Toprağından elmas fışkıran ülkede her şey bir anda tepetaklak oldu Sözcü Gazetesi

Bugün çölde kumların altında kalan binalar, bir zamanlar binlerce kişinin hayalini süsleyen bir servetin merkezindeydi. 1908'de demiryolu kenarında bulunan birkaç parlak taş, Namibya'nın ortasında kısa sürede elektrikten hastaneye, fırından buz üretim tesisine kadar uzanan şaşırtıcı bir kasabanın kurulmasına yol açtı.

Burası Kolmanskop.

Elmasların yüzeye yakın bulunması, bölgeyi kısa sürede maden arayıcılarının akınına uğrattı. Kolay ulaşılabilen elmaslar tükendiğinde kasabanın kaderi de değişti. İnsanlar birer birer bölgeden ayrıldı ve 1956'da Kolmanskop tamamen terk edildi.

Şimdi ise bir zamanlar servetin simgesi olan kasabayı yavaş yavaş çöl geri alıyor.

Birkaç parlak taş, çölün kaderini değiştirdi

1908 yılında Zacherias Lewala adlı bir demiryolu işçisi, raylardan kum temizlediği sırada ışığı yansıtan sıra dışı taşlar fark etti.

Taşların ne olduğunu Alman amiri August Stauch kısa sürede anladı: Bunlar elmastı.

Keşif, Namibya'nın güneyindeki ıssız çöl bölgesinin kaderini bir anda değiştirdi. Haber yayıldıkça maden arayıcıları bölgeye akın etti. Madencilik şirketleri geldi ve kısa sürede elmas arama faaliyetleri büyük bir endüstriye dönüştü.

Lewala ise keşfi nedeniyle herhangi bir ödül alamadı.

Elmaslar ise bölgeyi daha önce hayal bile edilemeyecek bir hızla değiştirdi.

Çölün ortasında Avrupa tarzı bir kasaba yükseldi

Kolmanskop yalnızca bir maden kampı olarak kalmadı.

Elmaslardan gelen servet büyüdükçe yerleşim de gelişti. Elektrik kullanılıyor, su ve çeşitli malzemeler demiryoluyla taşınıyordu. Kasabada hastane, fırın, kasap, postane ve hatta buz üretim tesisi bulunuyordu.

Yaklaşık bin kişinin yaşadığı Kolmanskop, çevresindeki çölle büyük bir tezat oluşturuyordu.

Burada sosyal hayat da vardı. Avrupa'dan sanatçılar ve opera grupları bile kasabada gösteriler düzenliyordu.

Çölün ortasında kurulan bu yerleşim, kısa sürede beklenmedik bir konforun merkezi haline gelmişti.

Elmaslar o kadar yakındı ki kumların arasından çıkıyordu

Kolmanskop'un zenginliğinin en dikkat çekici taraflarından biri, ilk yıllarda elmasların olağanüstü kolay bulunabilmesiydi.

Bazı taşlar çöl yüzeyindeki çakılların arasında görülebiliyor ve fazla derine inilmeden çıkarılabiliyordu. Bu durum bölgeyi kısa sürede büyük bir servet kaynağına dönüştürdü, ancak bu zenginliğin arkasında sömürge yönetiminin sert kontrolü de vardı.

O dönemde Namibya, Alman Güney Batı Afrika'sı olarak Alman sömürge yönetimi altındaydı. Elmasların bulunduğu geniş bölge Sperrgebiet, yani “kısıtlı bölge” ilan edildi.

Böylece sıradan insanların elmas aramak için bölgeye girmesi engellendi ve maden kaynakları sıkı biçimde kontrol altına alındı.

Kolmanskop'un elmas servetinin karanlık yüzü

Kolmanskop'un hikâyesi yalnızca zenginlik ve gösterişli binalardan ibaret değildi.

Elmas keşfinden birkaç yıl önce Herero halkı Alman sömürge yönetimine karşı ayaklanmıştı. Alman kuvvetlerinin buna verdiği karşılık, on binlerce Herero'nun hayatını kaybettiği kitlesel katliam ve zulüm sürecine dönüştü.

