Ticaret savaşları, Fed baskısı ve kapanan hükümet: Trump’ın ilk yılı Sözcü Gazetesi

ABD Başkanı Donald Trump, ikinci döneminin ilk yılında korumacı ticaret politikaları ile vergi düzenlemelerini hayata geçirirken, temel makroekonomik göstergeler ABD ekonomisine ilişkin karışık bir görünüme işaret ediyor.

Beyaz Saray'da ikinci kez başkanlık koltuğuna oturan Trump, 20 Ocak itibarıyla görevdeki ilk yılını tamamlıyor.

"Önce Amerika" sloganıyla yola çıkan Trump, tarifeler ve vergi düzenlemeleriyle Amerikan ekonomisini canlandırmayı, istihdamı artırmayı ve hayat pahalılığını düşürmeyi vadetti.

Ancak gümrük tarifelerini tarihi zirvelere taşıyarak dış ticaret açığını düşüren Trump, birçok şirket ve ülkeyle yapılan yatırım açıklamalarına rağmen istihdam artışındaki yavaşlama ve enflasyon gibi sorunların önüne geçmekte zorlandı.

Ayrıca, yıl boyunca ABD Merkez Bankasına (Fed) yönelik faiz indirimi baskıları, zayıf istihdam verileri sonrası istatistikten sorumlu yetkilinin görevden alınması ve bütçe krizinin yol açtığı 43 günlük ülke tarihinin en uzun hükümet kapanması, Trump'ın ilk yılında piyasalardaki belirsizliği tırmandıran gelişmelerden oldu.

Trump'ın görevdeki ilk yılına ilişkin ekonomi karnesi incelendiğinde, hem olumlu hem de olumsuz göstergelerin bir arada bulunduğu bir tablo öne çıktı.

Ülkede yapılan anketler ise yüksek fiyatlar ve ekonomik karamsarlığın etkisiyle görevdeki ilk yılının sonunda Trump'ın kamuoyu desteğinin gerilediğini gösterdi.

TARİFELERLE GELEN PİYASA DALGALANMALARI

Trump'ın ikinci dönemdeki en büyük hamlelerinden biri ABD'nin ticaret partnerlerine yönelik gümrük vergilerini uygulamaya koymak oldu.

Ülkelere yönelik tarifelere ek olarak Trump yönetimi, çelik, alüminyum, otomobil, bakır, kereste, bazı döşemeli ahşap ürünleri, mutfak ve banyo dolapları ile ilaç gibi birçok sektöre özel gümrük vergilerini de devreye aldı.

Trump'ın ticarette izlediği korumacı politikalarla ABD'de 2024 sonunda yüzde 2'nin biraz üzerinde olan ortalama etkin tarife oranı yüzde 16,8'e çıkarak 1935'ten bu yana en yüksek seviyeye ulaştı.

ABD Hazine Bakanlığının verilerine göre, gümrük vergileri ABD'nin bütçesine geçen yıl toplam 264 milyar dolar gelir sağladı.

Vergi tarafında ise Trump, Temmuz 2025'te yasalaşan "Bir Büyük Güzel Yasa" (One Big Beautiful Bill Act) ile kapsamlı vergi düzenlemelerini hayata geçirdi.

Trump'ın ilk dönemindeki vergi indirimlerini kalıcı hale getiren yasada, bahşiş gelirleri ve fazla mesai ücretlerinin vergiden muaf tutulması, belirli kriterleri karşılayan araç kredisi faizlerine vergi indirimi imkanı gibi düzenlemeler yer aldı.

BÜYÜME GÜÇLÜ SEYRETTİ

ABD ekonomisi, Trump'ın ilk yılında türbülanslı geçen bir yıla rağmen dirençli görünüm sergiledi.

ABD Ticaret Bakanlığı verilerine göre, Trump göreve gelmeden önce 2024'te yüzde 2,8 olan ekonomik büyüme oranı, geçen yılın ilk çeyreğinde ticaretteki belirsizliklerin ve tarifeler öncesi stoklama faaliyetlerinin etkisiyle yüzde 0,6 daraldı.

