TÜZYEKSAV ve Liderler Okulları üstün potansiyelli çocuklar için hangi boşluğu doldurmaktadırlar?

"Üstün yetenekli çocuklara özel eğitim istemek 'Elitizm-Seçkincilik' değildir. Nasıl ki spor yeteneği olan çocuklara özel antrenman, müzik kulağı olanlara konservatuvar gerekiyorsa; zihinsel yeteneği yüksek olanlara da zenginleştirilmiş eğitim gerekir. Bu çocukları 'kendi başlarının çaresine bakarlar' diyerek ihmal etmek, ülkenin beyin gücünü boşa harcamaktır. Onlara yapılan yatırım, bu ülkenin geleceğine yapılan en büyük yatırımdır."

Türkiye Üstün Zekalılar ve Üstün Yetenekliler Eğitim Kültür Sağlık Vakfı (TÜZYEKSAV) Mütevelli Heyet Üyesi ve Liderler Okulları Kurucu Temsilcisi Sayın Yasemin Kiziroğlu ile üstün zekalı ve üstün yetenekli çocukların eğitimini konuştuk.

Kendinizi tanıtır mısınız?

Eğitimciyim, 28 yıldır eğitim camiasında hem devlet okullarında hem de kurs ve özel okullarda öğretmen, yönetici ve kurucu temsilcisi olarak çeşitli kademelerde görev yaptım. 2013’te Türkiye Üstün Zekalılar ve Üstün Yetenekliler Eğitim Kültür Sağlık Vakfı ve Özel Liderler Okullarının kuruluşunda yer aldım ve halen bu görevlerimi sürdürmekteyim.

TÜZYEKSAV’ın kuruluş amacı nedir ve üstün potansiyelli çocuklar için hangi boşluğu doldurmaktadır?

Türkiye Üstün Zekalılar ve Üstün Yetenekliler Eğitim Kültür Sağlık Vakfı (TÜZYEKSAV), 2013 yılında sivil bir inisiyatif olarak, Türkiye'nin "keşfedilmeyi bekleyen doğal kaynağı" olarak görülen üstün potansiyelli çocukların tespiti ve eğitimi amacıyla kurulmuştur. Vakıf, sadece bir eğitim kurumu değil, aynı zamanda toplumsal bir farkındalık hareketi olarak konumlanmıştır.

Vakfın temel misyonu ve doldurduğu boşluk dört ana sütun üzerine kuruludur:

Toplumsal Farkındalık: Üstün yetenekli bireyler hakkında toplumda ve ailelerde var olan önyargıları yıkmak ve doğru bilgilendirmeyi sağlamak.

Eğitim ve Mentorluk: Bu öğrencilere sadece akademik destek değil, zenginleştirilmiş atölyeler ve üniversite işbirlikleri ile mentorluk imkanları sunarak potansiyellerini performansa dönüştürmek.

Öğretmen Yetiştirme: Belki de en kritik halka olan, bu çocukları sınıfta fark edecek ve yönetecek onları yönlendirecek donanımlı eğitimcilerin yetiştirilmesini sağlamak.

Akademik Zemin: Ulusal ve uluslararası literatürü takip ederek bilimsel çalışmaları desteklemek ve bilimsel çalışmalara katkıda bulunmak.

Vakıf, bu teorik altyapıyı somutlaştırmak adına Ankara'da Liderler Okulları'nı kurmuş ve burayı eğitim felsefesinin hayata geçirildiği ana merkez haline getirmiştir. Bu doğrultuda bir çok çalışma yapılmıştır, onlardan bazıları;

Vakfımız "Üstün Zekalı ve Üstün Yetenekli Çocukların Eğitiminde İyi Uygulamalar Çalıştayı", “Dijital Eğitimde Fırsat Eşit(siz)liği” gibi akademik etkinliklerle akademisyenleri, öğretmenleri ve uzmanları bir araya getirerek bilgi paylaşımı ve bu alanda ortak çalışmalar yapılmasını sağlamıştır..

Ülkemizde bu alanda çalışma yapan onlarca uzmanla canlı yayınlar yapılmış, dünyaca ünlü Joseph S. Renzulli tarafından öğretmen eğitimleri verilmiştir.

World Council for Gifted and Talented Children (Dünya Üstün Zekalı ve Üstün Yetenekliler Konseyi) üst düzey yöneticileri ve Üstün Yetenekli Çocuklarla çalışan eğitimciler webinar ile bir araya getirilmiştir.

