Trump a tarife freni: Yüksek Mahkeme yetki aşımı dedi

ABD Yüksek Mahkemesi, eski Başkan Donald Trump'ın 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'na (IEEPA) dayanarak yürürlüğe koyduğu kapsamlı gümrük tarifelerini iptal etti. Mahkeme, 6'ya 3 oy çokluğuyla aldığı kararda, başkanın söz konusu yasayı kullanarak tek taraflı biçimde ithalat vergisi getirmesini yetki aşımı olarak değerlendirdi.

Kararı kaleme alan Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts, başkanın olağanüstü yetkilerini kullanabilmesi için Kongre'den açık bir yetkilendirme göstermesi gerektiğini vurgulayarak, bu şartın yerine getirilmediğini ifade etti.

TARTIŞMALI TARİFELER

Trump, ikinci başkanlık döneminin başından itibaren tarifeleri ekonomi ve dış politikanın temel araçlarından biri haline getirmişti. Çok sayıda ticaret ortağını hedef alan vergiler, küresel piyasalarda belirsizliğe yol açmış ve ticaret savaşlarını derinleştirmişti.

Dava, tarifelerden etkilenen şirketler ile çoğu Demokrat yönetim altındaki 12 eyaletin başvuruları sonrası yüksek yargıya taşındı. Alt mahkemelerin Trump aleyhine verdiği kararlar, Yüksek Mahkeme tarafından da onanmış oldu.

YETKİ KİME AİT? BAŞKAN MI KONGRE Mİ ?

ABD Anayasası, vergi ve gümrük tarifesi koyma yetkisini Kongre'ye veriyor. Trump ise Kongre onayı olmaksızın IEEPA'yı kullanarak geniş kapsamlı tarifeler uygulamıştı.

IEEPA, başkana ulusal acil durumlarda ticareti düzenleme yetkisi tanıyor; ancak yasa metninde doğrudan gümrük tarifelerine ilişkin açık bir hüküm bulunmuyor. Trump, bu yasayı tarifeler için kullanan ilk ABD başkanı olmuştu. Daha önce yasa, genellikle yaptırım ve varlık dondurma kararlarında devreye sokuluyordu.

MİLYARLARCA DOLARLIK GELİR TARTIŞMASI

Trump yönetimi, tarifelerin önümüzdeki on yılda ABD'ye trilyonlarca dolar kazandıracağını savunuyordu. Ekonomik analizlere göre IEEPA kapsamında tahsil edilen vergiler 175 milyar doları aşmış durumda. Mahkeme kararı doğrultusunda bu tutarın iade edilip edilmeyeceği ise belirsizliğini koruyor.

ABD Kongre Bütçe Ofisi, mevcut tarifelerin sürmesi halinde yıllık yaklaşık 300 milyar dolar gelir öngörüyordu. Hazine verileri de 2025 mali yılında net gümrük vergisi gelirlerinin 195 milyar dolarla rekor seviyeye ulaştığını ortaya koydu.

TRUMP CEPHESİNDE "B PLANI" MESAJI

Yüksek Mahkeme'nin davayı ele almasının ardından Trump, olası bir iptal kararına karşı alternatif planlar geliştireceklerini açıklamıştı. Yönetim yetkilileri, ulusal güvenliği tehdit eden ithalata veya haksız ticaret uygulamalarına karşı başka yasal dayanakların kullanılabileceğini belirtti.

DIŞ POLİTİKADA TARİFE KOZU

Trump, tarifeleri yalnızca ekonomik değil, siyasi bir baskı aracı olarak da kullandı. Çin, Kanada ve Meksika'ya yönelik vergiler; fentanil kaçakçılığı ve uyuşturucu ticareti gerekçesiyle ilan edilen "ulusal acil durum" kapsamında uygulanmıştı.

Bu yaklaşım, ABD'nin geleneksel müttefikleri dahil birçok ülkeyle ilişkilerde gerilime yol açmıştı.

Dosya, farklı başvuruların birleştirilmesiyle Yüksek Mahkeme'nin önüne geldi. Washington merkezli federal temyiz mahkemesi, ithalat yapan küçük işletmeler ile 12 eyalet lehine karar vermişti. Ayrı bir davada ise aile şirketi Learning Resources lehine hüküm kurulmuştu.

Yüksek Mahkeme'nin kararıyla birlikte Trump döneminde uygulanan kapsamlı tarifeler hukuken geçerliliğini yitirmiş oldu.