Trump’tan Tahran ile görüşmeye iptal... İran’da ABD tedirginliği

İRAN’da hayat pahalılığı sebebiyle 28 Aralık’ta Tahran’daki Kapalı Çarşı’da başlayan daha sonra rejim karşıtlığına dönüşerek tüm ülkeye yayılan protesto gösterileri artarak devam ederken ABD de askeri müdahale tehdidini sürdürüyor. Tarihi bir dönemeçten geçen ülkede günlerdir uygulanan yasaklar ilk kez gevşetildi. Vatandaşların dünya ile iletişim kurmasını sağlayan ‘internet’ ve kısa mesaj servisi SMS hâlâ yasak listesinde yer alırken insanların yurt dışını aramasına günler sonra ilk kez dün izin verildi. Amerikan Associated Press’e konuşan İranlılar, dünyadan kopuk geçen dört buçuk gün boyunca İran’ın başkentindeki sokak yaşamına dair kısa bir tablo çizerken internet kullanıcılarının yalnızca hükümet onaylı yerel sitelere erişebildiğini, yabancı sitelere bağlantının mümkün olmadığını söyledi.

GÜVENLİK HAD SAFHADA

Tahran’da yaşayan sivillerin aktardığına göre kentte yoğun bir güvenlik önlemi alınmış durumda. Çevik kuvvet polislerinin ana kavşaklarda konuşlandığı, Devrim Muhafızları’na bağlı Besic güçleri ile sivil kıyafetli güvenlik görevlilerinin de sokaklarda görünür olduğu belirtilirken güvenlik güçlerinin cop, kalkan, pompalı tüfek ve göz yaşartıcı gaz taşıdığı ifade edildi. Protestolar sırasında bazı bankalar ve devlet binalarının ateşe verildiği, ATM’lerin tahrip edildiği bildirilirken internet kesintisi nedeniyle bankacılık işlemlerinde ciddi aksamalar yaşandığı aktarıldı. Kentte bazı dükkânların açık olduğu ancak yaya trafiğinin oldukça az olduğu dile getirildi. Tahran’daki Kapalı Çarşı’nın kısa süre içinde yeniden açılmasının beklendiği öne sürülürken güvenlik güçlerinin esnafı dükkanlarını açma konusunda zorladığı iddia edildi.

Kehrizek kentinde adli tıp kurumunun önünde çekildiği söylenen karede gösterilerde ölenlerin cansız bedenleri olduğu iddia ediliyor.

EVLERE STARLINK BASKINI

Tahran’da konuşulan konular arasında olası bir ABD askeri müdahalesi de yer alıyor. Bir esnaf, ABD Başkanı Donald Trump’ın İran’a askeri bir müdahalenin yapılabileceğini içeren açıklamalarının halk arasında tedirginlik yarattığını belirterek, “Yabancı ülkelerin İran halkının çıkarlarını önemsediğine inanmıyorum” dedi. Bir taksi şoförü ise özellikle gençler arasında umutsuzluğun yaygın olduğunu ancak protestoların sürdürülmesinin hâlâ konuşulduğunu söyledi. Öte yandan güvenlik güçlerinin, özellikle kentin kuzeyinde Starlink uydu terminalleri aradığı ve uydu anteni bulunan apartmanlara baskınlar düzenlediği bildirildi. İran’da internetin kesilmesi üzerine Elon Musk’ın Starlink hizmeti devreye girmişti.

MORG HİZMETİ ÜCRETSİZ

Öte yandan İran Devlet Televizyonu, morg ve cenaze hizmetlerinin ücretsiz olacağını duyurdu. Bu açıklama, protestolar sırasında bazı kurumların cenazelerin teslimi için yüksek ücret talep ettiği iddialarını gündeme getirdi. Reuters’a konuşan bir İranlı yetkili gösterilerde güvenlik görevlileri dahil 2 bin kişinin öldüğünü iddia etti. Rejim karşıtları ise öldürülen gösterici sayısının 12 bine dayandığını iddia ediyor. Diğer yandan İranlı yetkililer ülkedeki karışıklığın sebebi olarak ‘dış mihrakları’ suçlamayı sürdürdü. Ülkenin Genelkurmay Başkanı Abdurrahim Musevi, ABD ve İsrail’i DEAŞ militanlarını İran’a göndererek halkı ve güvenlik güçlerini hedef alan saldırılar düzenlemekle suçladı. İran istihbarat teşkilatı, birçok evde ABD’ye ait silah ve patlayıcı cihaz bulunduğunu açıkladı. İsrail ordusu da İran’da meydana gelen gösterilerle ilgili her türlü senaryoya dair teyakkuzda olduklarını paylaştı.

