik çağa ve o dönem filozoflarına kadar gider. Platona göre "Öğrenme duygusal bir davranıştır" ve "eğitim, yalnızca bilgi aktarımı değil, duygusal yönelimin sağlıklı biçimde şekillendirilmesidir."

Aristotle ise "Öğrenme, yalnızca bilişsel bir edinim değil, aynı zamanda doğru duygusal alışkanlıkların (hexeis) kazandırılmasıdır" tezini savunur.

Stoacılık felsefesinden Epictetus da öğrencinin zihinsel açıklığa ulaşması için önce duygularını yönetebilmesi gerektiğini söyler. Ancak değişen dünya, hızla gelişen teknoloji, bilgiye ulaşma hızındaki ilerleme, öğrenmeyi sadece bilişsel bir eylem olarak görme eğilimini oluşturmuştur. Covid 19 pandemisi sürecinde ve sonrasında yaşanan duygusal travmalar eğitimcilerin odağını tekrar ve de hızlı bir şekilde öğrenmede duyguların rolüne çevirdi.

Sosyal duygusal öğrenme (SEL), öğrencilerin öz-farkındalık, öz-yönetim, duygu düzenleme, sosyal farkındalık, ilişki kurma ve sorumlu karar verme becerilerini geliştirmeyi hedefleyen sistematik bir eğitim yaklaşımıdır. Öğrencinin duygularını tanıması, ifade etmesi, düzenlemesi; empati kurması; başkalarıyla yapıcı şekilde iletişim kurması; sosyal problem çözmesi ve öğrenme süreçlerini özerk biçimde yönetmesi SEL’in temelini oluşturur.

Dil öğretimi açısından SEL kritik öneme sahiptir, çünkü yabancı dil ediniminde duyusal filtre temel belirleyicidir. Kaygı, özgüven, risk alma isteği ve sosyal etkileşim ihtiyacı doğrudan dil üretimini etkiler. SEL, öğrencilerin öğrenmeye yönelik psikolojik güvenliğini artırır, konuşma kaygısını düşürür ve iletişimi destekler.

Sınıf içinde;

* Konuşma etkinliklerinde yüksek kaygı yaşayan öğrenciler, duygu düzenleme stratejileri sayesinde cümle başlatma, hata yapma toleransı ve akıcılık konusunda daha aktif olur.

* Öz-farkındalığı gelişmiş bir öğrenci, kendi dil öğrenme eğilimlerini fark ederek daha gerçekçi hedefler koyar.

* Sosyal farkındalığı yüksek öğrenciler, grup çalışmalarında daha iş birliği odaklı davranır; bu da iletişimsel görevlerin niteliğini artırır.

Sonuç olarak SEL, dil öğretiminde bilişsel sürecin yanında duyuşsal alanı da güçlendirir ve öğrencilerin iletişimsel yeterliğini sürdürülebilir biçimde destekler.

SEL yeterlikleri (öz-farkındalık, duygu düzenleme, sosyal farkındalık, ilişki kurma, sorumlu karar verme) dil sınıfında nasıl somutlaştırılabilir? Daha uygulanabilir örnekler verebilir misiniz?

SEL yeterlikleri, dil sınıfı pedagojisine mikro düzeyde entegre edilebilir. Her beceri için somutlaştırılmış uygulama örnekleri verecek olursam;

Öz-farkındalık

* Ders başında kısa “emotion check-in” uygulamaları: Öğrenciler “Today I feel…, because…” gibi kalıplarla duygu durumlarını ifade eder.

* Öğrenme profili farkındalığı: Öğrenciler hangi konuşma görevlerinde zorlandığını ve neden zorlandığını yazarak kendi öğrenme yollarını tanımlar.

Duygu düzenleme

* Zorlayıcı konuşma görevlerinden ya da sınavlardan önce iki dakikalık nefes çalışması.

* “Pause and reframe” uygulaması: Hata yaptığında durup cümleyi yeniden kurmayı modelleme.

* Sözlü sınav öncesi mini duygu düzenleme kartları (nefes alma, duraklama, zihni yeniden çerçeveleme).

