Türkiye nin kültürel diplomasisinde başrolü üstlendi

Şanlıurfa'da 12 bin yıl önce yükselen Göbeklitepe, sadece Anadolu'nun değil, insanlık tarihinin akışını değiştiren bir miras olarak bugün tüm dünyanın odağında bulunmaya devam ediyor. İngiltere'deki Stonehenge'den 6 bin, Mısır piramitlerinden ise yaklaşık 7 bin 500 yıl daha eski olması Göbeklitepe'nin dünyanın en ikonik tarihi yerlerinden biri olmasını sağladı.

'İnsanlık tarihinin sıfır noktası' olarak kabul edilen Göbeklitepe; son yıllarda yurt dışında düzenlenen stratejik sergiler ve dijital projelerle milyonlarca kişiye ulaşarak Türkiye'nin kültürel diplomasisinde başrolü üstlendi.

Göbeklitepe'nin yurt dışı yolculuğundaki en parlak durak kuşkusuz İtalya'nın başkenti Roma oldu. 2024'ün son çeyreğinde dünyanın en ikonik yapılarından biri olan Kolezyum’da açılan 'Göbeklitepe: Kutsal Bir Mekânın Gizemi' sergisi, tam anlamıyla ziyaretçi akınına uğradı. Öyle ki serginin ziyaretçi sayısı 6 milyon kişiyi geçti. Kolezyum’un günlük devasa turist trafiği sayesinde, Göbeklitepe ilk kez bu kadar kısa sürede bu denli yüksek bir fiziksel erişim sayısına ulaştı.

Yıllık ziyaretçi sayısı; 7 - 9 milyon arasında olan Kolezyum'u ziyaret eden ziyaretçilerin % 85 ila % 66'sı Göbeklitepe sergisini gezdi.

Göbeklitepe'nin dünyanın her bölgesinden büyük ilgi gördüğünün bir diğer göstergesi ise New York, Dubai ve Berlin'deki sergilerle gözler önüne serildi.

♦ 2019'daki 'Göbeklitepe Yılı' etkinlikleri kapsamında New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi'nde açılan sergi, diplomatik açıdan en yüksek seviyeli tanıtım oldu. Sergi, BM delegeleri ve ziyaretçiler tarafından da büyük ilgi gördü.

♦ 2021 - 2022'de düzenlenen Expo 2020 Dubai, Göbeklitepe’nin modern teknolojiyle harmanlandığı bir diğer önemli platform oldu. Göbeklitepe teması, 6 ay süren fuar boyunca 1 milyonu aşkın ziyaretçiyi ağırladı.

♦ 6 Şubat'ta açılan, 19 Temmuz'a kadar sürecek olan Berlin'deki Göbeklitepe sergisi için Alman yetkililer, ziyaretçi sayısındaki hedeflerinin 1 milyonu geçmek olduğunu dile getirdi.

SON 3 YILDA GÖBEKLİTEPE / ŞANLIURFA ZİYARETÇİ SAYISI

• 2023... 512.624

• 2024... 731.794

• 2025... 781.383

İnsanlığın geçmişine dair bildiğimiz temel doğruları sarsan, dünyanın en ikonik tarihi yerlerinden olan Göbeklitepe'nin bu kadar ilgi görmesinin nedeni sadece medeniyetin hikâyesini baştan yazdıran devrim niteliğinde bir keşif olması değil. İnsanlık tarihinin araştırıldığı küresel bir laboratuvar olmasının yanı sıra yaklaşık bin yıl kullanıldıktan sonra neden ve nasıl bilinçli bir şekilde toprakla örtülüp gömüldüğünün hâlâ anlaşılamamış olmasından doğan merak duygusunun yoğunluğu Göbeklitepe'yi her daim kültürel gündemin zirvesinde tutuyor.

Türkiye, her fırsatta Anadolu’nun medeniyetlerin beşiği olduğunu Göbeklitepe aracılığıyla dünyaya akademik ve kültürel bir güçle kanıtlıyor. Elbette Çatalhöyük, Karahantepe ve daha birçoğu da Anadolu'nun medeniyetlerin beşiği olduğu tezini güçlendiren arkeolojik kazı alanları olarak öne çıkıyor.

