Telefonu, çamaşır makinesi, buzdolabı olan herkesi ilgilendiriyor: AB den tarihi karar Sözcü Gazetesi

Almanya, tüketim çılgınlığına ve teknoloji devlerinin planlı eskime (planned obsolescence) stratejilerine karşı tarihi bir darbe indirdi. Alman Federal Meclisi, Avrupa Birliği'nin (AB) yönergeleri doğrultusunda hazırlanan ve tüketicilere radikal haklar tanıyan "Onarım Hakkı" yasasını resmen onayladı.

Bu yaz yürürlüğe girmesi beklenen yasa, cep telefonundan çamaşır makinesine kadar onlarca cihazın arızalandığında doğrudan çöpe atılma dönemini kapatıyor. 

Yasanın en can alıcı noktası ise cihazların artık "tamir edilebilir" şekilde tasarlanma zorunluluğu. Örneğin; gelecekte bataryayı veya ekranı değiştirilemeyecek şekilde gövdeye yapıştıran ya da sabitleyen üreticiler, doğrudan yasayı ihlal etmiş sayılacak ve ağır yaptırımlarla karşılaşacak.

Onarımı seçene 12 ay ek garanti ödülü 

Yeni düzenleme, tüketicileri yenisini almak yerine tamir ettirmeye teşvik edecek akıllıca bir formül barındırıyor: Arızalı bir cihazın değiştirilmesi yerine onarılmasını tercih eden vatandaşların mevcut garanti süresi, ödül olarak 12 ay boyunca otomatikman uzatılacak.

Alman Bilgi Teknolojileri Birliği (Bitkom) CEO'su Bernhard Rohleder, karardan duyduğu memnuniyeti belirterek, "Akıllı telefonlarını, tabletlerini veya bilgisayarlarını daha uzun süre kullananlar hem devasa para tasarrufu sağlıyor hem de milyonlarca tonluk elektronik atığın (e-atık) önüne geçerek dünyayı koruyor" dedi. Alman Tüketici Kuruluşları Federasyonu (VZBV) ise adımı desteklemekle birlikte, sürecin hızlanması için üreticiler tarafından finanse edilen ek bir "onarım teşvik fonu" kurulmasını talep ediyor.

Üretim durduktan sonra bile 7 yıl yedek parça garantisi verilecek

Yeni yasa, teknoloji ve beyaz eşya üreticilerine eşi benzeri görülmemiş bir lojistik ve mali iş yükü getiriyor. Şirketler, bir modelin üretimi tamamen sonlandırılsa bile, o ürünün beklenen ömrü temel alınarak yıllarca yedek parça stoklamak zorunda kalacak.

Akıllı telefon ve tabletlerin üretimi durdurulduktan sonra en az 7 yıl boyunca tüm orijinal yedek parçalar piyasada bulunabilir olmak zorunda.

Beyaz eşyalar da ise üretim sona erdikten sonra bile tam 10 yıl boyunca teknik parça sağlama zorunluluğu bulunuyor.

Örneğin; satın alınan bir çamaşır makinesinin sıkma fonksiyonu 8 yıl sonra bozulsa bile üreticiye gidilip makul bir fiyata (veya hataya göre ücretsiz) eşyanın tamiri talep edilebilecek. Başka bir tamirciye gidilmek istense de üretici o yedek parçayı piyasaya ucuz fiyata sağlamakla mükellef olacak. Üstelik tamir süresi uzarsa, şirket size geçici olarak ücretsiz yedek cihaz temin etmek zorunda kalacak.

Hangi cihazlar kapsam altında?

31 Temmuz tarihine kadar resmen yürürlüğe girmesi planlanan yeni kurallar şu cihazları kapsıyor:

Çamaşır makineleri, kurutucular, ev tipi bulaşık makineleri, buzdolapları, kaynak ekipmanları, elektrikli süpürgeler, sunucular, veri depolama ürünleri, cep telefonları, yazıcılar, tabletler, kablosuz telefonlar, elektrikli scooterlar ve e-bisikletler.

İş dünyasından sert tepki: "Uygulaması imkansız"

Tasarı meclisten zamanında geçerse, onarım talep etme hakkı yasa çıkmadan önce satın alınan eski cihazlar için de geçerli olacak, ancak  sıfırdan "tamir edilebilir cihaz üretme" ve "12 ay ek garanti" zorunluluğu sadece 31 Temmuz'dan sonra satılan yeni nesil ürünleri bağlayacak.

Büyük teknoloji şirketleri ve sanayi devleri ise bu yasaya karşı oldukça öfkeli. Alman Sanayi ve Ticaret Odası (DIHK), yasadaki bazı ifadelerin hukuki belirsizlikler yarattığını ve şirketlere ticari hayatta "pratikte uygulanması neredeyse imkansız" olan ağır lojistik depolar kurma şartı getirildiğini savunuyor.

Türkiye’de de benzer bir adım kapıda mı?

Türkiye Cumhuriyeti Ticaret Bakanlığı, son yıllarda çevre ve tüketici haklarını korumak adına AB mürekkebatıyla paralel olarak "Yenilenmiş Ürünlerin Satışı" (ikinci el telefonların sertifikalı satışı) gibi kritik adımları zaten devreye sokmuştu.

Sektör temsilcileri, Türkiye'nin en büyük ihracat pazarı olan Avrupa'daki bu "Onarım Hakkı" hamlesinin, çok yakın bir gelecekte Türkiye iç pazarındaki Tüketici Kanunu'na da entegre edilmesini bekliyor. Bu durum gerçekleştiğinde, Türk tüketicileri de ithal veya yerli fark etmeksizin aldıkları ürünlerde 10 yıla varan yedek parça güvencesine yasal olarak kavuşabilecek.