Güçlü tüketici ve kamu harcamalarının etkisiyle geçen yılın ikinci çeyreğinde yüzde 3,8 büyüyen ABD ekonomisi, üçüncü çeyrekte de yüzde 4,3 ile 2 yılın en hızlı büyümesini kaydetti.

Tüketici ve kamu harcamalarının yanı sıra ithalatın düşmesi de geçen yılın sonuna doğru büyümede görülen artışa katkıda bulundu.

İŞSİZLİK VERİLERİ KARIŞIK 

Trump'ın korumacı politikalarının iş gücü piyasasına etkisi karışık oldu.

Yükselen ham madde maliyetleri istihdam kayıplarına yol açarken, göçmenlere yönelik kısıtlayıcı politikalar iş gücü arzının azalmasında etkili oldu.

ABD Çalışma Bakanlığı verilerine göre, 2024'ün sonunda yüzde 4,1 olarak kaydedilen işsizlik oranı, 2025'in ilk ayında yüzde 4'e gerilemesinin ardından geçen yıl şubatta yüzde 4,2'ye çıktı. Geçen yıl mart ve nisan aylarında da yüzde 4,2 seviyelerinde seyreden işsizlik oranı mayısta yüzde 4,3'e yükseldi.

Geçen yıl haziran ayında yüzde 4,1'e inmesinin ardından temmuzda tekrar yükselişe geçerek yüzde 4,3'e tırmanan işsizlik oranı, ağustosta yüzde 4,3 ve eylülde yüzde 4,4 olarak kaydedildi.

Bütçe anlaşmazlığı nedeniyle hükümetin kapandığı geçen yılın ekim ayında hesaplanamayan işsizlik oranı, kasımda yüzde 4,5 ve aralıkta yüzde 4,4 oldu.

Trump göreve başlamadan önce Aralık 2024'te 323 bin kişi artan tarım harici sektörlerde istihdam ise geçen yıl aralıkta 50 bin kişi arttı.

ABD ekonomisi, 2024 yılında toplam 2 milyon 12 bin kişiye istihdam sağlarken, istihdam artışı geçen yıl 584 bin olarak kaydedildi.

ENFLASYON YILIN EN ÇOK TARTIŞILAN KONUSU

ABD Başkanı Trump'ın ilk yılında da en çok tartışılan konulardan biri enflasyon oldu.

Enflasyon, tarifeler dolayısıyla korkulduğu kadar yükselmese de geçen yıl boyunca ABD Merkez Bankasının (Fed) yüzde 2 hedefinin üzerinde kalmaya devam etti.

ABD Çalışma Bakanlığı verilerine göre, Trump'ın başkanlık görevini devralmadan önce 2024'ün aralık ayında yüzde 2,9 olarak kaydedilen yıllık enflasyon, geçen yıl ocak ayında Trump dönemine yüzde 3 ile girdi.

Enflasyon, tarifelerin yol açtığı maliyet artışlarıyla yıl boyunca yukarı yönlü risklerle karşı karşıya kaldı. Ancak enerji fiyatlarındaki düşüş, gıda ve ithal ürünlerin fiyatlarındaki artışları dengeleyerek enflasyonun kontrolden çıkmasını engelledi.

Geçen yıl şubat ayında yüzde 2,8'e gerileyen yıllık enflasyon, martta yüzde 2,4 ve nisanda yüzde 2,3'e inmesinin ardından mayıs ayı itibarıyla yeniden yükseliş trendine girdi. Geçen yıl mayısta yüzde 2,4 olan yıllık enflasyon, haziran ve temmuzda yüzde 2,7 olarak kaydedildi. Yaz boyunca yükselen enflasyon, geçen yıl ağustosta yıllık bazda yüzde 2,9'a ve eylülde yüzde 3'e tırmandı.

Hükümetin kapanması nedeniyle geçen yıl ekimde açıklanamayan enflasyon verisi, kasımda yıllık bazda yüzde 2,7 oldu. Enflasyon geçen yıl aralıkta da yıllık bazda yüzde 2,7 olarak kaydedildi.

