Tuğla, harç, duvar… Nedret Ersanel

Brüksel’de, NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı’ndaki başlıklardan biri, “Avrupa’da yapılacak barış, Avrupa’nın savaş sonrası yeni sistemini ortaya çıkaracak” tı.. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yorumu da şöyle oldu; “… şimdi herkes, potansiyel anlaşmaya daha çok ehemmiyet verme gayreti içinde. Çünkü bu sadece bugünü değil, savaşı durdurmayı değil, daha sonrasını da ilgilendiriyor. Anlaşma yeni yapıyı da beraberinde getirecek”… Biz de buradan açılalım… Birincisi ve elbette “yeni sistem arayışı”

Brüksel’de, NATO Dışişleri Bakanları Toplantısı’ndaki başlıklardan biri, “Avrupa’da yapılacak barış, Avrupa’nın savaş sonrası yeni sistemini ortaya çıkaracak” tı.. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın yorumu da şöyle oldu; “… şimdi herkes, potansiyel anlaşmaya daha çok ehemmiyet verme gayreti içinde. Çünkü bu sadece bugünü değil, savaşı durdurmayı değil, daha sonrasını da ilgilendiriyor. Anlaşma yeni yapıyı da beraberinde getirecek”…

Biz de buradan açılalım…

Birincisi ve elbette “yeni sistem arayışı” sadece Avrupa özelinde değil, küresel düzlemde, gözümüzün önünde her gün yaşanıyor. Avrupa’nın yeni düzeni, Rusya-Ukrayna müstakbel barışının fonksiyonu olacaksa, o “yapı” zaten gelecek demektir, hatta ‘gelse iyi olur’ demektir…

Avrupa’nın nasıl bir yeni yapı/sistemi olacağı, küresel sistem için yeni düzen arama ve kurma planlarından bağımsız olamaz…

O da Türkiye ve bölgesinin nasıl olacağından gayrı değerlendirilemez…

***

NATO ve AGİT toplantıları yapılırken, şu sıralar Türkiye ile sık temas kuran Finlandiya Cumhurbaşkanı Alexander Stubb’un, “Batı’nın son şansı” başlıklı bir makalesi yayınlandı. Alt başlığı da, “Çok geç olmadan yeni global düzen nasıl kurulur?” (The West’s Last Chance, 2 Aralık, Foreign Affairs.)

Vasat ve gecikmiş bir okuma. En büyük derdi de; neoliberal düzen ile çok kutuplu düzen arasındaki rekabetin sonunda eski Avrupa ve yine liberal sistemin kazanacak yolu bulması temennisi/çağrısı. Bu tam olarak Avrupa köhneliğini ve körlüğünü ispatlıyor. İçinde Türkiye’ye müsbet yer ayrılması gurur okşayabilir ama eski “can simidi veya koltuk değneği” arama numarasının makyajlı hali sayabiliriz. Finlandiya ve benzerleri ferasetli olsalardı, 2023 yılında kendilerini yırta yırta bastırıp NATO’ya üye yazılmazlardı. Kendilerini Rus cephesine sürükleyen Biden ABD’sinin bir-iki yıl sonrasını göremeyen devletlerden, Trump’ın seçilmesini, Rusya’nın savaşı kazanabileceğini kestiremeyenlerden Avrupa’yı kurtaracak zeka beklenebilir mi?

Avrupa ezikliği burada bitmiyor; Kushner-Witkoff, Putin’le 5 saat harita başında kafa patlatırken, parselizasyondur,-üstelik Moskova hâlâ yukarıdan konuşmaya devam ederken-Fransa Cumhurbaşkanı Macron, Alman, Finlandiya vb mevkidaşlarına, “ABD bizi satıyor olabilir” konuşması yapıyordu! Tutunacak dalları yok. NATO toplantısından AGİT’e geçilirken, Putin gece yatısına Yeni Delhi’ye inmişti bile. Bir kaç gün önce de yine Macron, Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Pekin’de ayrı menfaatler kovalıyordu…

