Türkiye nin yerli ve milli uçağı var mı? İşte yerli ve milli uçaklar: HÜRKUŞ, KIZILELMA, HÜRJET, ŞİMŞEK, ANKA3, KAAN

Türkiye, 2000’li yıllarla birlikte savunma havacılığında yalnızca tedarik eden değil, tasarlayan, test eden, üreten ve ihraç eden ülke olma hedefini merkeze aldı. Bu dönüşümün ana ekseninde Savunma Sanayii Başkanlığı, TUSAŞ, Baykar, TEI, ASELSAN, ROKETSAN, STM ve çok sayıda alt yüklenici yer aldı.

Bu süreç, tek bir uçak projesinden ibaret olmadı. HÜRKUŞ ile temel eğitim uçağı, HÜRJET ile jet eğitim uçağı, KAAN ile 5. nesil muharip uçak, ANKA, AKSUNGUR, ANKA III, Bayraktar TB2, AKINCI, TB3 ve KIZILELMA ile de insansız hava araçları ailesi ortaya çıktı. TUSAŞ raporlarına göre ANKA ilk uçuşunu 2010’da, HÜRKUŞ ise ilk uçuşunu 2013’te gerçekleştirdi; HÜRKUŞ-A için 2016’da EASA tip sertifikası alındı.

HÜRKUŞ: YERLİ EĞİTİM UÇAĞININ İLK BÜYÜK ADIMI

HÜRKUŞ, Türk Hava Kuvvetleri’nin temel eğitim uçağı ihtiyacı için TUSAŞ tarafından geliştirildi. Proje, Türkiye’nin insanlı uçak tasarımı ve sertifikasyon kabiliyeti kazanması açısından kritik bir eşik olarak görüldü. Savunma Sanayii Başkanlığı, HÜRKUŞ’u Türk mühendisler tarafından tasarlanıp üretilen yeni nesil temel eğitim uçağı olarak tanımlıyor.

HÜRKUŞ’un önemi yalnızca ilk uçuşunda değil, sertifikasyon sürecinde de ortaya çıktı. TUSAŞ, HÜRKUŞ-A kapsamında 2016’da EASA tip sertifikası aldığını duyurdu. Bu gelişme, platformun yalnızca askeri eğitim değil, sivil havacılık standartları açısından da uluslararası kabul gören bir tasarım sürecinden geçtiğini gösterdi.

HÜRJET: TÜRKİYE’NİN SÜPERSONİK JET EĞİTİM UÇAĞI

HÜRJET, Türkiye’nin jet eğitim uçağı ihtiyacına yerli çözüm üretmek amacıyla geliştirildi. Savunma Sanayii Başkanlığı verilerine göre proje çalışmaları Ağustos 2017’de başladı. İlk komponent 10 Haziran 2022’de nihai montaj hattına taşındı.

TUSAŞ, HÜRJET’in ilk prototipinin 25 Nisan 2023’te gökyüzüyle buluştuğunu, ikinci prototipin ise 12 Kasım 2023’te ilk uçuşunu yaptığını açıkladı. Program, Türk Hava Kuvvetleri Komutanlığı’nın jet eğitim ihtiyacını karşılamak üzere Savunma Sanayii Başkanlığı koordinasyonunda yürütülüyor ve HÜRJET’in 2026’da Türk Hava Kuvvetleri’ne teslim edilmesi planlanıyor.

HÜRJET, yaşlanan jet eğitim uçaklarının yerini alacak bir platform olmanın ötesinde, KAAN gibi 5. nesil savaş uçaklarına pilot hazırlayacak ara basamak olarak öne çıkıyor. TUSAŞ açıklamasına göre platform süpersonik hızlara ulaştı ve azami Mach 1.4 hedefiyle geliştiriliyor.

