Türkiye, Beyaz Kıta daki bilim serüveninde 10 yılı geride bıraktı

Türkiye'nin Antarktika'daki bilimsel varlığı 17 Ocak 2015'te başladı. Bu ay içerisinde kıtaya 10'uncu seferini gerçekleştirmeye hazırlanan Türkiye, elde edilen bilimsel kazanımlar ve Horseshoe Adası'nda kurulması planlanan kalıcı üs çalışmalarının yanı sıra Türk bilim insanlarının vizyonuyla da dünyada adından söz ettiriyor.

Adım adım "Beyaz Kıta"

Türkiye'nin kutup serüveni, 2017 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Kutup Araştırmaları Uygulama ve Araştırma Merkezi koordinesinde düzenlenen ilk ulusal seferle profesyonel bir boyut kazandı.

Bu ilk adım, Cumhurbaşkanlığı himayesine alınarak Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı uhdesinde, TÜBİTAK MAM Kutup Araştırmaları Enstitüsü (KARE) koordinasyonunda ulusal bir devlet politikasına dönüştürüldü. Çalışmalar, dünyada tanınan ve Uluslararası Antarktika Araştırmaları Bilimsel Komitesi Başkan Yardımcılığı görevini üstlenen bilim insanı Prof. Dr. Burcu Özsoy öncülüğü ve koordinasyonunda sürdürülüyor.

Bugüne kadar başarıyla tamamlanan 9 ulusal sefer ve bu ay içerisinde çıkılması planlanan 10'uncu sefer ile Türkiye, bölgede kesintisiz bilimsel veri toplayan sayılı ülkeler arasında varlığını güçlendirecek.

Türkiye'nin Antarktika'daki varlığını perçinleyecek en stratejik adım, Horseshoe Adası'nda kurulan kamp yerleşkesinin bir bilim üssüne dönüştürülmesi projesi oldu.

Bakanlık koordinasyonunda yürütülen çalışmalarla, Türkiye'nin Antarktika'daki "ayak izi" fiziksel bir yapıya bürünüyor. Üs projesi sadece bir bina inşası değil, aynı zamanda Türkiye'nin Antarktika Antlaşmalar Sistemi'nde "Danışman Ülke" statüsüne geçişi için kritik bir anahtar niteliği taşıyor. Türk bilim insanları, bu üs sayesinde yıl boyunca kıtada kalarak iklim değişikliği, jeoloji ve deniz bilimleri alanında kesintisiz veri akışı sağlayacak.

Dünyanın geleceği Antarktika'da aranıyor

Bugüne kadar gerçekleştirilen 9 sefer boyunca Türk bilim ekipleri, dünya literatürüne giren önemli çalışmalara imza attı.

Kutuplar Arası Atmosfer ve Okyanus Gözlemleri alanında Türk bilim insanları, Antarktika ile Kuzey Kutbu arasındaki atmosferik etkileşimleri inceleyerek küresel iklim modellerine katkı sundu.

Deniz seviyesindeki değişimler ve okyanus akıntıları milimetrik hassasiyetle ölçüldü.

Yeni canlı türleri ve biyoçeşitlilik alanında kıtadaki ekstrem koşullarda yaşamını sürdüren bakteri ve liken türleri üzerine yapılan çalışmalar, tıp ve eczacılık alanında yeni ilaçların geliştirilmesi için umut ışığı oldu.

Dünyanın en temiz bölgesi olarak bilinen Antarktika'daki mikroplastik varlığı araştırılarak, küresel kirliliğin kıtaya nasıl ulaştığı haritalandırıldı.

Horseshoe Adası'na kurulan Küresel Konumlama Uydu Sistemleri (GNSS) istasyonları ile yer kabuğu hareketleri takip edilirken, bu istasyonlar küresel konumlandırma sistemleri için de kritik veri aktarımına başladı.

Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu ile stratejik yönetim

Türkiye'nin kutuplardaki başarısı, sadece sahada değil masada da güçleniyor. "Kutup Bölgeleri Koordinasyon Kurulu", Türkiye'nin hem Arktik hem de Antarktika'daki hedeflerini tek bir çatı altında birleştirdi. Bu kurul, bilimsel seferlerin lojistiğinden diplomatik girişimlere kadar geniş bir alanda Türkiye'nin elini güçlendiriyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin kutuplardaki varlığının bir tercihten öte küresel bilimsel yarışta bir zorunluluk haline geldiğine işaret ederek, şu ifadeleri kullanmıştı:

"14 ülkeyle kutup çalışmalarına ilişkin işbirliği anlaşması imzaladık, 4 ülkeyle daha bu doğrultuda müzakerelerimiz devam ediyor. Gözlemci statüsünde bulunduğumuz Antarktika Antlaşması'nda istişari taraf olmak üzere de gerekli tüm diplomatik ve teknik hazırlıkları yürütüyor, çalışmalarımızı kararlılıkla sürdürüyoruz. Böylelikle Antarktika'nın yönetim ve geleceğine ilişkin kararlarda söz ve oy hakkına sahip olmayı amaçlıyoruz. Kurulumuz, kutup bölgelerinde lojistik ve bilimsel altyapıların tesisi, kutup araştırmalarında insan kaynağının güçlendirilmesi ve uluslararası işbirliklerinin genişletilmesi gibi kritik başlıklarda yol haritasını yönetecek, tavsiye ve tedbir kararlarıyla ülkemizin kutup alanındaki bilimsel, stratejik ve diplomatik varlığını pekiştirecek."

Türkiye, bu yıl da Antarktika'da kendi mühendislik çözümleriyle varlık gösteren ve uluslararası literatüre her yıl onlarca makale kazandıran bir "kutup gücü" olmayı sürdürmeyi planlıyor.

Beyaz Kıta'daki Türk ayak izleri, her yeni seferle daha da derinleşirken, Horseshoe Adası'nda dalgalanan ay yıldızlı bayrak, Türkiye'nin sadece kendi sınırlarında değil, dünyanın en uzak ve zorlu coğrafyalarında da bilimle var olacağının en somut kanıtı olmaya devam ediyor.