Türkiye veri merkezlerinde bölgesel üs olacak

Veri merkezleri, bilgisayar, sunucu, depolama ve ağ gibi bilgi işlem altyapılarını tek çatı altında topluyor.

Bu merkezler için donanım, güç dağıtımı, yüksek ısıyı dengeleyen soğutma sistemleri, siber saldırılara karşı güvenlik tedbirleri ile yangın söndürme altyapısı büyük önem taşıyor.

İhtiyaca göre veri merkezleri, geleneksel, kurumsal, ortak yerleşim, bulut, hibrit, hiper ölçekli ve uç veri merkezleri olarak ayrılıyor.

Yapay zeka modellerinin eğitilmesi içinse büyük bir işlem gücü ve enerji gerekiyor. Bu amaçla klasik klimalar yerine sıvı soğutmalı sistemler daha çok tercih ediliyor.

Türkiye için fırsat alanı

Türkiye'nin yapay zeka ve veri merkezleri alanında küresel değişimden daha fazla pay alabilmesi için güçlü enerji altyapısı, yüksek kapasiteli elektrik şebekesi ve yatırım dostu düzenlemeleri kritik önem taşıyor.

Veri merkezlerinin enerji, sanayi ve dijital dönüşüm politikalarının kesişim noktasında konumlandırılmasıyla Türkiye'nin bu alanda bölgesel üs olabileceği değerlendiriliyor. Dolayısıyla veri merkezi yatırımları, Türkiye için stratejik bir fırsat alanı olarak görülüyor.

Bu doğrultuda, veriye erişimin kolaylaştırılarak araştırmacıların, girişimcilerin ve kamu kurumlarının bunu değere dönüştürme sürecinin hızlandırılması ana hedeflerden biri olarak nitelendiriliyor. Sağlık, tarım, savunma ve elektronik ticaret başta olmak üzere en az 2 bin kamu veri setinin Ulusal Veri Kütüphanesi üzerinden vatandaşın istifadesine sunulması hedefleniyor.

Yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay

Türkiye'nin veri merkezleri konusunda bölgesel bir üsse dönüşmesi ve dijital ekonominin merkezlerinden biri haline gelmesi amacıyla kamu-özel sektör işbirliği güçlendiriliyor.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Türkiye'nin Yapay Zeka Vizyonu ve Eylem Planı'nı açıkladığı "Türkiye Yapay Zeka Zirvesi"nde, "2030'a kadar ülkemizin veri merkezi kurulu gücünü en az 1 gigavata çıkaracağız. Elektronik devleti, vatandaşımızın yapay zeka destekli kamu hizmetlerini doğrudan deneyimli hale getireceği dönüşüm alanı olarak ele alacağız." değerlendirmesini yapmıştı.

Bu kapsamda kamu yatırım programlarında yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılacak. Kamu, başarılı ve yerli yapay zeka çözümlerinin ilk alıcısı ve en güçlü referansı olacak.

Sağlık, enerji ve akıllı üretim başta olmak üzere öncelikli alanlarda fikirleri ürünlere dönüştürecek KOBİ'lere gerekli teknoloji sağlanacak.

Kamu-özel sektör işbirliğiyle 10 milyar dolarlık yatırım

Cumhurbaşkanı Erdoğan, Yapay Zeka Eylem Planı'nın "Yönet" hedefleri kapsamında egemen yapay zeka kapasitelerini güvence altına alacaklarını ve güçlendireceklerini ifade etmişti.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır da veri merkezi ve yapay zeka yatırımları kapsamında yaklaşık 3 milyar dolarlık kamu kaynağı sunarak, 10 milyar dolarlık özel sektör yatırımını harekete geçireceklerini bildirdi.

Çalışmalar kapsamında uluslararası girişimcilere bu alandaki yatırımları için tek pencereden en çok 30 iş gününü kapsayan yol haritası sunulacak. Böylece öngörülebilir, hızlı ve koordineli bir yatırım ortamı sağlanacak.

Yapay zekada "yatırım diplomasisi"nin kalbi İstanbul olacak

Türkiye'nin bu alanda yapacağı çalışmaların öne çıkan merkezlerinden biri İstanbul olacak. Kentin, Türkiye'nin uluslararası vitrini ve yatırım diplomasisi şehri olarak konumlandırılması planlanıyor.

Terminal İstanbul da girişimcilerin ve yatırımcıların buluşma adresi olacak.

Türkiye, OECD, G20, Birleşmiş Milletler ve diğer platformlarda insan merkezli yapay zeka standartlarının belirlenmesinde etkin rol üstlenmeyi hedefliyor.

Türk Devletleri Teşkilatı ile Oğuz, Kıpçak ve Karluk dillerini kapsayan ortak bir Türk dilleri büyük dil modeli geliştirilmesi için çalışmalar başladı.

Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı ile harekete geçirilecek kaynakların üreteceği katma değerin 1 trilyon lirayı aşması bekleniyor.

Bu çalışmaların, Türkiye'nin veri merkezlerinde "bölgesel üs" olma ve dijital ekonomiye yön verme hedeflerinin önünü açması öngörülüyor.

Veri merkezlerine yönelik hukuki düzenlemeler de devreye alınacak.

GSM operatörleri başrolde

Türkiye yapılacak yatırımlar ve atılan adımlarla geleneksel yerel veri merkezlerinden dünya devi teknoloji şirketlerinin doğrudan konumlandığı "hiper ölçekli" ekosisteme geçişe hazırlanıyor.

