WSJ derledi: Trump, neden İran a saldırmaktan vazgeçti, Orta Doğu bu hafta nasıl savaşın kıyısından döndü?

T24 Dış Haberler

ABD Başkanı Donald Trump, bu haftanın bir noktasında İran’ı vurmak konusunda kararlı bir tablo çizerken Orta Doğu’daki bölgesel gerilimi tırmandıracağı, savaşı uzatacağı yönünde uyarlar sonrası geri adım attı. The Wall Street Journal, ABD’nin İran’a vurmasının eşiğinden döndüğü günleri aktardı.

WSJ’nin “Trump, İran’a saldırı tehdidinden nasıl “beklemeye alma” noktasına geldi” başlıklı ABD-İran geriliminde bu hafta krizin daha da büyümesinin kıyısından nasıl döndüldüğü aktarıldı. ABD Başkanı Donald Trump, salı günü İran’daki protestoculara “Yardım yolda” mesajı gönderirken haftanın sonuna gelindiğinde İran’a yönelik açıklamaları ton değiştirmişti.

Beyaz Saray basın sözcüsü Karoline Leavitt, Cuma günü yaptığı açıklamada, Trump’ın nihai olarak ne karar vereceğini başkandan başka kimsenin bilmediğini söyledi. “Seçeneklerini açık tutuyor ve Amerika’nın ve dünyanın çıkarları doğrultusunda kararlar alacak” dedi.

Trump, 2 Ocak’ta, Tahran’ı protestoculara ateş açmamaya ya da onları öldürmemeye ikna etmek amacıyla ABD’nin askeri güç kullanma tehdidini kullandı. Trump, sosyal medyada yaptığı paylaşımda, “Kilitlendik ve hazırız,” dedi. Trump gazetecilere yaptığı açıklamalarda da bu ifadeleri yineledi.

Ekonomik kriz, devlet baskısı ve ABD’den gelen destek açıklamalarıyla körüklenen protestolar büyüdükçe Tahran’ın öfkesi de arttı. Aktivistler ve insan hakları grupları, yalnızca birkaç gün içinde en az 2 bin kişinin öldürüldüğünü söyledi; ancak gözlemciler gerçek can kaybının çok daha yüksek olduğundan şüpheleniyor.

İranlı diplomatlar hafta boyunca, ABD’yi ülkelerine saldırmaktan vazgeçmeye ve bunun yerine nükleer görüşmelere yeniden başlamaya ikna etmeye çalıştı. Arap ve Avrupalı yetkililere göre İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçii, gelecek hafta başlayacak Dünya Ekonomik Forumu öncesinde İsviçre’nin Davos kentinde ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff ile bir görüşme ayarlamayı umarak temas kurdu. Ancak bu görüşme hiçbir zaman kesinleşmedi.

ABD’li ve askeri yetkililer, İran’ın muhalefeti bastırmasına karşı başkanın verebileceği yanıt seçenekleri üzerinde halihazırda çalışıyordu ve Başkan Yardımcısı JD Vance ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio gibi üst düzey danışmanlardan gayriresmî bilgilendirmeler alıyordu.

Trump’ın salı günü Savunma Bakanı Pete Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Orgeneral Dan Caine’in de aralarında bulunduğu üst düzey yetkililerle bazı planları gözden geçirmek üzere bir araya gelmesi planlanıyordu. Ancak Trump bu toplantıya katılmadı ve düşüncelerini bir kez daha sosyal medyada ayrıntılı şekilde paylaştı.

ABD’li yetkililere göre Trump, salı akşamı saldırı emri vermeye daha yatkın bir noktadaydı ve Pentagon’a İran’a yönelik bir harekât için hazırlık yapılması talimatını verdi. ABD’li askeri yetkililer, o geceyi başkanın ertesi gün saldırı için nihai emri vereceği beklentisiyle geçirdi. Çarşamba sabahının erken saatlerinde ise ABD ordusu, Katar’da bulunan ve ABD uçaklarına ev sahipliği yapan, aynı zamanda bölgedeki başlıca ABD hava harekât komuta merkezi konumundaki El-Udeyd Hava Üssü’nden bazı personeli tahliye etti.

Ancak Trump, farklı görüşler de dinliyordu. ABD’li yetkililere göre, yalnızca hızlı bir hava saldırısı dalgasıyla rejimin devrileceğinden emin olunamıyordu. İran’daki askeri ve sivil hedeflerin bombalanmasının ayaklanmaya yardımcı olup hükümeti zayıflatıp zayıflatmayacağı da belirsizdi. Yardımcıları, ABD’nin bölgede hem rejimi zor durumda bırakabilecek büyük ve uzun süreli bir saldırıyı başlatacak hem de Orta Doğu’daki Amerikan güçleri ile müttefiklerini koruyacak gerekli askeri kapasiteye sahip olmadığını da başkana iletti.

ABD’li yetkililere göre İsrail ve Arap ülkelerindeki yetkililer de Washington’a, saldırı için zamanlamanın uygun olmadığını iletti. Orta Doğulu liderler, İran’daki durumun fazlasıyla kırılgan olduğunu ve protestoların rejimin sert müdahalesiyle büyük ölçüde bastırıldığını söyledi. Ayrıca, ABD hava gücüyle Tahran’daki yönetimin bir şekilde çökmesi hâlinde muhalefete kimin liderlik edeceğinin belirsiz olduğu da dile getirildi.

Arap yetkililere göre İran Ulusal Güvenlik Danışmanı Ali Larijani ve diğer İranlı yetkililer, Körfez monarşileri, Irak ve Türkiye dahil olmak üzere bölge ülkelerine lobi yaparak, Trump’a çarşamba günü geri adım atması yönünde baskı uygulanmasını istedi. İranlı yetkililer, bir dizi “madde” halinde, İran’ın saldırıya uğraması durumunda Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan gibi Basra Körfezi ülkelerinin ev sahipliği yaptığı Amerikan üslerinin misillemeye hedef olacağını da belirtti.

Çarşamba öğleden sonra gelindiğinde, Trump’ın saldırı gerekliliğine ilişkin mesajlarının değiştiği görüldü. Trump, Beyaz Saray’da muhabirlere yaptığı açıklamada, İran’ın yönetime protestocuların öldürülmesinin durdurulduğunu bildirdiğini söyledi. Trump, “İnfazlara yönelik bir plan yok. Bunu güvenilir bir kaynaktan öğrendim" dedi. Trump ayrıca, İranlı yetkililerin dile getirdiği bir söylemi tekrarlayarak, göstericilerin de rejim güçlerine ateş açtığını öne sürdü.