Trump Netanyahu geriliminde perde arkası hamle: ‘Bibi’nin Beyni’ devrede! Bu isim kim? Rolü ne olacak?

Haberlerimizi Google’da Takip Edin

Gelişmelerden anında haberdar olun.

Google’da tercih edilen
kaynak olarak ekleyin

İsrail Başbakanı Netanyahu, Gazze Şeridi’nin geleceğine ilişkin ABD Başkanı Donald Trump ile yaşanabilecek diplomatik krizin daha da büyümesini önlemek için en güvendiği isimlerden birini Washington’a gönderdi.

Netanyahu’nun kamuoyunda ve İsrail siyasetinde yaygın olarak kullanılan ‘Bibi’ lakabına atıfla ‘Bibi’nin beyni’ olarak tanınan Ron Dermer’in ABD’ye gönderilmesi, İsrail Başbakanı’nın Beyaz Saray ile Gazze konusunda yaşanan anlaşmazlığın iki ülke arasındaki ilişkilere zarar vermesini engellemeye çalıştığını gösteriyor.

Peki, Ron Dermer kim? Washington ile Tel Aviv arasındaki bu kritik dönemde nasıl bir rol oynayabilir?

Ron Dermer / Fotoğraflar: AP
TRUMP ‘TARİHİ İLERLEME’ DEDİ, NETANYAHU İTİRAZ ETTİ
Öncelikle Trump ile Netanyahu arasında yaşanan gerilimin temelinde ne olduğuna bakalım. Krizin odağında, Trump’ın Gazze’nin geleceğine ilişkin ortaya koyduğu yeni anlaşma bulunuyor. Trump geçtiğimiz hafta, kendi barış heyeti ile Hamas arasındaki görüşmelerde ‘tarihî bir ilerleme’ sağlandığını duyurdu. Ortaya çıkan çerçeveye göre Hamas, İsrail Savunma Kuvvetleri’nin Gazze’den çekilmesi karşılığında silahların teslim edilmesi sürecine prensipte razı oldu. Ancak anlaşmanın bütün ayrıntıları henüz tam anlamıyla kesinleşmiş değil.

The Telegraph’ta yer alan habere göre planın temelinde, Hamas’ın elindeki silahların bir Filistin gücüne teslim edilmesi ve bu silahların Gazze Şeridi içerisinde depolanması bulunuyor. Buna karşılık İsrail güçlerinin de Gazze’den kademeli olarak çekilmesi öngörülüyor.

Yine aynı haberde anlaşmanın dikkat çeken yönlerinden biri, doğrudan ‘silahsızlanma’ ifadesinin kullanılmaması olarak gösterildi. Bunun yerine daha aşamalı bir model benimsendiği iddia ediliyor. Bu yaklaşım, Kuzey İrlanda’daki silah bırakma süreçlerine benzetiliyor. Bu ayrıntı Hamas açısından da önemli. Çünkü böylelikle Hamas’ın tamamen teslim olduğu veya askerî olarak kesin biçimde yenildiği görüntüsünün ortaya çıkması engellenmiş oluyor.

NETANYAHU’NUN ‘KESİN ZAFER’ SÖZÜYLE ANLAŞMA ÇELİŞİYOR

Yine Telegraph’ta yer alan haberde sorunun temelinde Netanyahu’nun savaş boyunca verdiği siyasi sözler de bulunuyor. Netanyahu, savaş boyunca Hamas’a karşı ‘kesin zafer’ elde etme hedefini defalarca vurguladı. Bu nedenle Trump’ın desteklediği yeni anlaşma Netanyahu açısından ciddi bir siyasi sorun yaratıyor.
Hamas’ın tamamen ortadan kaldırılmadığı, silahlarının tümüyle yok edilmediği ve örgütün Gazze’nin geleceğinde dolaylı da olsa bir rol oynayabileceği düzenleme, Netanyahu’nun savaş hedefleriyle tam olarak örtüşmüyor.
İsrail tarafı ayrıca Trump’ın anlaşmayı duyurmadan önce kendilerine danışılmadığını öne sürdü. Ancak ABD’li yetkililer bu iddiayı reddetti. Washington yönetimine göre, görüşmelerin gerçekleştirildiği son müzakerelerde bir İsrail heyeti zaten bulunuyordu. Dolayısıyla ABD açısından İsrail’in anlaşmadan tamamen dışlandığı iddiası kabul edilmiyor.
İsrail’in Haaretz gazetesi de cuma günü yayımladığı haberinde, bazı ABD’li yetkililerin Netanyahu’nun Trump’ın anlaşmasına verdiği tepkiye ‘öfkeli’ olduğunu bildirdi. Buna rağmen Trump, Netanyahu’yu bu konuda henüz kamuoyu önünde doğrudan eleştirmedi. Bu durum, Washington’ın krizin kontrol dışına çıkmasını istemediği şeklinde değerlendiriliyor.

Netanyahu’nun da işte tam bu noktada Ron Dermer’i ABD’ye göndererek bu gerilimi yatıştırmaya çalıştığı düşünülüyor. Peki Dermer başarılı olabilir mi?