KAAN: TÜRKİYE’NİN 5. NESİL MİLLİ MUHARİP UÇAĞI

KAAN, Türkiye’nin yerli muharip uçak hedefindeki en büyük adım olarak öne çıkıyor. TUSAŞ tarafından geliştirilen KAAN, ilk uçuşunu 21 Şubat 2024’te yaptı. İlk uçuş 13 dakika sürdü; uçak 8 bin feet irtifaya ve 230 knot hıza ulaştı. İkinci test uçuşu ise 6 Mayıs 2024’te gerçekleştirildi ve 14 dakika sürdü.

Savunma Sanayii Başkanlığı, KAAN için 1.8 Mach azami seyir hızı, 55 bin feet irtifa tavanı, dahili silah yuvası, düşük radar izi, süperseyir kabiliyeti, hava-hava ve hava-kara görev profilleri gibi teknik hedefleri paylaştı.

KAAN projesi yalnızca Türk savunması açısından değil, ihracat vizyonu açısından da tarihi bir noktaya geldi. TUSAŞ ve Endonezya Savunma Bakanlığı, 2025’te 48 adet KAAN platformunun Endonezya’ya ihracatını öngören kesin satış sözleşmesi imzaladı.

İHA VE SİHA DEVRİMİ: BAYRAKTAR MİNİ’DEN TB2’YE

Türkiye’nin insansız hava araçları serüveninde özel sektörün en dikkat çeken aktörlerinden biri Baykar oldu. Baykar’ın geliştirdiği Bayraktar Mini İHA, 2007’de Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girerek Türkiye’nin ilk özgün mini İHA sistemi oldu.

Bu çizginin en çok bilinen platformu ise Bayraktar TB2 oldu. Baykar verilerine göre Bayraktar TB2, 2014’te ilk tam otonom uçuş testini gerçekleştirdi ve aynı yıl ilk set teslimatı yapıldı. Platformun 2014’te Türk Silahlı Kuvvetleri envanterine girdiği, Mart 2026 itibarıyla 36 ülkeye ihraç edildiği ve 1 milyon 250 bin uçuş saatini aştığı açıklandı.

Bayraktar TB2, keşif, gözetleme, hedef tespiti ve hassas taarruz görevlerinde sahada kullanılan en bilinen Türk SİHA’sı haline geldi. 2024’te 1 milyon uçuş saatini aşması, platformu Türk havacılık tarihinde en uzun süre görev yapan milli hava araçlarından biri konumuna taşıdı.

AKINCI, TB3 VE KIZILELMA: İNSANSIZ HAVA GÜCÜNDE YENİ SINIF

Bayraktar AKINCI, Baykar tarafından geliştirilen yüksek faydalı yük kapasiteli taarruzi insansız hava aracı olarak 2021’de Türk Silahlı Kuvvetleri’ne teslim edildi. Baykar verilerine göre AKINCI, Mart 2026 itibarıyla 150 bin uçuş saatini geçti ve 16 ülkeye ihraç edildi.

Bayraktar TB3, özellikle kısa pistli gemilerden operasyon kabiliyetiyle öne çıktı. Baykar, TB3’ün 27 Ekim 2023’te ilk uçuşunu yaptığını, 19 Kasım 2024’te ise TCG Anadolu üzerinden kalkış ve iniş gerçekleştirdiğini duyurdu. Bu test, kısa pistli bir gemiden iniş-kalkış yapan SİHA konsepti açısından dikkat çekici bir eşik oldu.

Bayraktar KIZILELMA ise Türkiye’nin insansız savaş uçağı vizyonunu temsil ediyor. Baykar, projenin 2021’de öz kaynaklarla başlatıldığını, ilk prototipin 14 Kasım 2022’de üretim hattından çıktığını ve ilk uçuşun 14 Aralık 2022’de gerçekleştirildiğini açıkladı.

TUSAŞ İHA AİLESİ: ANKA, AKSUNGUR VE ANKA III

TUSAŞ tarafında ANKA, Türkiye’nin orta irtifa-uzun havada kalış sınıfındaki en önemli İHA platformlarından biri oldu. TUSAŞ sürdürülebilirlik raporlarında ANKA’nın ilk uçuşunun 2010’da yapıldığı, 2018’de ANKA-S teslimatının gerçekleştirildiği ve aynı yıl ANKA’nın yerli PD-170 motoruyla ilk test uçuşunu yaptığı bilgisi yer aldı.