Sosyal farkındalık

* Rol oyunlarında farklı kültürlerin perspektifini anlamaya yönelik görevler: Örneğin, “How would a friend from another country respond to this situation?”

* Empatik dinleme çalışmaları: Öğrencinin partnerinin söylediklerini özetlemesi.

İlişki kurma

* İş birliği odaklı konuşma görevlerinde öğrenciler birbirlerine “supportive language” kullanmayı yani, birbirlerini sözle destekleyebilmeyi öğrenirler

* Grup tartışmalarında aktif dinleme, sıra verme ve onaylama ifadeleri önce öğretmen tarafından modellenir.

Sorumlu karar verme

* Grup projelerinde görev dağılımının öğrenciler tarafından belirlenmesi.

* Problem çözme konuşma görevleri vermek: “Havaalanında kaldın, bu durumda neler yapacağınıza birlikte karar verin (You are stranded at an airport; decide together what to do.)”

* Çatışma yönetimi etkinlikleri: İki öğrenci farklı görüşleri savunur ve ortak çözüm üretir.

Bu uygulamalar dil sınıfının iletişimsel kalitesini artırır, duyuşsal iklimi güçlendirir ve öğrenen özerkliğini destekler.

SEL, öğrencilerin konuşma, dinleme, okuma ve yazma becerilerini nasıl etkiler? Hangi somut çıktılar ortaya çıkar?

SEL, dil becerilerinin tümüne dolaylı ancak güçlü etkiler üretir:

Konuşma

* Duygu düzenleme sayesinde konuşma kaygısı düşer, akıcılık artar.

* Öz-güven ve risk alma isteği yükseldiği için spontane üretim artar.

* Grup konuşmalarında sosyal farkındalık, sıra yönetimi ve karşılıklı konuşma akışını güçlendirir.

Örnek: Kaygısı yüksek öğrenciler, nefes ve duraklama stratejileri kullanarak rol yapma (role-play) etkinliklerine daha aktif katılır.

Dinleme

* Empatik dinleme becerisi, öğrenciye anlamı daha dikkatli izleme alışkanlığı kazandırır. (Mindful dinleme egzersizleri dikkatli ve empatik dinleme becerisine olumlu katkıda bulunur)

* Duygu düzenleme, dikkat dağınıklığını azaltır.
Sonuç: Dinlediğini anlama gücü ve ayrıntıları fark etme becerisi artar.

Okuma

* Zor metinlerle karşılaşınca duygu düzenleme becerileri öğrencinin metni bırakmasını değil, sürdürmesini sağlar.

* Öz-yönetim becerileri okuma stratejilerinin planlı kullanılmasını destekler.

Yazma

* Öz-farkındalık, öğrencinin yazma sürecindeki güçlü ve zayıf yönlerini fark etmesini sağlar.

* Öz-yönetim, yazının taslaklama, düzenleme, geri bildirim alma ve yeniden yazma aşamalarını daha sistematik hâle getirir.

Kelime Edinimi

* Özellikle çocuklar duygularını ifade etmekte zorlanırlar. Bu yüzden duygu kelimelerinin öğretimi duygu düzenleme becerisinin gelişimde önemlidir.

SEL, tüm bu becerileri bütüncül biçimde destekleyerek öğrenme dayanıklılığını ve performansını güçlendirir.

Öğretmenler SEL’i sınıf uygulamalarına hangi stratejilerle entegre edebilir? Daha ayrıntılı, uygulanabilir örnekler verebilir misiniz?

SEL entegrasyonu karmaşık bir “ek program” gerektirmez; öğretmen kimliği ve sınıf rutinleriyle bütünleşmiş mikro stratejiler yeterlidir.

Pratik öğretmen stratejileri:

1- Günlük rutinler

* Derse başlamadan kısa duygu taraması.

* “İki-dakikalık mindfulness” uygulamaları.

2- İletişimsel görevlerde SEL entegrasyonu

* Grup görevlerinde zaman yönetimi ve görev paylaşımının öğrencilerce yapılması.

* Öğrencilerin geri bildirim verirken “destekleyici ifade kalıpları” kullanması (bence bunu çok iyi yaptın. … denemeyi düşünür müsün ) (“I think you did well on…, maybe you can try…”).