TÜKETİCİNİN GÜVENİ AZALIYOR

Tüketici güveninde ise Trump'ın ilk yılında dalgalı bir seyir görülse de bir yıl öncesine kıyasla düşüş yaşandı.

Michigan Üniversitesi verilerine göre, Trump görevi devralmadan önce Aralık 2024'te 74 değerinde olan tüketici güven endeksi, geçen yıl aralıkta 52,9 olarak kaydedildi.

Tarifeler, yüksek seviyelerde kalmaya devam eden enflasyon, iş gücü piyasasındaki zayıflama ile federal hükümetin bir aydan uzun süre kapalı kalması, geçen yıl Amerikalı tüketicileri ekonominin genel durumu ve mali koşulları konusunda daha karamsar hale gelmesine sebep olan konular arasında yer aldı.

DIŞ TİCARET AÇIĞI DÜŞTÜ

Trump'ın ticarette izlediği korumacı politikaların etkisiyle dış ticaret açığında düşüş kaydedildi.

ABD Ticaret Bakanlığı verilerine göre, ABD'nin dış ticaret açığı son olarak geçen yıl ekim ayında 29,4 milyar dolara inerek Haziran 2009'dan bu yana en düşük seviyesini kaydetti.

Ülkenin dış ticaret açığı söz konusu dönemde bir yıl öncesine kıyasla yüzde 60,5 düştü.

ABD'nin ihracatı, geçen yıl ekimde yıllık yüzde 12,1 artışla 302 milyar dolarlık rekor seviyeye yükselirken, ithalatı yüzde 3,6 azalışla 331,4 milyar dolara düştü.

BORSA REKOR ÜSTÜNE REKOR KIRDI

Trump'ın seçim zaferinden bu yana Amerikan piyasalarında dalgalı bir seyir izlendi.

Wall Street, deregülasyon ve vergi indirimi vaatleri dolayısıyla Trump'ın dönüşünü ilk etapta memnuniyetle karşılasa da pay piyasalarında "Kurtuluş Günü" olarak adlandırılan 2 Nisan 2025'te tarifelerin açıklanmasının ardından sert düşüşler görüldü.

Artan belirsizliklerle "roller coaster" deneyiminin yaşandığı piyasalar, Trump yönetiminin sektörel teşvikleri ve yapay zeka yatırımlarından destek buldu. Özellikle teknoloji, savunma ve enerji hisselerindeki yükselişler öne çıktı.

Trump'ın görevi devraldığı 20 Ocak 2025'ten bu yana Dow Jones Endeksi yüzde 13,5, S&P 500 endeksi yüzde 15,7 ve Nasdaq endeksi yüzde 19,8 değer kazandı. ​​​​​​​

KRİPTO PARALAR BEKLENDİĞİ GİBİ PARLAMADI

Trump'ın yeniden başkan olmasıyla parlaması beklenen varlık sınıflarından biri de kripto paralardı.

ABD'yi "dünyanın Bitcoin süper gücü" yapma sözü veren Trump, geçen yıl mart ayında Stratejik Bitcoin Rezervi ve ABD Dijital Varlık Stokunun kurulmasına yönelik kararnameye imza atmıştı.

Ancak Trump yönetiminin izlediği ticaret politikasının yarattığı küresel belirsizliklerle en büyük kripto para birimi olan Bitcoin'in fiyatı geçen yıl ocakta 100 bin doların üzerini görmesine karşın şubat ayı itibarıyla düşüş eğilimine girdi.

Geçen yıl martta 80 bin dolar seviyesinin altına kadar gerileyen Bitcoin'in fiyatı, ABD ve Çin arasında mayıs ayında sağlanan tarife ateşkesiyle yeniden 100 bin doların üzerine çıksa da Fed'in faiz indirimi konusunda temkinli davranması ve teknoloji sektöründe aşırı yüksek değerlemelere ilişkin endişelerle geçen kasım itibarıyla 85 bin doların altına kadar indi.

Bitcoin'in fiyatı, 95 bin dolar seviyelerinde seyrederken Trump'ın göreve geldiği dönemki seviyenin altında kaldı.