“Cumhuriyetimizin 100. Yılında 100 Kız Öğrenciye karşılıksız burs” vermiştir ve halen eğitim bursu başvurusunda bulunan Üstün Yetenekliler İçin Burslar sağlanmaya devam etmektedir.

"Üstün zeka" ve "Üstün yetenek" kavramları neyi ifade eder ve tanılama süreci nasıl işler?

Bu kavramlar sıklıkla karıştırılsa da birbirinden farklı dinamikleri ifade eder. Üstün Zeka, genel olarak öğrenme, akıl yürütme ve problem çözme gibi bilişsel kapasitenin yaşıtlarından belirgin şekilde ileride olmasıdır. Üstün Yetenek ise zekanın ötesinde; sanat, liderlik veya belirli akademik alanlarda yüksek performans potansiyelidir.

"Üstün zeka ve yetenek genetik bir potansiyeldir; ancak bu potansiyelin yeteneğe dönüşmesi için doğru zamanda, doğru çevresel uyaranlara ihtiyaç vardır. Tıpkı bir tohumun iyi bir toprak, su ve güneş olmadan yeşeremeyeceği gibi." İhtiyaç duydukları eğitimi alamadıklarında çok dezavantajlı duruma düşerler.

Tanılama Süreci: Tanılama tek bir "zeka testi" ile biten bir süreç değildir; çoklu veri kaynaklarına dayalı dinamik bir süreçtir.

Gözlem: Tanılama süreci genellikle aile ve öğretmenlerin çocuğun akranlarından farklılıklarını fark etmesiyle başlar.

Objektif Testler: WISC-4, Stanford-Binet, ASIS gibi standartlaştırılmış zeka testleri uzman psikologlarca uygulanır.

Portfolyo ve Yetenek Testleri: Çocuğun ürettiği projeler, müzik kulağı veya görsel algı testleri de denklemin parçasıdır.

Türkiye'de kamusal alanda bu sürecin merkezi BİLSEM'dir (Bilim ve Sanat Merkezleri). İlkokul 1, 2 ve 3. sınıflarda sınıf öğretmenlerinin aday göstermesiyle başlayan süreç, tablet taraması ve ardından bireysel değerlendirme ile devam eder.

Dünyada üstün yetenekliler eğitimi nasıl yapılıyor ve Türkiye hangi modelde yer alıyor?

Üstün yeteneklilerin eğitimi küresel bir rekabet alanıdır kuşkusuz ; çünkü bu çocuklar geleceğin liderleri, sanatçıları ve bilim insanlarıdır. Eğitimlerinde farklı ülkeler farklı modeller benimsemiştir. En çok bilinenler

İsrail (Zenginleştirme Merkezleri Modeli): Devlet politikası olarak Üstün yetenekli çocukların eğitimine çok büyük önem verirler. Tanılanmış Öğrenciler haftanın 5 günü kendi okullarına giderken, 1 gün izinli sayılıp "Bölgesel Zenginleştirme Merkezleri"ne giderler. Burada sadece matematik/fen değil; satranç, felsefe, sihirbazlık (el becerisi için) gibi standart dışı dersler alırlar. Amaç çocukları mevcut sistem içinde eritmemektir.

ABD (Hızlandırma ve Ayrıştırma): "Sınıf atlatma" ve lisedeyken üniversite dersi alma (AP) oldukça yaygındır. Ayrıca sadece bu çocuklara özel "Magnet Okullar" bulunur.

Finlandiya (Sınıf İçi Farklılaştırma): Ayrıştırma yapılmaz. Çocuk normal sınıftadır ancak öğretmen her çocuğa farklı zorlukta ödev verebilecek kadar donanımlıdır, öğrencilerin bireysel öğrenme yolculuğunu takip eder ve zenginleştirir. (İskandinav Modeli).

Türkiye'nin Konumu: Türkiye'de sistem daha çok "okul sonrası destek" üzerine kuruludur.

BİLSEM: Öğrenciler örgün eğitime devam ederken okul dışı zamanlarda proje tabanlı eğitim alırlar.

Üniversite Programları: Anadolu Üniversitesi ÜYEP (Üstün Yetenekliler Eğitimi Uygulama ve araştırma Merkezi) gibi çocuk üniversiteleri akademik derinleşme sağlar.

Çocuk Üniversiteleri: Ankara Çocuk Üniversitesi, İTÜ, Üsküdar Çocuk Üniversitesi, İstanbul Çocuk Üniversitesi, İnönü Üniversitesi gibi kurumların bilim atölyeleri, hafta sonu atölyeleri ve yaz/kış okulları mevcuttur.