AKSUNGUR, yüksek faydalı yük kapasitesiyle ANKA ailesinin daha büyük platformlarından biri olarak geliştirildi. TUSAŞ raporlarında AKSUNGUR’un ilk uçuşunu 2019’da gerçekleştirdiği, 2020’de 49 saat havada kalarak 20 bin feet irtifada uzun süreli uçuş başarısı elde ettiği belirtildi.

ANKA III ise jet motorlu, delta kanatlı ve düşük radar görünürlüğü hedeflenen insansız savaş uçağı sınıfında geliştirildi. TUSAŞ, ANKA III’ün geliştirme faaliyetlerinin 2022’de başladığını, ilk uçuşunu 28 Aralık 2023’te yaptığını ve platformun dahili silah istasyonlarıyla görev yapacak şekilde tasarlandığını açıkladı.

GÖKBEY VE ŞİMŞEK: YERLİ HAVACILIK EKOSİSTEMİNİN DİĞER HALKALARI

Her ne kadar haberin odağında uçak ve İHA/SİHA platformları olsa da GÖKBEY helikopteri de Türkiye’nin özgün hava aracı geliştirme kabiliyetinin önemli örneklerinden biri oldu. TUSAŞ, GÖKBEY projesinin 26 Haziran 2013’te imzalanan sözleşmeyle başladığını, ilk uçuşun 6 Eylül 2018’de yapıldığını ve ilk teslimatın 29 Ekim 2024’te gerçekleştirildiğini açıkladı.

ŞİMŞEK yüksek hızlı hedef drone sistemi ise hava savunma ve füze atış eğitimleri için geliştirildi. TUSAŞ raporlarında ŞİMŞEK’in ilk uçuşunun 2012’de yapıldığı bilgisi yer aldı.

STM’NİN TAKTİK İHA AİLESİ: KARGU, TOGAN, BOYGA VE ALPAGU

STM, daha küçük sınıfta taktik İHA ve vurucu mini İHA çözümleriyle dikkat çekti. STM katalog verilerine göre KARGU, Türk Silahlı Kuvvetleri tarafından 2018’de görevlendirilen Türkiye’nin ilk milli döner kanatlı vurucu mini İHA sistemi oldu.

TOGAN, keşif, gözetleme ve istihbarat görevleri için geliştirildi; STM, TOGAN’ın ilk teslimatlarının 2022’de yapıldığını açıkladı. BOYGA mühimmat bırakan İHA olarak geliştirildi ve STM tarafından milli imkanlarla üretildi. ALPAGU ise sabit kanatlı dolanan mühimmat sistemi olarak 2025’te kabul testlerini tamamlayıp Türkiye envanterine girdi.

2000 SONRASI YERLİ VE MİLLİ HAVA ARAÇLARI KRONOLOJİSİ Platform Türü Ana geliştirici Öne çıkan dönüm noktası Bayraktar Mini İHA Mini İHA Baykar 2007’de TSK envanterine girdi ANKA MALE İHA/SİHA TUSAŞ 2010’da ilk uçuşunu yaptı ŞİMŞEK Hedef drone TUSAŞ 2012’de ilk uçuşunu gerçekleştirdi HÜRKUŞ Temel eğitim uçağı TUSAŞ 2013’te ilk uçuş, 2016’da EASA sertifikası Bayraktar TB2 SİHA Baykar 2014’te tam otonom uçuş ve ilk teslimat GÖKBEY Genel maksat helikopteri TUSAŞ 2018’de ilk uçuş, 2024’te ilk teslimat AKSUNGUR Yüksek faydalı yük kapasiteli SİHA TUSAŞ 2019’da ilk uçuş Bayraktar AKINCI TİHA Baykar 2021’de ilk teslimat Bayraktar KIZILELMA İnsansız savaş uçağı Baykar 14 Aralık 2022’de ilk uçuş HÜRJET Jet eğitim uçağı TUSAŞ 25 Nisan 2023’te ilk uçuş Bayraktar TB3 Gemi konuşlu SİHA Baykar 2024’te TCG Anadolu üzerinden uçuş testi ANKA III Jet motorlu insansız savaş uçağı TUSAŞ 28 Aralık 2023’te ilk uçuş KAAN 5. nesil muharip uçak TUSAŞ 21 Şubat 2024’te ilk uçuş KİM YAPTI, NASIL GELİŞTİRİLDİ?

