Trump’tan Tahran’a ‘vururuz’ tehdidi… İran ABD hattında gösteri gerilimi

İRAN’da geçen hafta sonu başlayan protesto gösterileri ülkenin birçok kentinde devam ederken, ABD Başkanı Donald Trump’ın dün paylaştığı tehdit mesajı Tahran yönetiminin tepkisini çekti. Bazı protestocuların öldüğü haberlerinin ardından, Trump’ın İran yönetimine “protestocuları öldürürseniz vururuz” tehdidine Tahran’dan “içişlerimize müdahaleye karşılık veririz” yanıtı geldi. Başkent Tahran’daki esnafın kepenk kapatmasıyla başlayan gösterilere Tahran yönetiminin yaklaşımı şu ana kadar “ılımlı” olarak değerlendirilse de uzmanlar ekonomik taleplerden rejim karşıtı sloganlara kayan eylem dili sonrası İranlı yetkililerin tutumunun sertleşebileceği görüşünde.

ÜLKEYE YAYILDI

Protestolar, geçen pazar günü riyalin dolar karşısındaki tarihi düşüşü sonrası Tahran’daki “Bazar-i Tahran” olarak bilinen kapalı çarşı esnafının kepenk indirmesiyle başlamıştı. Başkentte başlayan gösteriler kısa süre içinde İsfahan, Lordegan, Kuhdeşt, Fars, Kirmanşah, Şiraz gibi kentlere de sıçrayarak ülke çapına yayıldı. Çarşamba gününden itibaren özellikle küçük kentlerde protestocular ile güvenlik güçleri arasında çatışmalar yaşanmaya başladığı haberleri gelmeye başladı. İlk olarak Luristan eyaletinde, İran Devrim Muhafızları Ordusu’na (IDMO) bağlı Besic milislerinden bir kişinin öldüğü duyurulurken, dün itibariyle beş protestocu da hayatını kaybetti. Bazı kentlerde göstericilerin araçları aleve verdiği ve kamu binalarına zorla girmeye çalıştıkları belirtildi. Sosyal medyada dolaşıma giren görüntülerde de güvenlik güçlerinin göstericilere biber gazı ile müdahale ettiği görülüyor ve silah sesleri duyuluyor.

İran’ın birçok kentinde protestocularla polis arasında çatışmalar yaşanırken, 6 kişi öldü, onlarca kişi de gözaltına alındı.

‘HEDEFE KİLİTLENDİK’

Göstericilerin ölüm haberlerinin ardından dün ABD Başkanı Trump, Truth Social sosyal medya hesabından Tahran yönetimini tehdit etti. “İran her zaman yaptığı gibi barışçıl protestocuları vurup öldürürse ABD onları kurtarmaya gelecek” diyen Trump, “(Hedefe) kilitlendik, cephanelerimiz yüklü ve fırlatmaya hazırız” ifadelerini kullandı. Son dönemde nükleer geliştirmeyi devam ettirirse İran’ı vuracaklarını dile getiren Trump’ın sözlerine ilk yanıt İran’ın ruhani lideri Ali Hamaney’in danışmanı Ali Laricani’den geldi. “Trump bizim içişlerimize herhangi bir Amerikan müdahalesinin tüm bölgeyi istikrarsızlaştıracağını ve Amerikan çıkarlarına zarar vereceğini bilmeli” ifadelerini kullandı. Hamaney’in bir başka danışmanı Ali Şemhani ise, “Herhangi bir bahaneyle İran’ın güvenliğine saldıran her türlü müdahaleci el karşılığını görecektir. İran’ın güvenliği kırmızı çizgimizdir” ifadelerini kullandı.

Trump’ın tehdidini “şeytanın bağırması” olarak nitelendiren İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf, “ABD böyle bir maceraya girerse bölgedeki tüm üsleri meşru hedefimiz olur” dedi. İran Dışişleri Bakanlığı da “İran’ın her türlü saldırıya vereceği karşılık hızlı ve kapsamlı olacak” açıklamasını yaptı.

İSRAİL’DEN DESTEK VAR

İran’daki protestolara ABD ve İsrail’in verdiği destek dikkati çekiyor. ABD Dışişleri Bakanlığı ve İsrail istihbarat servisi Mossad sosyal medya hesaplarından paylaştıkları mesajlarla protestoculara destek verdiklerini açıklamıştı. İsrail Dışişleri Bakanlığı, İsrail Bilim ve Teknoloji Bakanı Gila Gamliel ve Diaspora İşleri Bakanı Amichai Chikli de sosyal medya hesaplarından Tahran yönetimine karşı İran halkını destekledikleri yönünde paylaşımlar yaptı.

Ülkedeki ekonomik darboğazı protesto eden esnaflar salı günü başkent Tahran’da yollara dökülmüştü.

TAHRAN SERTLEŞEBİLİR

İranlı yetkililerin 2019 ve 2022’deki protesto gösterilerinin aksine bu defa doğrudan sert önlemlere başvurmaması dikkati çekiyor. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan halkın sokak protestolarıyla taleplerini dile getirmesinin anayasal hakları olduğunu ifade ederken, protesto temsilcileriyle de görüşülmesi çağrısı yaptı ve Merkez Bankası başkanı değişti. İran devlet medyası da halkın “fiyat artışlarını protesto hakkı olduğu” söylemini yineledi ve saldırgan yorumlardan kaçındı.

Tahran yönetimi internet erişimini kısıtlama yoluna ya da gösterilerin “yabancı istihbaratların kışkırtması” olduğu söylemine başvurmadı. Üniversite öğrencilerinin de dahil olduğu protestolarda sokakları yatıştırmak adına ülkedeki 31 eyaletten 29’unda eğitime dört gün ara veren Tahran yönetimi, protestolardaki eğilimin değişmesi halinde ise sertleşebilir. İngiltere merkezli bağımsız Iran International haber kuruluşuna göre, IDMO komutasına Hamney’e yakın Ahmad Vahidi’nin atanmasının göstericilere karşı yaklaşımın sertleşebileceği işareti olabilir.

KAPALI KEPENKLER 79 DEVRİMİNİ ANIMSATTI

PROTESTOLARIN, 2022’de başörtüsü kuralını ihlal ettiği gerekçesiyle Mahsa Amini’nin polis nezaretindeyken ölmesinin ardından başlayan gösteriler kadar geniş katılımlı olmadığı belirtiliyor. Ancak protestoların Tahran’daki kapalı çarşıda başlamış olması uzmanlara göre Tahran yönetimi için bir tehlike sinyali. Ayetullah Humeyni’ye yakın ağların etkili olduğu kapalıçarşı, 1979 İslam Devrimi’nde önemli bir yer tutmuştu. Şah yönetimine karşı sık sık toplu kepenk kapatma eylemleri gerçekleşen çarşıda büyük protesto gösterileri de düzenlenmişti. Uzmanlar, çarşıdaki kepenk kapatmanın rejimin muhafazakâr destekçilerinde de rahatsızlığa işaret ettiğini ve Tahran yönetimi tarafından bir erken uyarı sistemi olarak görülebileceğini vurguluyor.

Tahran’daki kapalı çarşıda esnaf günlerdir dükkânlarını açmıyor.