Velayet i Fakih monarşiye mi dönüşüyor… Dünya onu konuşuyor… Oğul Hamaney kimdir

BABASI Ali Hamaney ile aynı saldırıda, annesi, eşi ve kız kardeşlerinden birini de kaybeden Mücteba Hamaney’in yeni ‘Devrim Rehberi’ seçilmesiyle İran İslam Cumhuriyeti’nde yeni bir dönem başladı. Ülkede seçimle iş başına gelen Cumhurbaşkanı sınırlı yetkilere sahipken, “liderlik makamı”, tüm devlet organlarının üzerinde, sahip olduğu anayasal yetkilerle iç ve dış politika konularında son sözü söyleyen merci kabul ediliyor.

Mücteba Hamaney, 1969’da Meşhed’de ülkenin; Ruhullah Humeyni’nin ardından 2’nci dini lideri olan Ali Hamaney’in ikinci oğlu olarak dünyaya geldi. Çocukluk ve gençlik yılları 1979’da gerçekleşen İran İslam Devrimi ve hemen sonrasında başlayan ve sekiz yıl süren İran-Irak Savaşı’nın atmosferinde geçti. Babasının cumhurbaşkanı olduğu dönemde, henüz 17 yaşındayken Irak Savaşı sırasında cepheye giderek Devrim Muhafızları Ordusu’na (DMO) katıldı. Burada kurduğu çevre ve geliştirdiği ilişki ağının bugün ona dini liderlik koltuğunu hazırlayan en kritik etkenlerden biri olduğu değerlendiriliyor. Mücteba Hamaney’in gücünü arttıran bir diğer unsur ise 1999 yılında İran siyasetinin muhafazakâr kanadında etkili bir isim olan Gulam Ali Haddad-Adil’in kızıyla evlenmesi oldu. Evlilik sonrası oğul Hamaney ilişkilerini rejimin elitleri içinde de genişletmeyi başardı.

EĞİTİMİ TARTIŞMALI

Kum’daki İslami ilimler okulunda ileri düzeyde fıkıh ve usul eğitimi aldı. Bazı dini otoriteler ve babası tarafından verilen “harici dersler” şeklinde nitelendirilen “içtihat dersleri müderrisliği” eğitimi de alan Hamaney, daha sonra bu dersleri okutan kişiler arasında yer aldı. Yine de oğul Hamaney’in dini yeterliliğine dair çok fazla bilgi bulunmaması onun eğitim düzeyi ve ilmi statüsünün tartışma konusu haline gelmesine yol açtı. 

PERDE ARKASINDAKİ AKTÖR

Mücteba Hamaney, babasının döneminde kamuoyu önünde olmaktan hep kaçındı. Ancak ülkedeki gelişmelerde perde arkasında aktör olarak ismi sürekli söylenegeldi. 2005 Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde reformcu aday Mehdi Kerrubi’nin beklentilerin aksine ikinci tura kalamaması ve onun yerine Mahmud Ahmedinejad’ın ikinci tura kalması ciddi tartışmalara yol açmış; Kerrubi, Ali Hameney’e yazdığı mektupta oğlu Mücteba’nın seçim sonucunu Ahmedinejad lehine değiştirilmesinde parmağı olduğunu iddia etmişti. 2009 Cumhurbaşkanlığı seçimleri ve sonrasında ortaya çıkan ‘Yeşil Hareket’ protestolarının sert biçimde bastırılmasından da rolü olduğu konuşuldu.

DAHA MI RADİKAL

Bazı kesimler Mücteba’nın babasından daha radikal olduğunu ileri sürerken bazı kesimler ise onun DMO ve siyaset içindeki gücüne işaret ederek onun liderliğinin İran’ın içinde bulunduğu sıkışmışlığı aşmak için bir fırsat olduğunu öne sürüyor. Eski Cumhurbaşkanı Haşimi Rafsancani’nin kızı Faize Haşimi gibi muhalif isimler, Mücteba’nın İran’ın “Muhammed bin Selman’ı” ya da “Sovyetler’in Gorbaçov’u” olabileceğini dile getiriyor. Öte yandan liderliğin babadan oğula geçtiği monarşik hanedan modelini reddeden bir söylem üzerine kurulan İran’da Mücteba’nın babasının ardından ülkenin en tepesindeki göreve gelmesi meşruiyet tartışmalarına yol açabilir. Zira Humeyni’nin monarşiye karşı geliştirdiği Velayet-i Fakih teorisinin meşruiyetin aileden değil, dini ehliyetten gelmesi gerektiği kuralına dayanıyordu.

VELÂYET-İ FAKİH NEDİR

Humeyni tarafından geliştirilen Velâyet-i Fakih doktrini İran devlet yapısının kurucu ilkesi hâline geldi. Bu model, Şii siyasal düşüncesinde 12’nci İmam Muhammed el-Mehdinin gizlendiği dönemde toplumun yönetiminin en yetkin, en adil ve en ehil ulema tarafından yürütülmesi gerektiği fikrine dayanıyor.

İSMİ HZ. HASAN’DAN GELİYOR

Mücteba Hamaney’in ismi İmam Hasan el Mücteba olarak da bilinen Hasan ibn Ali’den geliyor. Hz. Muhammed’in ilk torunu, Hz. Ali’nin oğlu ve Şii mezhebinin ikinci imamı olarak kabul edilen Hasan el Mücteba, Muaviye ile imzaladığı barış antlaşmasıyla Müslümanlar arasında büyük bir iç savaşı önlemesiyle biliniyor.

‘İRAN HALKINI BİRLEŞTİRECEĞİNİZE İNANIYORUM’

MÜCTEBA’YA İLK TEBRİK PUTİN’DEN

Ali Hamaney’in yerine geçen oğlu Mücteba Hamaney’e ilk tebrik mesajı Rusya lideri Vladimir Putin’den geldi. Kremlin Sarayı tarafından yayınlanan Putin’in tebrik mesajında, “İran İslam Cumhuriyeti Yüksek Lideri seçilmenizden dolayı sizi en içten dileklerimle tebrik ederim. İran’ın silahlı saldırıya maruz kaldığı dönemde bu yüksek makamdaki görev süreniz şüphesiz büyük cesaret ve özveri gerektirecek. Babanızın mirasını onurlu bir şekilde devam ettirerek zorlu sınavlar karşısında İran halkını birleştireceğinize inanıyorum” denildi.  (Nerdun HACIOĞLU)