Trump’ı bekleyen 3 kritik dosya... Hürmüz, Hark ve İran nükleeri

Dünya İran krizine kilitlenmiş durumda. Krizde üçüncü haftaya girilirken ABD-İsrail saldırıları ve İran’ın misillemeleri şeklinde devam eden savaşın yakında bitip bitmeyeceği ya da nasıl bir yön alacağı büyük merak konusu. Körfez çıkışlı petrolün önemli bir deniz güzergâhı olan Hürmüz Boğazı’nın İran tarafından kapatılması tüm dünyada petrol baskısını arttırırken ABD Başkanı Donald Trump’ı Hürmüz dahil üç kritik dosya bekliyor.

1. DONALD TRUMP HÜRMÜZ’DE SIKIŞTI

Petrol zengini Körfez ülkelerini Umman Denizi’ne bağlayan kriz öncesinde günlük petrol ve likit doğal gaz akışının yüzde 20’sinin sağlandığı Hürmüz Boğazı İran’ın kontrolü altında. İran bir yandan petrol tankerlerine saldırı ve tehditler, öte yanda GPS sistemlerine saldırılar şeklinde en dar genişliği 33 km olan su yolundan geçişleri büyük ölçüde engelliyor. Hürmüz darboğazından çıkış arayan Trump, kriz patlak verdiğinde ABD savaş gemilerinin tankerlere koruma sağlayacağını söyleyerek İran tehdidini önemsememişti. Petrol fiyatlarının 100 doların üzerine çıkması ve İran’ın direnç göstermesi üzerine Trump’ın telaşlanarak başka çözüm arayışlarına girdiği anlaşılıyor.

Dün Kennedy Center’da konuşan Trump, ‘yaklaşık yedi ülkeyle’ askeri destek sağlamaları için temas kurduklarını söyleyerek, çok sayıda ülkenin yardım için yola çıktığını belirtti. Trump, destek vermeyenleri de ileride hatırlayacakları uyarısında bulundu. “Biz petrolümüzün %1’inden azını buradan alıyoruz. Bazı ülkeler çok daha fazlasını alıyor. Japonya yüzde 95, Çin yüzde 90. Güney Kore yüzde 35. Onların gelip boğaz konusunda bize yardımcı olmasını istiyoruz” ifadelerini kullanan ABD lideri, Financial Times gazetesine verdiği röportajda ise müttefiklere Hürmüz Boğazı’nda destek vermezse NATO’nun geleceği için ‘çok kötü’ olacağı tehdidinde bulundu. Trump, Çin’e Hürmüz baskısını arttırmak için ay sonu Pekin’e yapmayı planladığı ziyareti de erteleyebileceğini söyledi. Trump’ın özellikle, Çin, Fransa, Japonya, Güney Kore ve İngiltere’den destek beklediği belirtiliyor.

MÜTTEFİKLER YANAŞMIYOR

Trump Hürmüz çağrısına umduğu yanıtı pek bulabilmiş değil. İngiltere Başbakanı Keir Starmer, “Gerekli önlemleri alırken daha geniş çaplı bir savaşa dahil olmayacağız” diye açıklama yaptı. Starmer ‘uygulanabilir bir ortak plan’ dahil olabileceklerini, ancak bunun da mayın önleme İHA’ları konuşlandırmakla sınırlı olacağını vurguladı. Almanya Başbakanı Friedrich Merz “Bu savaşın NATO’nun meselesi olmadığı her zaman açıktı” ifadelerini kullanarak “Biz bu savaşa katılmıyoruz” dedi. Japonya ve Avustralya da askeri gemi yollama teklifini geri çevirdi. İtalya Başbakan Yardımcısı ve Dışişleri Bakanı Antonio Tajani de dün yaptığı açıklamada, “Savaşta değiliz, savaşa girmek istemiyoruz ve savaşa girmeyeceğiz” dedi.

Trump yönetimini meşgul eden bir diğer konunun da İran’ın açıklarında petrolün can damarı olan Hark Adası’nı işgal senaryoları olduğu anlaşılıyor. İran petrolünün yüzde 90’ı Hark Adası üzerindeki tesisler aracılığıyla ihraç ediliyor. ABD’li yetkililer Hark’ın ABD’ye geçmesi halinde İran’ın önemli petrol gelir kaynağını kaybedeceği ve savaşın bu durumda fazla uzamayacağını iddia ediyor. ABD’nin cuma günü Hark adasına düzenlediği saldırılarda sığınaklar, deniz mayınları ve füze sistemi dahil 90 hedefin vurulduğu açıklanmıştı. Saldırıda petrol tesisleri ise hedef alınmadı. Bölgede 50 bin askeri bulunan ABD hafta sonu bir amfibi gemisi görev gücü ile 5 bin deniz piyadesi daha yollama kararı alırken bu da akıllara Hark’a yönelik olası bir işgal planını gündeme getirdi. Öte yandan olası bir Hark işgalinin Amerikan askerlerini İran Devrim Muhafızlarının misillemelerine açık hale getireceği, bunun da Trump’ın seçmen kitlesinin istediği en son şey olduğuna işaret ediliyor.

3. İRAN’IN URANYUMU NE OLACAK

ABD Yönetimi savaşın hedeflerinden biri olarak İran’ın nükleer programını imha etmek olarak açıklamıştı Ancak İran’ın elinde yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş 435 kg uranyum bulunduğu biliniyor. Nükleer silah için uranyumun yüzde 90 zenginleştirilmesi gerekiyor.  ABD’nin savaşı bitirip bu nükleer malzemeyi İran’ın elinde bırakması halinde rejimin kısa sürede nükleer silah üretebileceği iddia ediliyor. Nükleer malzemenin İsfahan nükleer tesisinin altındaki tünellerde depolandığı tahmin ediliyor. Haziran ayındaki 12 gün savaşında İsfahan dahil İran nükleer tesisleri büyük zarar görmüştü. Nitekim İsfahan’ın da girişinin çöktüğü, ancak sonradan kısmen giriş sağlandığı bilgisi mevcut. Nükleer maddeyi taşıyan silindirlerin İran’dan çıkarılabilmesi için ABD tarihinin en büyük özel harekât operasyonunun yürütülmesi gerektiğine işaret edilirken, bunun aynı zamanda radyoaktif sızıntı ihtimali nedeniyle de hem askerler hem de çevre için riskli olabileceği vurgulanıyor. Trump ise bu konuda karar vermekten henüz çok uzakta olduklarını söyledi.