Turkcell ve Google Cloud ortaklığı ile yapılması kararlaştırılan yatırım, sektörün en sıcak ve en büyük yatırımı olarak ortaya çıkıyor. Ankara'da temelleri atılan ve üç ayrı yedekli ağ kümesinden oluşan veri merkezi projesinin toplam büyüklüğü 3 milyar doları buluyor. Bu bütçenin 1 milyar dolarını Turkcell, 2 milyar dolarını ise Google Cloud üstleniyor. Tesisin 2028'de tam kapasiteyle devreye girmesi bekleniyor.

Türk Telekom, test ettiği Sıvı Daldırmalı Soğutma Sistemi ile veri merkezlerinin büyük güç tüketen soğutma operasyonlarında başarılı sonuçlar elde ettiğini açıkladı.

Vodafone Türkiye ise gelecek günlerde DAMAC Digital ortaklığıyla 150 milyon dolar yatırımla İzmir'de yeni bir veri merkezi açacaklarını, Ankara'daki veri merkezlerinin kapasitesini de 18 milyon avroluk yatırımla kayda değer ölçüde artırdıklarını bildirdi.

Veri merkezlerinin sayısı artıyor

Türkiye'de 81 veri merkezi bulunuyor. Bunların 33'ü İstanbul'da, 13'ü Ankara'da, 10'u İzmir'de, 8'i Bursa'da, 4'ü Kocaeli'de, 3'ü Denizli'de, 2'si Gaziantep'te yer alıyor. Ayrıca, Tekirdağ, Trabzon, Isparta, Antalya, Adana, Kayseri, Konya ve Samsun'da birer veri merkezi çalışıyor.

Yüksek teknoloji yatırımlarını destekleyen HIT-30 Programı ve yerelde desteklenecek 303 stratejik projenin, Türkiye'nin kalkınma anahtarı olacağı öngörülüyor. HIT-30 Programı kapsamında veri merkezleri için 1,5 milyar dolarlık destek bütçesi ayrıldı. Yatırımlara yönelik yüzde 50'ye varan vergi teşviki, yatırımın yüzde 10'una kadar enerji desteği ve istihdam katkısı verilecek.

Veri merkezlerinin bu teşviklerle Anadolu'nun güvenli bölgelerine yayılması planlanıyor. "Yerel Kalkınma Hamlesi" kapsamında, Nevşehir'de sıcak hava balonu ve aksamları üretiminin yanı sıra veri merkezi (kaya oyma) projelerine yatırım bekleniyor.

Kapadokya'daki kayadan oyma doğal soğuk hava depolarının, Ahiler Kalkınma Ajansı (AHİKA) tarafından hazırlanan çalışmayla enerji verimliliği ve güvenlik avantajları nedeniyle veri merkezlerine dönüştürülmesi planlanıyor. Nevşehir'de kurulacak veri merkezinin yatırım ve işletme maliyetinin İstanbul ve Ankara'ya kıyasla yüzde 45 düşük maliyetli olması öngörülüyor.

Küresel pazar büyüklüğü

Çevrimiçi istatistik portalı Statista ve sektör raporlarına göre 2024'te 416 milyar dolar olan küresel veri merkezi sistemleri pazar büyüklüğünün bu yıl 570 milyar doları aşması ve pazarın 2030'a kadar 620 milyar dolara ulaşması bekleniyor.

Türkiye Elektrik Sanayi Birliğinin (TESAB) "Veri Merkezleri: Küresel Gelişmeler ve Türkiye'nin Rotası" raporunda yer verilen Uluslararası Enerji Ajansı tespitlerine göre veri merkezi sektöründe tarihi bir büyüme yaşanıyor. 2020'de yaklaşık 60 gigavat seviyesinde olan küresel veri merkezi kapasitesi, 2024'te 97 gigavata yükselerek yüzde 60'ın üzerinde artış kaydetti.

Mevcut eğilimlerin sürmesi halinde küresel kapasitenin 2030'da 226 gigavata, 2035'te ise 277 gigavata ulaşması bekleniyor. Elektrik tüketiminin ise yapay zeka kullanımının yaygınlaşmasıyla birlikte 2035'e kadar 1750 teravat/saat seviyelerine ulaşabileceği öngörülüyor.

ABD veri merkezi sayısında lider

ABD'nin yapay zeka alanındaki OpenAI, Google, Microsoft, Amazon, Meta, Anthropic ve Nvidia gibi teknoloji şirketleri yalnızca model geliştirme yarışında değil, çip, bulut bilişim, veri merkezi ve yapay zeka hizmet ihracatı alanlarında da ülke ekonomisine katkı sağlıyor.

Bu kapsamda, geçen yıl küresel çapta özel şirketlerce yapılan 344,7 milyar dolarlık yapay zeka yatırımının 285,9 milyar dolarını ABD'li şirketler gerçekleştirdi.

ABD'de geçen yıl sonu itibarıyla 5 bin 427 veri merkezi bulunuyor. Bunu 529 ile Almanya ve 523 ile Birleşik Krallık takip ediyor. Bu merkezlerin herhangi bir bölgeden daha fazla enerji tüketmesi, enerji ihtiyacını da ABD'nin yapay zeka stratejisinin merkezine taşıyor. ABD, kişi başına veri merkezi elektrik tüketiminde de en büyük paya sahip ülkelerden biri olarak öne çıkıyor.