Bu nedenle Kolmanskop'un yükselişi, Namibya'nın daha geniş sömürge tarihi ve bölgedeki ağır insanlık suçlarından ayrı düşünülemiyor.

Elmas zenginliği bir yandan kasabayı büyütürken, diğer yandan sömürge yönetiminin bölge üzerindeki ekonomik ve siyasi kontrolünü güçlendirdi.

Daha zengin elmaslar bulundu, kasabanın kaderi değişti

Kolmanskop'un zenginliği sonsuza kadar sürmedi. Kolay ulaşılabilen elmas yatakları azaldıkça madencilik giderek zorlaştı. Ardından 1928'de çok daha güneyde, kıyı boyunca daha zengin elmas yatakları keşfedildi.

Bu keşif, Kolmanskop'un sonunu hazırladı.

Madencilik şirketleri yeni bölgelere yöneldi. İnsanlar kasabayı terk etmeye başladı. Evler ve kullanılmayan eşyalar geride kaldı.

Kolmanskop bir anda yok olmadı.

Yavaş yavaş boşaldı.

1930'lu yıllara gelindiğinde ilk elmas yatakları büyük ölçüde tükenmişti. 1956'da ise kasaba tamamen terk edildi.

Şimdi çöl, bir zamanlar zengin olan kasabayı yutuyor

Kolmanskop'un bugün bu kadar dikkat çekmesinin nedeni, terk edilmiş olması kadar kumların binaların içine kadar ilerlemiş olması.

Rüzgarla taşınan kum, yıllar içinde evlerin odalarını doldurdu. Duvarlar ve çatılar çökmeye başladı. Bir zamanlar insanların yaşadığı odalar şimdi kum tepeleriyle kaplanmış durumda. Bu görüntüler Kolmanskop'u dünyanın en çarpıcı hayalet yerleşimlerinden biri haline getirdi.

Çöl yalnızca kasabanın görüntüsünü değiştirmiyor. Aynı zamanda binaların geleceğini de belirliyor. Rüzgar, kum ve sert çöl koşulları yapıların yıpranmasını sürdürüyor. Koruma çalışmaları yapılsa da bazı binaların zaman içinde daha fazla bozulması kaçınılmaz görünüyor.

Elmas şehri şimdi turistik bir merkez

Kolmanskop uzun yıllar boyunca terk edilmiş halde kaldı. Daha sonra bölge kontrollü biçimde turizme açıldı.

Bugün ziyaretçiler, bir zamanlar elmas aramak için girişin sıkı biçimde kontrol edildiği bölgeye giderek terk edilmiş evleri ve diğer yapıları görebiliyor.

Özellikle odaların içine dolan kumlar, Kolmanskop'u fotoğrafçılar ve turistler açısından dikkat çekici bir noktaya dönüştürdü.

Yakındaki Lüderitz de bölgeyi ziyaret eden turistlerden ekonomik olarak faydalanıyor.

Kumlar Kolmanskop'u tamamen yok edecek mi?

Kolmanskop'un en büyük özelliği aynı zamanda en büyük tehdidi.

Kasabayı bugün bu kadar etkileyici gösteren kumlar, yıllar geçtikçe binaların daha fazla zarar görmesine neden oluyor.

Kolmanskop'un geleceği bu nedenle kesin değil. Koruma çalışmaları yapıların ömrünü uzatabilir ancak çölün ilerlemesini tamamen durdurmak kolay değil.

Bir zamanlar birkaç parlak taşın peşinden dünyanın dört bir yanından insanların geldiği bu kasaba, şimdi aynı çölün içinde yavaş yavaş kayboluyor.

Kolmanskop'un hikâyesi, elmasların bir çölü nasıl zenginleştirdiğini ve elmaslar tükendiğinde o zenginliğin ne kadar hızlı yok olabildiğini gösteriyor.