Trump’tan uzatma sinyali gelmedi, piyasalar alev aldı

Piyasalarda jeopolitik gelişmelerin yarattığı hareketlilik sürüyor. İran-ABD savaşında ilan edilen 60 günlük ateşkes sürecinin sona ermesi ve ABD Başkanı Donald Trump’ın yeni bir uzatma sinyali vermemesi, küresel piyasalarda dengeleri değiştirdi.

Yaşanan bu belirsizlik ortamı petrol fiyatlarının hızla yükselmesine neden oldu. Cuma günü 88,95 dolara kadar yükselen ve günü 88,52 dolardan tamamlayan Brent petrolün ekim vadeli varil fiyatı, uluslararası vadeli piyasalarda 91 dolardan işlem görmeye başladı.

BRENT PETROL 3 HAFTANIN ZİRVESİNDE

Ağustos ayı boyunca yükseliş trendinde hareket eden Brent petrolün varil fiyatı, ateşkes sürecinin resmen bitmesiyle birlikte dünkü işlemlerde kritik eşik olan 90 doların üzerine çıktı. Bugünkü işlemlerde ivmesini koruyan petrol, TSİ 06:00 itibarıyla 91,37 dolardan fiyatlandı. Son olarak 24 Temmuz tarihindeki işlemlerde bu seviyelerin üzerinde fiyatlanan Brent petrol, böylece 3 haftanın zirvesine ulaşmış oldu.

ALTIN FİYATLARINDA SON DURUM

Petrol fiyatlarındaki hızlı yükseliş altın piyasasını da doğrudan etkiledi. FED stresini üzerinden atmaya çalışan ons altın, Orta Doğu’da artan jeopolitik stres ve petrolün tetiklemesiyle fren yaptı.

Bugünkü ilk işlemlerde 4.436 dolara kadar yükselen ve ocak ayından bu yana süregelen düşüş trendini kırmayı deneyen ons altın, petrolün 90 doları aşmasıyla birlikte yönünü yeniden aşağı çevirdi. Güncel verilere göre altın ons başına 4.392 dolardan işlem görürken, gram altın ise piyasalarda 6.747 liradan alıcı buluyor.

ATEŞKES SÜRESİ DOLDU, BARIŞ UMUTLARI SEKTEYE UĞRADI

ABD'nin İran ile imzalanan geçici ateşkes anlaşmasını uzatmayacağını açıklaması, bölgede barış umutlarını ve Hürmüz Boğazı'ndaki petrol ticaretinin normale dönme ihtimalini suya düşürdü. 60 günlük sürenin dolmasıyla birlikte stratejik Hürmüz Boğazı'nda gerilim yeniden tırmanırken, savaşın uzama ve genişleme riski artış gösterdi.

İRAN'DAN DENİZ ABLUKASINA KARŞI "ASKERİ SALDIRI" RESTİ

ABD ile İsrail'in 28 Şubat'ta İran'a yönelik saldırılarıyla başlayan çatışmaları sona erdirmek amacıyla 17 Haziran'da imzalanan ve taraflara nihai barış için 60 gün tanıyan mutabakat zaptı resmen sona erdi. Nükleer program ve yaptırımları kapsayacak daha geniş bir anlaşma hedeflenirken, Hürmüz Boğazı'nın kontrolü konusundaki derin anlaşmazlıklar sürecin çökmesine neden oldu.

Anlaşmanın süresinin dolması üzerine Reuters'a konuşan üst düzey bir İranlı yetkili, Hürmüz Boğazı ve bölge genelinde tansiyonun yükselmesine hazırlıklı olunması gerektiğini belirtti. Yetkili, diplomatik çabaların tamamen başarısız olması durumunda Tahran yönetiminin, ABD'nin deniz ablukasını kırmak amacıyla “zamanında ve hassas” bir askeri saldırı düzenlemeye hazır olduğunun altını çizdi.

ABD VE DEVRİM MUHAFIZLARI ARASINDA GİZLİ TEMAS

Resmi müzakereler çıkmaza girip ABD Başkanı Donald Trump geçici anlaşmayı uzatmayı düşünmediklerini açıklasa da, perde arkasında gizli bir diplomasinin yürütüldüğü ortaya çıktı. Axios'un konuya yakın kaynaklara dayandırdığı habere göre; eski ABD Ulusal İstihbarat Direktörü Tulsi Gabbard, İran Devrim Muhafızları ile yakın ilişkileri olan Iraklı Kürt bir lider üzerinden Devrim Muhafızları Komutanı General Ahmed Vahidi'ye mesaj iletti. Trump'ın damadı ve özel temsilcisi Jared Kushner da Fox News'e yaptığı açıklamada, ABD yönetimi ile İran yönetiminin farklı unsurları arasındaki temasların oldukça yoğun olduğunu doğruladı.

HÜRMÜZ BOĞAZI ÇIKMAZI VE UMMAN'A TEHDİT

Krizin merkezinde yer alan Hürmüz Boğazı konusunda İran, mutabakatın kendisine boğazı Umman ile birlikte yönetme hakkı verdiğini savunurken, Washington yönetimi bu yorumu kesin bir dille reddediyor. Kendi belirlediği rota dışında geçiş yapan gemilere İran'ın müdahale etmesiyle çatışmalar yeniden alevlenmiş, Başkan Trump 7 Temmuz'da anlaşmanın artık geçerli olmadığını duyurmuştu.

Öte yandan İran, boğazın yönetimi konusunda Umman ile ayrı bir anlaşmaya yaklaşırken, Trump'tan dikkat çeken bir çıkış geldi. Fox News'e konuşan Trump, ABD'nin uzun süredir güvenlik ortağı olan Umman'ı hedef alarak, ABD'nin önüne çıkması halinde ülkeyi bombalamakla tehdit etti.

SAVAŞIN AĞIR BİLANÇOSU VE EKONOMİK YIKIM KORKUSU

Çatışmaların başından bu yana çoğu İran ve Lübnan'da olmak üzere binlerce kişi hayatını kaybetti. Süreç boyunca İran güçleri; Umman, Ürdün, Kuveyt, İsrail, Birleşik Arap Emirlikleri ve Suudi Arabistan'daki ABD askeri üsleri ile altyapı tesislerini hedef aldı.

Mevcut durumda yüksek enflasyon, değer kaybeden para birimi ve ağır yaptırımlarla boğuşan İran ekonomisi, savaşın getirdiği yıkımla daha da zor bir dönemece girdi. İran yönetimi dışarıya karşı dirençli bir görüntü vermeye çalışsa da, hasar gören altyapı, aksayan ticaret ve artan yeniden inşa maliyetlerinin ülkede yeni bir toplumsal huzursuzluğu tetiklemesinden endişe ediliyor.