Trump ın İran a müdahale seçenekleri: Hamaney e suikast rejimi yıkar mı?

ABD Başkanı Donald Trump, İran'daki protestoculara destek mesajı verse de, analizler mevcut koşullarda askeri müdahalenin başarı şansının düşük olduğunu ortaya koydu. Uzmanlar, bölgedeki askeri varlığın azalması, hedefleme zorlukları ve olası bir müdahalenin rejimi güçlendirme riski gibi faktörlere dikkat çekti. Beyaz Saray kaynakları, Trump'ın İran'a karşı güç kullanmaktan çekinmeyebileceğini belirtse de somut seçeneklerin kısıtlı olduğu ifade edildi.

Donald Trump'ın, Venezuela'da eski lider Nicolas Maduro'nun yakalanması operasyonundan cesaret alarak İran rejimine karşı askeri müdahale imasında bulunması Orta Doğu'da geniş çaplı bir savaş çıkması olasılığına yol açtı. Ancak mevcut askeri durum, bu tür bir hamleyi oldukça zorlaştırıyor. Son aylarda ABD, bölgedeki askeri birliklerini azalttı ve bu durum müdahale kapasitesini sınırlandırdı.

ASKERİ MÜDAHALE OLASILIĞI

ABD, İsrail'in Gazze'de soykırımı sürdürdüğü 2 yıl boyunca Orta Doğu'da neredeyse sürekli bir uçak gemisi varlığı bulundurdu. Fakat ekim ayından bu yana bölgede hiçbir uçak gemisi konuşlandırılmıyor. USS Gerald R Ford yaz aylarında Karayipler'e, USS Nimitz ise sonbaharda ABD'nin batı kıyısındaki bir limana taşındı. Bu şartlar altında, olası bir hava ya da füze saldırısının, Orta Doğu'daki ABD ve müttefik hava üslerinden veya uzun menzilli bombardıman uçaklarıyla gerçekleştirilmesi gerekecek.

İRAN, ABD SALDIRISINA KARŞILIK VEREBİLİR

The Guardian'ın analizinde, bölgede düzenlenecek herhangi bir askeri harekatın önünde lojistiğe ilişkin büyük engeller bulunuyor. ABD'nin; Katar, Bahreyn, Irak, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Umman ve Suudi Arabistan'daki üsleri kullanmak için izin alması ve bu tesisleri olası İran misillemelerine karşı koruması gerekecek. İran liderleri, ülkelerine saldırı olması durumunda bölgedeki ABD üslerine ve gemilerine karşılık vereceklerini bildirdi. İran'ın askeri kabiliyetleri, İsrail ile yaşanan 12 Günlük Savaş'ta zayıflamış olsa da, Tahran'ın balistik füze stoğunun büyük kısmını koruduğu tahmin ediliyor.

Daha temel bir soru ise ABD'nin nereyi hedef alacağı yönünde. Protestolar ve rejim baskısı ülke geneline yayılmış durumda. Askeri ve sivil kullanım amaçlı yerleri tespit etmek mümkün olsa da, hedefleme hataları ve kentsel alanlarda sivillerin hayatını kaybetme riski belirgin bir endişe kaynağı.

İran'da rejim karşıtı gösteriler devam ediyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi durumun kontrol altına alındığını iddia etse de çok sayıda şehirde vatandaşların sokağa çıkarak protestolarını sürdürdüğü bildirildi.

Royal United Services Institute düşünce kuruluşunda kıdemli araştırmacı olan Roxane Farmanfarmaian, İran rejiminin kararlılığına vurgu yaparak, "İran'da birleşik bir hükümet, ordu ve güvenlik servisi var. Hükümet sınırlarını ve sokaklarını güvence altına alacak. Olağanüstü sayıda ceset torbası bunu yapma kararlılığını ortaya koyuyor" ifadelerini kullandı.

AFP, İran'dan gelen ceset torbalarının sokaklara yığıldığı görüntülerin doğruluğunu teyit etti.

HAMANEY'E SUİKAST

ABD için bir diğer seçenek, İran'ın dini lideri Ali Hamaney'e yönelik doğrudan bir suikast girişimi olabilir. Askeri açıdan, Venezuela'daki gibi bir yakalama operasyonundan daha uygulanabilir görünse bile, böyle bir hareket ciddi sonuçlar doğurabilir. Başka bir ülkenin liderini öldürmek, uluslararası hukukta büyük sorunlar oluşturur ve öngörülemeyen, uzun vadeli bir askeri gerilimi tetikleyebilir.

