Washington ve Tahran’dan uzlaşmama talepleri

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı savaşta aktörlerin üzerinde “savaşı bitirin” baskısı artıyor. ABD iç kamuoyu başta olmak üzere Cumhuriyetçi ve Demokrat Parti içinden Donald Trump yönetimine karşı yükselen eleştiriler Washington’u zorlamaya başlarken, İran’a Hindistan ve Japonya’dan gelen “Hürmüz Boğazı’nı açın” çağrılarına Körfez ülkelerinden yapılan “uyarılar” eklendiğinde taraflar müzakere masasına oturmaya itiliyor ancak Washington ve Tahran’dan gelen altışar maddelik talep listeleri uzlaşı yerine uzlaşmama adına öne sürülmüşe benziyor.

ABD’DE ELEŞTİRİLER ARTTI

ABD’de Kongre üyeleri savaşın ne zaman, nasıl ve hangi maliyetle sona ereceğini daha yüksek sesle dillendirmeye başladı. AP’ye konuşan Cumhuriyetçi Senatör Thom Tillis, “Nihayetinde neyi başarmaya çalışıyoruz?” diyerek belirsizliğe dikkat çekti. Tillis, açık ve somut bir strateji ortaya konulması gerektiğini vurguladı. ABD’de Savaş Yetkileri Yasası uyarınca başkan, Kongre onayı olmadan 60 gün boyunca askeri operasyon yürütebiliyor. Temsilciler Meclisi Başkanı Mike Johnson ise operasyonun kısa sürede tamamlanacağı görüşünde. Johnson, “Başlangıçtaki hedeflerin neredeyse tamamına ulaşıldı” derken Pentagon’un savaş için talep ettiği 200 milyar dolarlık ek bütçe de Kongre’de rahatsızlık oluşturmuş durumda. Senato’nun Demokrat lideri Chuck Schumer bu rakamı “akıl dışı” olarak nitelendirdi. Demokrat Senatör Chris Murphy’ye göre de, Başkan Trump İran’a karşı savaşın kontrolünü kaybetti ve panik halinde.

TAHRAN DA BASKI ALTINDA

Savaşı sonlandırma baskısı hisseden tek taraf ABD değil. Hindistan Başbakanı Narendra Modi, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile yaptığı telefon görüşmesinde deniz ulaşım güvenliğinin korunması gerektiğini vurgularken, geçen hafta da Japonya’dan benzer bir çağrı gelmişti. Dün de Japonya Dışişleri Bakanı Toshimitsu Motegi, bölgedeki savaşta tam bir ateşkes sağlanması durumunda, ülkesinin Hürmüz Boğazı’nda mayın temizleme faaliyetlerine askerî destek sağlayabileceğini açıkladı. Hindistan ve Japonya’nın enerji altyapısı büyük oranda Hürmüz’den gelen Ortadoğu petrolüne dayanıyor.

MÜZAKERE İHTİMALİ VAR

Axios’un haberine göre bu ortamda ABD Başkanı Trump’ın ekibi olası bir barış anlaşmasının çerçevesini hazırlamaya başladı. Beyaz Saray çevrelerinde yapılan değerlendirmelerde, askeri gerilimin kontrollü şekilde azaltılması ve eş zamanlı müzakerelerin başlatılması senaryosu öne çıkıyor. Trump’ın özel temsilcisi Steve Witkoff ile damadı Jared Kushner’in, olası müzakere sürecinin mimarları arasında yer aldığı değerlendiriliyor. Taraflar arasında doğrudan görüşme bulunmazken, Mısır, Katar ve İngiltere’nin iki ülke arasında dolaylı mesaj trafiğini yürüttüğü belirtiliyor. Axios ABD’nin, Lübnan merkezli Al Mayadeen ise İran’ın altı maddelik talep listesini paylaşırken, tarafların söz konusu istekleri karşılıklı olarak kabul etmesinin mümkün olmadığı yorumları yapılıyor.

ABD’NİN ŞARTLARI

İran 5 yıl boyunca füze programını durduracak.
Tahran yönetimi uranyum zenginleştirmeyi tamamen sonlandıracak.
Natanz, İsfahan ve Fordo nükleer tesisleri kapatılacak.
İran’da santrifüj üretimi ve kullanımına sıkı uluslararası denetim getirilecek. 
Bölge ülkeleriyle İran’ın füze sayısını en fazla 1000 ile sınırlandıran silah kontrol anlaşmaları imzalanacak.
İran, Hizbullah ve Husiler gibi vekil gruplara desteğini kesecek.

İRAN’IN ŞARTLARI

Gelecekte saldırı olmayacağına dair Tahran’a güvence verilecek.
Bölgedeki Amerikan üsleri kapatılacak. 
İran’a kayıpları nedeniyle savaş tazminatı verilecek.
Bölgedeki tüm cephelerde savaş sona erecek.
Hürmüz Boğazı için yeni bir yasal çerçeve oluşturulacak.
İran’a düşman olarak görülen medya mensupları yargılanacak ve iade edilecek.