Özel Proje Okulları: Özel LİDERLER Okulları, TEVİTÖL ve ARGEM gibi kurumlar bu alanda özelleşmiş tam zamanlı eğitim modelleri sunar.

Üstün zekalı ve üstün yetenekli çocukların eğitim ihtiyaçları farklı mı? Bu çocuklar için farklı hangi çalışmalar, uygulamalar yapılması gereklidir? Sizler Liderler Okulunda hangi çalışmaları yapıyorsunuz?

Standart müfredat, üstün potansiyelli çocukların hızlı öğrenme ve derinlemesine sorgulama ihtiyaçlarını karşılamakta yetersiz kalır; bu da çocuklarda okuldan soğuma ve motivasyon kaybı yaratabilir. Liderler Okulları, Türkiye'de "Üstün yetenekliler için özel okul var mı?" sorusunun somut cevabı olarak, "alternatif okul iklimi" ve "zenginleştirilmiş eğitim" modelini uygular.

Liderler Okulları'ndaki Temel Uygulamalar:

Müfredat Zenginleştirme ve Farklılaştırma: Okulumuzda Standart MEB müfredatı uygulanırken, içerik çocuğun hızına ve ilgisine göre derinleştirilir (Zenginleştirme) ve öğrenme hızına göre ayarlanır (Farklılaştırma).

Atölye Sistemi: İleri matematik, gökbilim, felsefe, yaratıcılık, kodlama ve düşünme becerileri gibi özel atölyelerle 21. yüzyıl becerileri kazandırılır.

Rol Model Mentorluğu: Okulumuzun en çarpıcı yönlerinden biri de mentorluk sistemidir. Öğrenciler; NASA'da çalışan araştırmacılar (Umut Yıldız gibi), hiper araç üreten girişimciler (Armağan Arabul) veya Oxford'lu bilim insanları (Prof.Dr.Özgür Aslan ) ve Türkiyedeki farklı üniversitelerdeki hocalar, öğrenciler ve değişik meslek gruplarındaki en iyiler ile imkanlar dahilinde gerek yüz yüze gerekse online eğitimlerde etkinliklerde bir araya getirilir. Bu temas, çocuklarda "Ben de yapabilirim" motivasyonu yaratır.

Sosyal-Duygusal Destek: Okulumuzda sadece akademik başarı değil; mükemmeliyetçilik ve akran uyumu gibi konularda psikolojik destek sağlanarak, toplum yararına çalışan karakterli bireyler yetiştirilmesi hedeflenir.

Aileler, öğretmenler ve toplum olarak sorumluluklarımız nelerdir?

Üstün potansiyelli bir çocuğun eğitimi ve gelişimi tek bir kurumun değil, kolektif bir bilincin sorumluluğundadır.

Aileler (Koşulsuz Kabul): En büyük görev ailelere düşmektedir . Çocuğu bir "proje" olarak görmekten vazgeçmemiz gerekmektedir. Çocuğun sadece akademik başarısına değil, duygusal hassasiyetlerine odaklanılmalı ve evde merakı teşvik eden bir ortam yaratılmalıdır.

Öğretmenler (Rehberlik): Üstün yetenekli öğrenci "küçük bir yetişkin" değildir. Çoğu zaman öğretmenler çocuğun derinlemesine bilgisi karşısında şaşkındırlar. Bir konu hakkında çok derinlemesine bilgi sahibi olabirler. Öğretmenler sınıf içinde farklılaştırılmış ve zenginleştirilmiş eğitim uygulamalı ve onları sürekli zorlayarak potansiyellerini açığa çıkarmalıdır.

Okullar ve Devlet: Esnek müfredat modelleri, nitelikli öğretmen eğitimleri ve yasal düzenlemelerle bu çocukların önü açılmalıdır.

Son olarak topluma hangi mesajı vermek istersiniz?

Son olarak şunu söyleyebiliriz. "Üstün yetenekli çocuklara özel eğitim istemek 'Elitizm-Seçkincilik” ' değildir. Nasıl ki spor yeteneği olan çocuklara özel antrenman, müzik kulağı olanlara konservatuvar gerekiyorsa; zihinsel yeteneği yüksek olanlara da zenginleştirilmiş eğitim gerekir. Bu çocukları 'kendi başlarının çaresine bakarlar' diyerek ihmal etmek, ülkenin beyin gücünü boşa harcamaktır. Onlara yapılan yatırım, bu ülkenin geleceğine yapılan en büyük yatırımdır.

Sevgili hocam değerli bilgileriniz için size teşekkür ediyorum. Türkiye Hepimizin, Eğitim Hepimizin...