Ulaştırma ve iletişimin payı artıyor, kültür ve eğlenceninki düşüyor İş Yaşam Haberleri

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) yeni yıl ile birlikte enflasyon hesabında ağırlıkları değiştiriyor. Kamuoyunda tartışmalara neden olsa da değişikliğin, Avrupa Birliği'nin düzenlemesi gereği yapılıyor olduğunun altını çizelim. AB üye ülkeleri yeni COICOP sınıflamasına 2026 yılı Ocak ayından itibaren geçmek zorunda.

Değişen ise TÜFE’nin mevcut 2003=100 baz yılı, 2025=100 olarak güncellenecek olması. Düzenlemenin en önemli çıktısı TÜFE ağırlık yapısı değişirken şimdiye kadar yapılan anket yerine fatura, ciro gibi gerçekleşmelerin baz alındığı Ulusal Hesaplar verileri birincil kaynak olarak kullanılacak olması. Anket ise tamamlayıcı unsur olacak. Bu da gerçek enflasyon rakamına daha çok yaklaşılmasını sağlayabilecek.

Yeni hesaplamanın ana unsuru olacak ulusal hesapların bir kaç artısını şöyle sıralayabiliriz: Yalnızca özel haneleri değil, kurumsal hane halklarını ve yurt içindeki yabancı ziyaretçi harcamalarını da içeriyor. Vergi, üretim ve satış istatistikleri kullandığı için kayıt dışı tüketim de veriye yansıyor. Yıllık güncellendiği için tüketim kalıplarındaki değişimler hızlıca endekste görünüyor. Bu yöntem, ülkeler arası enflasyon karşılaştırmalarının daha sağlıklı yapılmasını sağlıyor, ulusal hesaplardan gelen harcama kompozisyonu, milli gelir hesaplarıyla tam uyum sağladığından TÜFE ile GSYH deflatörü ve tüketim büyümesi gibi göstergeler arasında tutarlılık oluşturuyor.

DÜZENLEME İLE AĞIRLIKLAR NASIL DEĞİŞECEK?

Peki yeni düzenleme neleri değiştirecek? Enflasyon bundan sonra daha mı düşük daha mı yüksek çıkacak? Öncelikle şunu belirtelim yeni TÜFE ana grup ağırlıkları Ulusal Hesaplar Nihai Tüketim Harcamaları 2025 tahmini ve bu tahminin 2025 Aralık ayına güncellenmesi ile oluşacak. Bu nedenle henüz 2026 yılında kullanılacak TÜFE ağırlıkları netleşmedi.

Yapılan simülasyonda alkollü içecekler başta olmak üzere konut ve haberleşmenin ağırlığının artma sağlık ve lokantanın payının ise düşme ihtimali daha yüksek görünüyor. Simülasyonda kayıtdışının yüksek olduğu sigara ve alkollü içkilerin payının düşme olasılığının olmadığı aksine 2.6 puan artabileceği, buna karşılık sağlığın payının da artma ihtimalinin olmadığı aksine 1,9 puan düşebileceği dikkat çekiyor.

Her şey 2025 verileri ile belli olacak ama 2024 verileri ile örnek olsun diye yapılan hesaplamada yeni ağırlık yapısında gıdanın yüzde 24,98 alkollü içecek ve tütünün 3,76 ve giyim ve ayakkabının 6.64 olan payının değişmediği görülüyor. Buna karşılık bilgi ve iletişim yüzde 3.24 olan payı yüzde 4.56'ya çıkıyor. 17,35 olan ulaştırmanın payı da 17.54'e yükseliyor. İçinde kiranın da olduğu Konut'un payı ise 14.20'den çok az artışla 14.24'e çıkıyor. Konutun en büyük bileşeni olan ve enflasyon hesaplamasında da en büyük paya sahip kira 6.80 ile şu anda zirvede. Tartışmalar ise yeni hesapta konutta ev sahibi, lojman veya babasının, akrabasının evinde ikamet edip ücret ödemeyenlerin ikamet ettiği konutun kira değeri olarak tanımlayabileceğimiz izafi kiranın olup olmayacağı üzerine. TÜİK bu konuda izafi kiranın yeni kirada olmayacağını belirtiyor. İzafi kirada artış oranları daha az olacağı için enflasyonu olması gerekenden aşağı çekeceğine dair endişeler ise hala sürüyor.

2024 verileri ile yapılan hesapta ağırlığı azalanların başında eğlence ve kültür geliyor. Bu kalemin ağırlığının 3.33'ten 2.18'e iniyor. Mobilyanın payı da 1.12'den 8.08'e düşüyor. Tabii 2025 rakamları ile bu durum değişeceğini aklımızdan çıkarmayalım.

Önemli bir değişiklik de ana grup sayısının 12'ye çıkması. Şimdiye kadar çeşitli mal ve hizmet içinde bulunan sigorta ve finansal hizmetler ayrılarak ana grup haline geliyor. Sigortanın payı 2024 rakamlarına göre 0.21. Kişisel bakım, sosyal hizmetler ve çeşitli mal ve hizmetlerin payı sigortanın ayrılması ile birlikte 3.83'e iniyor.

2026 Ocak TÜFE Bülteni ile beraber,2005 yılından itibaren COICOP-2018 sınıflama yapısında geri seriler mevcut seri ile beraber yayımlanacak.