Türkiye’de bahşiş tartışması İş Yaşam Haberleri

Türkiye ile kıyaslamalara ve dünya örneklerine bakıldığında farklı bahşiş ve servis ücreti uygulamaları var. ABD ve Çin ortalama yüzde 20’ye yaklaşan bahşiş uygulaması ile en yüksek oranda dünyada ilk sırada yer alıyor. Bazı Uzak Doğu ülkelerinde bahşiş vermek ayıp sayılırken, Avrupa’da genellikle servis ücretleri faturaya dahil ediliyor, ekstra tip vermek tamamen isteğe bağlı.

Türkiye ile kıyaslamalara ve dünya örneklerine bakıldığında farklı bahşiş ve servis ücreti uygulamaları var.

ABD ve Çin ortalama yüzde 20’ye yaklaşan bahşiş uygulaması ile en yüksek oranda dünyada ilk sırada yer alıyor. Bazı Uzak Doğu ülkelerinde bahşiş vermek ayıp sayılırken, Avrupa’da genellikle servis ücretleri faturaya dahil ediliyor, ekstra tip vermek tamamen isteğe bağlı. Türkiye’de de genellikle dayanışma amaçlı ve gönüllülük esaslı bir uygulama var. Ticaret Bakanlığı’nın zorunlu servis ve kuver ücretini kaldırıp bahşişte gönüllük esasına geçmesiyle birlikte güç ekonomik koşullarda, “zorunlu bahşiş” konusu bir krize dönüştü. Kanunu arkadan dolanarak “servis ücretini” menü fiyatındaki artışla almaya çalışan işletmeler sıkı denetime alındı. Ticaret Bakanlığı Haksız Fiyat Değerlendirme Kurulu tespit ettiği işletmelere idari para cezası kesmeye hazırlanıyor.

DÜNYA ÖRNEKLERİ NASIL?

Bazı ülkelerde bahşiş çok yaygın ve yüksek oranda uygulanıyor. Örneğin ABD ve Kanada’da restoranlarda ortalama yüzde 15-20 bahşiş bekleniyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Katar gibi Orta Doğu ülkelerinde ortalama yüzde 10-15 arası bahşiş veriliyor. Japonya, Hong Kong gibi Uzak Doğu ülkelerinde ise ayrıca bahşiş beklenmez; hatta bazı yerlerde kaba bir davranış sayılır. Çin, Güney Kore, Singapur gibi ülkelerde; özellikle Çin’in yerel halkı arasında bahşiş verilmez. İsveç, Danimarka, Finlandiya gibi Kuzey Avrupa ülkelerinde bahşiş çok düşük tutulur veya sadece hesabın küçük bir yuvarlaması olarak bırakılır. Farklı uygulamalar olsa da Türkiye’de bahşiş genellikle isteğe bağlıdır, genellikle restoranlarda yüzde 5-10 civarında, turistik bölgelerde ağırlıklı olarak bırakılır. İngiltere’de yüzde 10-15 civarında bahşiş uygulanır; birçok yerde servis ücreti olarak faturaya dahil edilir. Almanya’da Türkiye’deki gibi tipik şekilde yüzde 5-10 arasında bırakılır. Taksilerde ve otellerde ise yuvarlama yaygındır.

Restoran, taksi ve otellerde değişmekle birlikte en çok bahşiş veren ülkeler ve oranları şöyle: ABD: Ortalama yüzde 20, taksilerde yüzde 10-15, otellerde birkaç dolar. Kanada: Yüzde 15-20, taksilerde yüzde 10 gibi. İngiltere: Yüzde 10-15, bazı yerlerde yüzde 10’a yuvarlama Fransa: Hesaba servis ücreti dahil edilir. Ekstra hiç verilmeyebilir. Ama gönüllülük esaslı yüzde 10 bahşiş bırakılabilir. Genellikle küçük yuvarlama yapılır. Almanya: Yüzde 5-10, yuvarlama yeterli sayılır. İtalya-İspanya: Servis genelde fiyata dahildir; ekstra yuvarlama yüzde 5-10’u geçmez. Japonya: Genelde bahşiş yoktur ancak bazı hizmetlerde küçük minnettarlık gösterilir. Birleşik Arap Emirlikleri-Katar: Yüzde 10-20 arasında bahşiş bırakılır. Küçük bahşişler takdir edilir. Güney Afrika: Tavsiye edilen aralık yüzde 10-15’tir.

BAHŞİŞTE EN CÖMERT ÜLKELER

Turist ve yerel vatandaş davranışları, farklı sektör ve hizmetlere göre değişmekle birlikte; 2023’te CEOWORLD Magazine tarafından yapılan geniş çaplı ankete göre, dünya genelinde en yüksek bahşiş veren ülkeler restoranlar üzerinden şöyle sıralandı: 1. ABD – ortalama yüzde 20 2. Çin – ortalama yüzde 18 3. Japonya – yüzde 15–20 (belli bağlamda) 4. Almanya – yüzde 15–20 5. Hindistan – yüzde 15–20 6. Birleşik Krallık – yüzde 15–20 7. Fransa – yüzde 15–20 8. Rusya – yüzde 15–20 9. Kanada – yüzde 15–20 10. İtalya – yüzde 10–20

Bu değerlendirmelere göre; ABD dünyanın en tutarlı şekilde yüksek bahşiş oranı sahip ülkesi olarak gösterilir. Çin ve bazı Asya ülkelerinde yerel halk için bahşiş vermeleri beklenmese de turistik yerlerde yüksek bahşiş oranları görülebiliyor. Sonuçta bahşiş davranışı dayanışma duygusu, kültürel normlar, ödeme yöntemi, gelir ve refah düzeyi ile doğrudan bağlantısı bulunuyor. Yani bahşiş oranı kültürel davranış kalıplarına bağlı olsa da ağırlıklı olarak ekonomik verilere dayalı bir davranış biçimi…