3- Modelleme

* Öğretmenin hata karşısında duygu düzenleme örneği göstermesi: “I made a mistake, I will take a breath and try again.”

4- Kültürlerarası empati çalışmaları

* Öğrencilerin farklı kültürel bakış açılarını temsil eden kısa konuşmalar hazırlaması.

5- Duygu dili kartları

* Öğrencilerin o anki duygularını İngilizce ifade ettikleri kartlar.

* Özellikle düşük konuşma özgüveni olan öğrenciler için kolaylaştırıcıdır.

Bu stratejiler, öğretmenin sınıf atmosferini güvenli, destekleyici ve iletişim odaklı hâle getirmesini sağlar.

SEL, Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İngilizce Öğretim Programı ile nasıl örtüşüyor? Bu program SEL’i hangi yönleriyle destekliyor?

Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli İngilizce Öğretim Programı, dil öğretimini sosyal, kültürel ve etik boyutları olan bir bütünlük içinde ele alır. Programın felsefesi, öğrenenin yalnızca dil becerilerini değil, aynı zamanda ilişkisel, sosyal ve kültürel yeterliklerini geliştirmeyi de hedefliyor. Bu yaklaşım doğrudan SEL yeterlikleriyle uyumludur. Ancak yabancı dil öğretmenlerinin sosyal duygusal öğrenme ile ilgili bilgileri ve deneyimleri programın uygulanmasını önemli ölçüde etkileyecektir. Dil öğretimi içerikleri ile sosyal – duygusal öğrenme içerikli etkinliklerin üretilmesi, düzenlenmesi ve uygulanması önemli olduğu kadar öğretmenlerin bunları nasıl uygulayacakları konusunda da bilgi sahibi olmaları gereklidir.

Örtüşen noktalar:

1- Görev temelli yaklaşım

* Öğrenciler iş birliği içinde problem çözer; bu süreçte empati, ilişki yönetimi ve sorumlu karar verme becerileri aktifleşir.

2- Değerler eğitimi ve kültürlerarası iletişim

* Sosyal farkındalık, perspektif alma ve kültürel çeşitliliğe saygı becerileri gelişir.

3- Öğrenen özerkliği

* Öz-yönetim becerileri (hedef belirleme, kendi öğrenmesini izleme) programın temel ilkeleriyle uyumludur.

4- İletişim odaklı pedagojik yapı

* Duygu düzenleme, özgüven ve risk alma becerilerini destekleyen, öğrenciyi aktif iletişimci konumuna getiren bir sınıf ekosistemi oluşturur.

Kısacası, SEL ve Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli aynı pedagojik eksende buluşur; biri duyuşsal ve sosyal temeli güçlendirirken diğeri iletişimsel ve kültürel yönü yapılandırmayı hedefler.

Son olarak neler söylemek istersiniz?

Sonuç olarak dil yalnızca kelimelerden oluşan bir yapı değil; duyguların, ilişkilerin, güvenin ve etkileşimin iç içe örüldüğü bir iletişim alanıdır. Öğrencinin duygusal kapasitesi güçlendikçe, bilişsel süreçleri daha kararlı, daha dayanıklı ve daha üretken hâle gelir.

İngilizce öğretiminde sürdürülebilir başarı, öğrencinin kendini güvende hissettiği, hata yapmanın doğal kabul edildiği ve duygusal düzenleme becerilerinin desteklendiği sınıflarda ortaya çıkar.

Sonuç olarak, öğretmenler olarak bizler yalnızca dil yapılarını değil, öğrencilerin duygusal deneyimlerini de şekillendiriyoruz. Dil, duygunun taşıyıcısıdır; duygusal güvenlik sağlandığında iletişim gerçek anlamda gelişir. Öğrencilerin kalbine dokunan öğretim, onların dilde ve hayatta daha güçlü adımlar atmasını sağlar.

Bu sohbetin, öğretmenlerin sınıflarında hem bilişsel hem duyuşsal alanı besleyen daha bütüncül uygulamalar geliştirmesine katkı sunmasını diliyorum.
Teşekkür ederim.

Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...