Bunlar Avrupa “dağılmasından” günlük kareler. Alman generalleri, “Pentagon, Ukrayna konusunda bizimle iletişimi kesti, konuşmuyorlar bizimle” diyor. AB’nin çekirdeği Berlin politik olarak da büyük risk altında. Kasım’da yapılan bir anket, AFD’yi birinci parti gösteriyor. Ama aynı Berlin, savaş çığlıkları atmayı sürdürüyor ve Rusya’ya yükselmeye devam ediyor. İngiltere bile profilini iyice düşürmüşken…

Avrupa’nın durumu bu. Bildiğimiz AB yok artık…

***

Büyükelçi Barrack ise çizdiği haritayı genişletiyor…

Türkiye’yi zımnen merkeze alan bir önceki haritası, Hazar-Akdeniz-Ortadoğu’yu şekillendiriyordu, artık Kıbrıs ve Yunanistan’da var. “Atina ve Ankara iki tuğla, ABD aralarında harç olacak” demişti, ama “duvarı” anlatmamıştı. Şimdi anlatıyor…

“Baharat Yolu ve İpek Yolu, Doğu ile Batı’yı üç veya dört farklı rotada birbirine bağlamıştı. Bu refah yolunda medeniyetlerin kaynaşması gerçekleşmişti. Bu tekrar olabilir.”

Nasıl?

“Yeni bir refah modeli oluşturmak için şunu düşünün; Hazar Denizi’nde, Akdeniz’e ulaşması için siyasi nedenlerle engellenen büyük fosil yakıt kaynakları var. Akdeniz’in kapısı konumundaki Yunanistan ve Türkiye varken bu kaynaklar nasıl kapalı kalabilir? Bu siyasi engeli nasıl kaldıracaksınız? Siyasi müdehaleyi ancak refah yaratarak ortadan kaldırabilirsiniz”…

Buna bağlı bir de, “ulus devletler” eleştirisi var ki, şimdi girmeyelim, ama yeni alet çantasının içini görüyoruz artık; enerji, yollar, para. İpek ve Baharat yolları getirecek, Akdeniz-Türkiye-Yunanistan ve Avrupa. Zaten temel meselelerden biri bu; enerjinin Avrupa’ya ulaşımı. Tabii ücreti mukabili, ki, her zaman para olması lazım gelmez, politik ödemeler de caridir…

Elbette harita da şekilleniyor; artık, Hazar sonrası, Kazakistan, Türkmenistan, Afganistan, Körfez, İsrail, “rotalar” birleşiyor. “Refah”, ekonomik vasıtaları politik gerçekliklere tahvil edecek, Avrupa da böyle şekillenecek. Trump stilinin farkı şu, selefleri gibi Avrupa’yı sevmiyor, dövüyor…

Avrupa’nın Rusya’dan enerji alımlarını 2026-27 sezonunda tamamen sonlandırıp, sıfırlaması kararı da, belki Türkiye’nin uzun vadeli ve büyük miktarlarda LNG anlaşmaları yapması da hep bununla ilgili. Rusya, “paranız varsa alın” diyor Avrupa’ya ve elbette pahalıdır, verecekleri de anlaşılıyor…

***

Gelgelelim Avrupa’nın dikiş tutturması ve bütünlüğünü koruması-klasik AB yapısını kast ediyorum-zor görünüyor. Eğilimler farklılaşıyor. Yeni kümeler ortaya çıkıyor, biri, adlı adınca dillendirildi zaten; Fransa-Almanya-İngiltere-Türkiye. Biri dilin ucunda duruyor, Almanya-Rusya-Türkiye ve “üçgenin tepesinde parlayan göz” olarak Amerika. Kağıt üzerinde en güçlü formüllerden biridir…

Ukrayna savaşı boyunca Rusya hep Çin’e gitti. Şimdi Çin, Rusya’ya daha çok geliyor!

Şimdi uzak görünüyor ama sonuçta “eskiz” yapıyoruz, fakat “karalama” diyemeyiz, “süperpoze eskizleri”dir. Sadece sayısız fotoğraf karesinden tek resim elde etmek değil, “farklı disiplinlere ait çizimlerin üst üste getirilerek uyumlu hale getirilmesi işlemidir”…

Türkiye, “eski AB sonrası”, yeni Avrupa mimarisini gözüne kestiriyor sayabiliriz. Büyük potansiyeller barındırıyor; kadere bakın ki, kapısında on yıllarca beklediğimiz Avrupa’yı baştan yapmaya Türkiye aday oluyor…