Göbeklitepe, bu kez, deneyim müzeciliğinin ilk örnekleri olan Ayasofya Tarih ve Deneyim Müzesi ile Efes Deneyim Müzeleri'nin yaratıcısı DEM Müzecilik tarafından İngiltere'nin başkenti Londra'ya taşınacak. Göbeklitepe'den başlayan ve insanlık tarihine yön veren kayıp uygarlıklara uzanan tarih anlatısı, çağdaş deneyim tasarımı ve ileri teknolojilerle kurgulanarak Temmuz 2026’da Londra’da ziyaretçilerle buluşacak.

Göbeklitepe'den yola çıkan anlatı, Babil, Antik Mısır, Maya ve Rapa Nui gibi insanlık tarihinde iz bırakan kayıp medeniyetlere uzanacak. Mimariden astronomiye, yazıdan inanç sistemlerine kadar pek çok alanda kültürel miras bırakan bu uygarlıklar, çağdaş deneyim tasarımı, sürükleyici anlatım ve ileri teknolojiler aracılığıyla DEM Müzecilik'in projesinde yeniden hayat bulacak. Temmuz 2026'da ziyaretçilerle buluşturulması planlanan proje, aynı zamanda Türkiye'nin kültür ihracı vizyonunun da güçlü bir yansıması niteliğini taşırken Birleşik Krallık'ın deneyim müzesi Immerse LDN, ilk kez bu denli kapsamlı bir tarih deneyimine ev sahipliği yapacak.

DEM Müzecilik Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Uğur Esin'in liderliğinde şekillenen bu vizyon, kültürel mirasa ve insanlık tarihine yön veren uygarlıkları küresel ölçekte görünür kılmayı hedefliyor.

Müzeciliği ziyaretçinin tarih ve kültürle doğrudan bağ kurduğu, yaşayan bir deneyim olarak ele aldıklarını söyleyen Mehmet Uğur Esin, bu konuda şunları söyledi; "Göbeklitepe, insanlık tarihine dair bildiğimiz ne varsa kökten değiştiren eşsiz bir miras. Bu mirası farklı coğrafyalardaki insanlarla buluşturmanın ve dünyaya doğru bir dille anlatmanın önemli bir sorumluluk olduğuna inanıyoruz. Görsel ve işitsel teknolojiler alanındaki 35 yıllık tecrübemizle, son 15 yılda Türkiye’de ve dünyada 18 müze ve kültür kompleksinin hayata geçirilmesinde önemli roller üstlendik. Bu projeyle de hedefimiz, Göbeklitepe’nin evrensel tarih anlatısını diğer kayıp uygarlıkların izleriyle bütünleştirerek ve günümüz anlatım diliyle yorumlayarak, ziyaretçilerin kültür mirası ile daha derin ve kalıcı bir bağ kurmasını sağlamak. Projede, Göbeklitepe’den başlayan ve diğer önemli uygarlıklarla devam eden evrensel tarih anlatısı ile unutulanı hatırlatıyor, bilinmeyeni öğretiyor, yanlış bilineni düzeltiyoruz. Eşsiz ama sessiz kalmış tarihi dillendiriyoruz. Dünyada yükselen deneyim müzeciliği akımının öncülerinden biriyiz. Bu yeni anlatı türü sayesinde özellikle yeni neslin öğrenme metotlarına uygun biçimde kültürel mirası tanımalarını sağlıyoruz. Tarihi sadece sergilemiyor, ileri teknolojilerle unutulmaz bir deneyime dönüştürüyoruz. Projede, 25 dilde sunulacak hikâye anlatımı ile farklı kültürlerden gelen ziyaretçilere kapsayıcı ve erişilebilir bir deneyim sunmayı hedefliyoruz."

Projenin, mimarlar, küratörler, tarihçiler, arkeologlar ve teknoloji uzmanlarının da aralarında bulunduğu yaklaşık 150 kişilik disiplinlerarası bir ekip tarafından hayata geçirildiğini belirten Mehmet Uğur Esin, sözlerini şöyle tamamladı; "Yaratıcı konsepti, uluslararası alanda uzmanlaşmış tasarım ve teknoloji profesyonelleriyle birlikte geliştirilen projemizde içerik üretimi sürecinde dönem tarihçileriyle çalıştık. Projenin içeriği, insanlık tarihinin önemli dönüm noktalarını temsil eden beş büyük medeniyete odaklanıyor. Seçilen bu medeniyetler yalnızca büyük yapılar inşa etmediler, insanlığın düşünsel, siyasal ve bilimsel sıçramalarına da yön verdiler. Bugün hala en çok merak edilen ve konuşulan medeniyetler arasında yer almaları da bu seçimi anlamlı kılıyor."

-