WASHINGTON’A KRİTİK GÖREVLE GÖNDERİLDİ
Florida doğumlu olan Ron Dermer, 2013-2021 yılları arasında İsrail’in Washington Büyükelçisi olarak görev yaptı. Büyükelçilik döneminde hem Cumhuriyetçi hem de Demokrat çevrelerle yakın ilişkiler kuran Dermer, İsrail’in ABD ile diplomatik ve güvenlik ilişkilerinin yürütülmesinde önemli bir rol üstlendi.
Daha sonra Netanyahu hükümetinde stratejik işler bakanı olarak görev yapan Dermer, özellikle Gazze ve ABD-İsrail ilişkileri gibi kritik konularda Başbakan’ın en önemli danışmanlarından biri haline geldi. Geçtiğimiz yıl Gazze’deki rehine kriziyle ilgili bir anlaşmaya varılmasında da kilit rol oynadı ve kasım ayında bu görevinden ayrıldı. Şimdi ise Washington’a farklı bir amaçla gönderiliyor: Netanyahu ile Trump arasındaki anlaşmazlığın daha büyük bir diplomatik krize dönüşmesini engellemek.
Telegraph’ta yer alan haberde İsrail hükümetine yakın bir kaynak, Dermer’in Amerikalı yetkilileri ve Amerikan siyasetini Netanyahu hükümetindeki diğer isimlerden daha iyi bildiğini savunarak, “Dermer’den daha iyi Amerikalıları anlayan veya onlarla daha iyi çalışan kimse yok” değerlendirmesinde bulundu.

Bu nedenle Dermer’in Washington ziyareti, sıradan bir diplomatik temas olarak görülmüyor. Netanyahu’nun, Trump yönetimine İsrail’in itirazlarını anlatırken aynı zamanda iki ülke arasındaki stratejik ilişkinin zarar görmemesi için deneyimli bir arabulucuyu devreye soktuğu düşünülüyor.

‘BİBİ’NİN BEYNİ’ NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?

Dermer’in geçmişi, Netanyahu’nun neden özellikle onu Washington’a gönderdiğini de açıklıyor. 2013-2021 yılları arasında İsrail’in Washington Büyükelçisi olarak görev yapan Dermer, Netanyahu ile dönemin ABD Başkanı Barack Obama arasındaki ilişkilerin giderek kötüleştiği bir dönemde İsrail’in Washington’daki en önemli temsilcilerinden biri oldu.
İki hükümet arasında ciddi görüş ayrılıkları yaşanmasına rağmen Dermer, İsrail için önemli bir askerî yardım paketinin sağlanmasında kilit rol oynadı. Trump’ın ilk başkanlık döneminde de Dermer’in rolü büyüdü. İsrail ile Birleşik Arap Emirlikleri ve diğer Arap ülkeleri arasındaki ilişkilerin geliştirilmesini sağlayan süreçte perde arkasında etkili isimlerden biri oldu.
Ayrıca ABD Büyükelçiliği’nin Tel Aviv’den Kudüs’e taşınması gibi İsrail açısından son derece sembolik bir kararın hayata geçirilmesinde de önemli rol oynadı. Bu geçmiş, Dermer’in neden yalnızca Netanyahu’nun danışmanı değil, aynı zamanda Washington ile İsrail arasında kritik bir iletişim kanalı olarak görüldüğünü ortaya koyuyor.
İsrail hükümetinden bir kaynağın değerlendirmesi de bu nedenle dikkat çekici: Dermer’in Amerikalıları Netanyahu hükümetindeki diğer isimlerden daha iyi anladığı ve Washington’la daha etkili çalışabildiği savunuluyor.

MOSSAD’DA İRAN OPERASYONU SONRASI GÖREV DEĞİŞİKLİKLERİ

Gazze krizinin yanı sıra İsrail’in güvenlik kurumlarında da önemli gelişmeler yaşanıyor. MOSSAD’ın yeni direktörü Roman Gofman’ın, İran rejimini devirmeye yönelik başarısız planın geliştirilmesinde yakından görev alan iki üst düzey yetkiliyi görevden aldığı bildirildi.
Gofman bu yıl Netanyahu tarafından MOSSAD’ın başına getirildi. Uzun yıllar İsrail Savunma Kuvvetleri’nde görev yapan Gofman, daha önce Netanyahu’nun askerî sekreteri olarak da çalıştı. Ancak MOSSAD’ın başına gelmeden önce doğrudan istihbarat alanında sınırlı deneyime sahip olması dikkat çekti. Bu nedenle atanması, Netanyahu’nun İsrail’in geleneksel olarak siyasi çekişmelerden uzak tutulması gerektiği savunulan güvenlik kurumlarını siyasallaştırmaya çalıştığı yönündeki eleştirileri beraberinde getirdi.
Görevden alınan iki yetkiliden birinin MOSSAD’ın istihbarat müdürlüğünün başında, diğerinin ise İran bölümünün başında olduğu söyleniyor. Bu değişikliklerin, İran rejimini devirmeye yönelik başarısız operasyonun ardından sorumluluğun yeniden dağıtılması amacı taşıdığı iddiaları da gündeme geldi.

Gofman’ın operasyonun başarısızlığının sorumluluğunu siyasi üstlerinden uzaklaştırmaya çalıştığı ileri sürülüyor. Ancak Channel 12’nin aktardığı bir güvenlik kaynağı, söz konusu iki yetkilinin MOSSAD’dan tamamen ayrılmadığını, kurum içerisinde başka görevlerde kalacağını belirtti. Aynı kaynağa göre görev değişiklikleri daha geniş kapsamlı bir kurumsal yeniden yapılanmanın parçası.
Bu nedenle Dermer’in Washington ziyareti, Gazze müzakerelerinin ötesinde, Netanyahu’nun hem dış politikada hem de iç siyasette karşı karşıya olduğu baskıyı yönetme çabasının önemli bir göstergesi olarak öne çıkıyor.