Bu projelerde ana yükleniciler farklı olsa da model benzer şekilde ilerledi: ihtiyaç tanımı, konsept tasarım, ön tasarım, kritik tasarım, prototip üretimi, yer testleri, taksi testleri, ilk uçuş, uçuş test kampanyası, mühimmat entegrasyonu, sertifikasyon ve seri üretim.

TUSAŞ, insanlı uçak ve büyük İHA platformlarında ana merkez oldu. Baykar, özellikle SİHA ve insansız savaş uçağı alanında özel sektör dinamizmiyle öne çıktı. TEI, PD-170 ve TS1400 gibi motor çözümleriyle motor yerlileştirme hattında görev aldı. ASELSAN, elektro-optik sistemler, aviyonik, görev bilgisayarı ve güdüm çözümleriyle; ROKETSAN ise MAM, TEBER, UAV-122, LGK gibi mühimmat entegrasyonlarıyla ekosistemin kritik parçası oldu.

NEDEN ÖNEMLİ? TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK SONUÇLAR

Bu hava araçları, Türkiye için üç ana sonuç doğurdu. Birincisi, dışa bağımlılığı azaltan mühendislik ve üretim kabiliyeti oluştu. İkincisi, savunma ihracatı açısından yeni bir ürün ailesi ortaya çıktı. Üçüncüsü, insanlı-insansız hava harekatı için yeni bir konsept zemini kuruldu.

KAAN, HÜRJET, ANKA III ve KIZILELMA gibi platformlar birlikte düşünüldüğünde, Türkiye’nin gelecek hava gücünün yalnızca pilotlu savaş uçaklarından değil, bu uçaklarla görev paylaşımı yapabilecek insansız sistemlerden oluşacağı görülüyor. TUSAŞ yayınlarında KAAN ve ANKA III üzerinden insanlı-insansız görev paylaşımına yönelik OKU konseptinin geliştirildiği de belirtiliyor.

SONUÇ: TÜRKİYE’NİN YERLİ VE MİLLİ UÇAĞI ARTIK TEK BİR PROJE DEĞİL, BİR EKOSİSTEM

Türkiye'nin yerli ve milli uçağı ifadesi bugün yalnızca HÜRKUŞ, HÜRJET veya KAAN için kullanılabilecek bir başlık olmaktan çıktı. Bu ifade artık eğitim uçağından muharip uçağa, helikopterden hedef drone’a, mini İHA’dan jet motorlu insansız savaş uçağına kadar genişleyen bir savunma havacılığı ekosistemini anlatıyor.

HÜRKUŞ pilot yetiştirme zincirinin başlangıcını, HÜRJET jet eğitim aşamasını, KAAN milli muharip uçak hedefini, ANKA ve AKSUNGUR uzun havada kalış kabiliyetini, Bayraktar TB2 sahada kendini kanıtlayan SİHA dönemini, AKINCI, TB3, ANKA III ve KIZILELMA ise geleceğin insansız hava gücü vizyonunu temsil ediyor.

Bu nedenle 2000 sonrası yerli havacılık hamlesi, yalnızca bir savunma sanayii hikayesi değil; mühendislik, ihracat, askeri caydırıcılık ve teknolojik bağımsızlık başlıklarını aynı anda taşıyan uzun vadeli bir dönüşüm olarak öne çıkıyor.