SOSYAL MEDYADAN İRANLILARA SESLENDİ: GÖSTERİYE DEVAM YARDIM YOLDA

ÖNCEKİ gün İran yönetiminin kendileriyle temasa geçtiğini ve bir görüşme olabileceğini söyleyen ABD Başkanı Donald Trump, dün ise Truth Social hesabından aksi yönde bir açıklama yaptı. Trump şöyle dedi: “Vatansever İranlılar, protestoya devam edin, kurumlarınızı ele geçirin. Katillerin ve istismarcıların isimlerini not edin. Büyük bir bedel ödeyecekler. Göstericilerin anlamsızca öldürülmesi durana kadar İranlı yetkililerle tüm görüşmeleri iptal ettim. Yardım yolda. MIGA (İran’ı Yeniden Büyük Yap kısaltması).”  Trump dün Detroit’te yaptığı ekonomi temalı konuşmasının İran’a ayırdığı bir bölümünde de sözlerini tekrarladı.

VANCE ‘DİPLOMASİ’ DİYOR

Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump’ın İran konusunda önceliğinin diplomasi olduğunu, protestoculara saldırılar halinde askeri güç kullanımının da seçenekler arasında yer aldığını söyledi. Wall Street Journal’ın ABD’li yetkililere dayandırdığı haberinde de ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in, İran’a yönelik saldırılardan önce diplomasiye başvurması için Başkan Donald Trump’a telkinde bulunduğu aktarıldı.

‘WITKOFF PEHLEVİ İLE BULUŞTU’

Bu arada ABD merkezli Axios haber sitesi de, Trump’ın Ortadoğu Özel Temsilcisi Steve Witkoff’un hafta sonu ABD’de sürgünde olan devrik İran Şahı Muhammed Rıza Pehlevi’nin oğlu muhalif Rıza Pehlevi ile gizlice görüştüğünü iddia etti.

EKSTRA YÜZDE 25 VERGİ

Öte yandan Trump, İran ile ticaret yapan ülkelerin ABD ile gerçekleştirdiği her türlü ticari faaliyette ekstra yüzde 25 gümrük vergisi ödeyeceğini açıkladı. Truth Social’dan açıklama yapan Trump, “Derhal yürürlüğe girmek üzere, İran İslam Cumhuriyeti ile iş yapan herhangi bir ülke, ABD ile gerçekleştirdiği her türlü ticari faaliyette yüzde 25 gümrük vergisi ödemekle yükümlü olacaktır” açıklamasında bulundu. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre Türkiye ile İran arasındaki dış ticaret hacmi 2024 yılında 5.68 milyar dolar olarak gerçekleşti. Türkiye ile ABD yüzde 15 gümrük vergisi konusunda anlaşmıştı.

‘TÜRKİYE’YE GİDİN’ UYARISI

ABD’nin sanal İran Büyükelçiliği yayınladığı güvenlik uyarısında “İran’ı hemen terk edin” diyerek vatandaşlarını ABD hükümetinden yardım almadan İran’dan ayrılmayı planlamaya çağırdı. Çağrıda, güvenli koşulların elvermesi halinde İran’dan kara yoluyla Ermenistan veya Türkiye’ye gitmeleri gerektiği belirtildi. Öte yandan Dışişleri Bakanı Hakan Fidan dün İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi ile telefon görüşmesi yaptı. Görüşmede İran’daki son gelişmelerin ele alındığı öğrenildi.

ALMANYA BAŞBAKANI: REJİMİN GÜNLERİ SAYILI

Almanya Başbakanı Friedrich Merz, İran rejiminin ancak şiddet yoluyla iktidarda kalabileceği için dünyanın bu rejimin ‘son günlerini’ gördüğünü söyledi. İki günlük ziyaret için bulunduğu Hindistan’da gazetecilere konuşan Merz, “Bir rejim ancak şiddet yoluyla iktidarda kalabiliyorsa, fiilen sona ermiştir. Bence şu anda bu rejimin son günlerine ve haftalarına tanık oluyoruz” ifadelerini kullandı. “Halk artık bu rejime karşı ayaklanıyor” diyen Merz, Almanya Dışişleri Bakanı Johann Wadephul’un, mevkidaşlarıyla ülkede meşru bir hükümete geçişin gerçekleşebilmesi için yakın temas halinde olduğunu da ifade etti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi de sosyal medya hesabından Merz’e verdiği yanıtta Almanya’nın insan hakları konusundaki sicilini eleştirerek Alman hükümeti belki de ‘insan hakları’ konusunu ele almak için en kötü konumda olanıdır. Merz’in Gazze’de 70 bin Filistinlinin toplu katliamına verdiği tam destek hakkında söyleyecek neyi var?” diye konuştu.