Böyle bir hamlenin rejim değişikliğiyle sonuçlanacağı da garantili değil. Hamaney'in, haziran ayındaki İsrail saldırılarından sağ çıkmayı başardığı ve ölmesi durumunda yerine geçecek kişileri belirlediği biliniyor.

ASKERİ DARBE

Bazı uzmanlar, en olası sonucun İran Devrim Muhafızları liderliğinde bir darbe olacağını öne sürdü. Ancak İsrail'in haziran ayında onlarca İranlı komutanı ve üst düzey isimleri öldürmesine rağmen rejim yapısı ayakta kaldı. Olası bir ABD saldırısının rejimi kökten değiştirmesi beklenmiyor.

SİBER SALDIRI

Askeri müdahalenin zorlukları, alternatif yöntemleri gündeme getirdi. Bunların başında hedefli siber operasyonlar geliyor. Trump, Maduro'nun yakalanmasının ardından, operasyonu kolaylaştırmak için Caracas'taki elektriği kestiklerini iddia etmişti. İran'da ise benzer bir senaryonun ancak doğrudan askeri bir harekatla birlikte işe yarayabileceği değerlendiriliyor.

Birleşik Krallık Ulusal Siber Güvenlik Merkezi'nin eski başkanı Ciaran Martin, bu tür seçeneklerin etkinliğini sorgulayarak, "İşe yarayabilecek bir şey görmek zor. Elektrik gibi devlet hizmetlerini aksatmak muhtemelen sivilleri daha çok etkileyecek" dedi.

Uzman isim, internet erişimini yeniden sağlamaya yönelik bir siber müdahalenin de teknik olarak zor olacağı görüşünde. Elon Musk'ın uydu internet hizmeti Starlink'in ücretsiz sunulması gibi daha basit bir fikrin ise "gerçek bir siber operasyon olmadığını" ifade ediyor. Analistler, Trump'ın protestoculara verdiği "yardım yolda" sözünün sahadaki gerçeklikle tam olarak örtüşmeyebileceğini kaydetti.

KAYIP SAYISINA İLİŞKİN ÇELİŞKİLİ İDDİALAR

İran'da geçtiğimiz 28 Aralık’ta hayat pahalılığına tepki olarak başlayan ve hükümet karşıtı protestolara dönüşen kitlesel gösterilerin bilançosu ağırlaşmaya devam ediyor. ABD merkezli sivil toplum örgütü İran İnsan Hakları Aktivistleri’nden (HRA) yapılan son açıklamada, gösterilerde hayatını kaybedenlerin sayısının 2 bin 571’e yükseldiği öne sürüldü. Ölenlerin 2,403’ünün protestocu, 12’sinin 18 yaş altı çocuk olduğu aktarılırken, protestocu olmayan tarafsız 9 sivilin de hayatını kaybettiği kaydedildi.

Ayrıca 5 hükümet destekçisi sivil ile 142 güvenlik gücü personelinin öldüğü ifade edildi. HRA’nın 779 harici ölüm vakası ile ilgili incelemeyi sürdürdüğü belirtilirken, en az bin 134 kişinin de ciddi şekilde yaralandığı aktarıldı. 31 eyaletteki 187 şehre yayılan 614 protesto gösterisinde en az 18 bin 434 kişinin tutuklandığı bilgisi paylaşıldı.

İran'daki resmi rakamlara göre ise olaylarda şu ana kadar yaklaşık 650 kişi yaşamını yitirdi. İran hükümeti, MOSSAD ve farklı yabancı istihbarat servislerine çalışan silahlı şahısların sivillere ateş açtığını iddia ediyor.

İRAN, ABD VE İSRAİL'İ SORUMLU TUTTU

İran yönetiminden, ABD Başkanı Donald Trump’ın ülkede devam protesto gösterilerine verdiği açık desteğe tepki geldi. İran'ın BM Daimi Temsilcisi Emir Said İravani, BM Güvenlik Konseyi’ne gönderdiği mektupta ABD Başkanı Donald Trump’ın açıklamalarını şikayet etti.

Mektubunda Trump’ın "İranlı vatanseverler protestolara devam edin. Kurumları ele geçirin. Yardım yolda" ifadelerini hatırlatan İravani, "Bu pervasız açıklama, siyasi istikrarsızlığı açıkça teşvik etmekte, şiddeti kışkırtmakta ve davet etmekte; İran İslam Cumhuriyeti’nin egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve ulusal güvenliğini tehdit etmektedir. Açıklama, BM Şartı’nda yer alan uluslararası hukukun temel ilkelerinin ihlalidir" değerlendirmesinde bulundu.