Telsizden mikrofona... Polis Radyosu

Emniyet Genel Müdürlüğü Radyo Şube Müdürlüğü’nde görevli Polis Memuru Umut Sarıarslan, 15 yıl süresince görev yaptığı TPR’nin tarihini “Türkiye Polis Radyosu: Kamu Yayıncılığında Alternatif Ses -Arabeskten Halkla İlişkilere” başlığıyla yayınlandı. Yüksek lisans tezi olarak başladığı çalışmayı 615 sayfalık kitaba dönüştüren Sarıarslan, bu köklü radyoyu ilk kez akademik bir perspektifle ortaya koydu. Kitapta, 1952’de Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde kurulan radyonun, Soğuk Savaş yıllarından dijital çağın çoklu platform yapısına uzanan serüveni arşiv belgeleri, resmi kayıtlar ve radyo bünyesinde görev yapmış ya da emekli olmuş 29 çalışanla yapılan derinlemesine görüşmeler ışığında analiz ediliyor. Eski emniyet genel müdürlerinin de görüşlerine yer verildiği Nobel Yayıncılık imzalı eserden derlediğimiz ilginç anekdotlar ve uygulamalar şunlar oldu:

DEVREYE ŞARKI ARMAĞANI...

- “1950’li yılarda Telsiz Müdürlüğü’nde görevli personelin merkez ve diğer illerdeki muhabere birimlerinde çalışan personele SSB cihazları üzerinden armağan ettiği şarkılar zamanla bir rutin haline gelir. Aynı frekansta olanların dinleyebildiği bu yayınlara talebin gün geçtikçe artması Telsiz Müdürlüğü’nde şarkı arşivinin oluşmasına sebebiyet verir. Konunun üst makamlarca öğrenilmesi bu yayınların resmi bir niteliğe dönüşmesini sağlar. 1952’de yayın hayatına başlar. TPR, Doğu Bloku’nun ideolojik etkisini kırmak için halkın sevdiği müzikleri yayınlayarak karşı propaganda aracı olarak tasarlandı.

- Diyarbakır Polis Radyosu, Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Türk devletinin bölünmez bütünlüğüne yönelik gerçekleştirdiği yayınlarla halkla ilişkiler faaliyetini başarıyla yerine getirmiştir.

ONAY MÜDİRE HANIMDAN

- TRT, bizi çok dikkatle dinlerdi. Sözlü programlarda polisi ilgilendirmeyen bir şey yaptığımızda hemen ararlardı. Yayınlara son verilmesini talep eden TRT, 1971’de suç duyurusunda bulunmuştur.

- Radyomuzun başında Müdire Hanım vardı. Türkçemizin kullanımından çaldığımız şarkıların sözlerine kadar her şeyi titizlikle incelerdi. Onay için Müdire Hanım’ın kapısında sıraya dizilirdik ve beklerdik. Müdire Hanım titizlikle bütün metinleri okur, tane tane altını çizer, yanlışları düzeltir, bize ondan sonra onay verirdi.

- Burhan Çaçan’ın türküsünün sözlerinde ‘Yâr gözlerin yemyeşil, yanıyor ışıl ışıl. Yârin üstü açılmış uyuyor mışıl mışıl’ ifadeleri vardı ve geçmedi kuruldan. ‘Yârin üstü açılmış’, ‘Rahatsız ediciymiş’ diyerek müstehcen bulunmuş. Müstehcen kelimelerin geçtiği şarkılar çalınmıyordu.”

AHMET KAYA KRİZİ

-  ”Bir denetim kurulu vardı, şarkılar önce denetimden geçerdi. Kesinlikle halkı ayrıştırıcı, ötekileştirici eserlere yer verilemez. O zamanlar Ahmet Kaya yasaklı bir sanatçıydı. Fatih Kısaparmak müzik piyasasına yeni çıkmıştı ve sesi de Ahmet Kaya’ya benzerdi. ‘Kilim’ şarkısını radyoda ilk yayınlayan kişilerdik. Radyoda yayınladığımız zaman emniyet müdürümüze hemen telefon açmışlar, ‘Ahmet Kaya yasaklı, neden radyoda çalıyorsunuz?’ diye.”

ÇİZİK YİYEN ŞARKILAR: KURŞUN ADRES SORMAZ Kİ...

- Kitapta, ‘Müzik Şöleni’ adlı programın yayın taslaklarına da yer verildi. Levent Yüksel’in ‘Kadınım’ı, Oya Bora’nın ‘Ara Beni’, Tolga Çandar’ın ‘Çökertme’si, Yeşim Salkım’ın ‘Ben Yoldan Gönüllü Çıktım’ı, Zuhal Olcay’ın ‘Dünden Sonra’sı, Mahsun Kırmızıgül’ün ‘Âlem Buysa Kral Sensin’i, Sezen Aksu’nun ‘Beni Kategorize Etme’si, Semiha Yankı’nın ‘Seninle Bir Dakika’sı, Burak Kut’un ‘Benimle Oynama’sı, Aşkın Nur Yengi’nin ‘Pembe Dizi’si, Sezen Aksu’nun ‘Şinanay’ının da üzerinin çizildiği görüldü.

SIKIYÖNETİM KOMUTANINDAN SABAHATTİN ALİ UYARISI

- ”Sıkıyönetim yıllarında, 1970 sonrası, dönemin Ankara sıkıyönetim komutanı korgeneral aradı. ‘Çırpınırdı Karadeniz’ ve Sabahattin Ali’nin sözlerini yazdığı bir şarkı vardı, ‘Bunu niye yayınlıyorsunuz bu dönemde?’ dedi. Sabahattin Ali de o dönemlerde yasaklıymış. ‘Çırpınırdı Karadeniz’ de solcuların şarkısıymış.”

ARABESK MÜZİĞE KAPILARINI AÇTI

TPR’nin arabesk müziği yayınlama kararı dış propagandaların etkisini kırma stratejisidir. Propagandaları bertaraf edebilmek için daha çok halka inebilmek lazımdı. Türkiye’nin yararına olduğu için yapıldı. Orhan Gencebay’ın plaklarının TPR yayınlarında yer alması, arabeskin popülerliğini ve halk nezdindeki etkisini kullanarak dış propagandaların cazibesini kırmaya yönelik bilinçli bir tercihi yansıtır. ‘Keçiboynuzu’ metaforu ile arabesk dinleyiciyi radyoda tutarak trafik kuralları gibi mesajların iletilmesini sağlıyor. Keçiboynuzu gibi düşünelim, ‘bir dirhem bal için’; arada vereceğimiz bir trafik spotun akılda kalması için iki, üç arabesk parçayı çalarsınız. Maksat dinletmektir kendinizi. 1980’lerde, mesela bir dönem Müslüm Gürses’in eserleri ile bıçaklama olayları çok olmaya başlamıştı. Biz, Müslüm Gürses’i yasakladık. Sözünde kışkırtıcı, toplumu galeyana getirecek varsa ‘O burada kalsın’ diyorduk.