TBMM’den yapay zeka için 100 maddelik stratejik rapor: Yapay zekâ fonu geliyor

TBMM Yapay Zeka Araştırma Komisyonu, aylardır süren çalışmalarının ardından Türkiye'deki yapay zekanın gelişimine ilişkin 860 sayfadan oluşan ve 100 maddelik stratejik tespit ve önerilerin yer aldığı raporunu tamamladı. Rapordaki yapay zeka çalışmalarına yol haritası olacak öneriler özetle şöyle:
"TURCORN"LAR ÇIKARILMALI
* YZ uygulamalarının geliştirilmesine ve milli şampiyonlar çıkarılmasına odaklanılmalı. Ülkemizde YZ uygulamalarını geliştiren "Turcorn"ların sayısının artırılmasına özel önem verilmeli.
* Yetenekli gençleri Türkiye'ye çekecek ve burada kalıcı olmalarını sağlayacak "Yapay Zekâ Yetenek Hızlandırma Programları" tasarlanmalı. Beyin göçü tersine çevrilmeli.

ÇİP ALTYAPISI GELİŞTİRİLMELİ
* Güçlü ve etkili bir Türkçe dil modeli geliştirilmeli.
* Yarı iletken, çip ve yapay zeka ilgili diğer donanım ve altyapı bileşenleri alanındaki çalışmaların envanteri çıkarılmalı, donanım eksikliğine ilişkin ihtiyaç analizi yapılmalı.
ULUSAL STRATEJİ
* Siber Güvenlik Başkanlığı, Savunma Sanayii Başkanlığı, TSK ve istihbarat kurumları işbirliğinde siber tehditleri proaktif tespit eden, otonom sistemleri güvenli kılan yerli yapay zeka altyapılarının geliştirilmesi için "Ulusal Yapay Zekâ Güvenlik Stratejisi" hazırlanmalı.
TEŞVİK YOL HARİTASI
* Türkiye'nin bölgesel YZ merkezi olması için gerekli teşvik ve tedbir mekanizmalarını içeren yol haritası hazırlanmalı.

YAPAY ZEKA ANLAŞMALARI
* Küresel yapay zeka ortaklıkları geliştirilmeli, yapay zeka aktörlerinin "kazan kazan" prensibi çerçevesinde bilgilerini Türkiye'ye aktarmaları teşviklerle sağlanmalı, buna ilişkin "Yapay Zeka Diplomasi Stratejisi" oluşturulmalı.
* Diğer ülkelerle yapay zekadan kaynaklanan ticari anlaşmazlıkları ticari çatışmaları önleyici mekanizmalar kurulmalı, anlaşmalar imzalanmalı.
TÜRKÇE BÜYÜK DİL MODELİ
* Türk Devletleri Teşkilatı ile ortak Türkçe büyük dil modelleri ve YZ standartları geliştirilmeli.

KURUM ENFLASYONU ÖNLENMELİ
* TBMM bünyesinde "Yapay Zeka, İleri Teknolojiler ve Yenilik Komisyonu" kurulmalı. Yapay zeka kurum ve mevzuat enflasyonunu önleyeceği koordine edecek "Türkiye Yapay Zeka Kurumu" oluşturulmalı. Bu kurum bünyesinde kamu, özel sektör, meslek örgütleri ve üniversitelerin temsilcilerinin yer alacağı Danışma Kurulu bulunmalı. Üst düzey bir "Yapay Zekâ Etik Kurulu" oluşturulmalı.
VERİ İÇİN TEK ÇATI
* Siber Güvenlik Başkanlığı, TÜİK ve Kişisel Verileri Koruma Kurumunun iş birliği içinde merkezi bir ulusal veri stratejilerinin belirlenmeli, yetkiler birleştirilerek tek çatı altında "Türk Veri Kurumu" kurulmalı. Türk veri havuzu/portalı/kütüphanesi oluşturulmalı.
DİJİTAL YETENEK HARİTASI
* Kamu yapay zeka ekosistemi projelerinin desteklenmeli, mevcut iş gücünün dönüşümü sürecinde gerekli eğitimlerin verilmesi ve dönüşüm sürecinin yönetilmesi için "Dijital Yetenek Haritası" çıkarılmalı.
AFAD BÜNYESİNDE YAPAY ZEKA SENARYOLARI GELİŞTİRME
* AFAD bünyesinde kriz ve afet durumlarında farklı kurumlardan gelen verileri gerçek zamanlı analiz eden, kaynak optimizasyonu yapan ve müdahale senaryoları geliştiren yapay zeka destekli risk değerlendirilmesi ve müdahale planları geliştirilmeli.

VEKİLLER VE YARGIÇLARA EĞİTİM
* TBMM'de YZ kullanımının etik sınırlarını ve veri mahremiyetini düzenleyen bir "Parlamento Yapay Zekâ Kullanım İlkeleri Rehberi" hazırlanmalı.
* TBMM üyeleri ve personeline, yargıçlara yapay zeka okuryazarlığı ve yapay zeka uygulamalarının kullanımı konusunda eğitim verilmeli.
İHTİYACA ODAKLI YZ KANUNU
*Türkiye'ye özel Yapay Zeka Kanunu çıkarılmalı. Bu kanun kopya değil, ihtiyaç odaklı olmalı.
MANİPÜLE EDEN YAPAY ZEKA YASAKLANMALI
* İnsan iradesini manipüle eden, kişilere normalde gerçekleştirmeyecekleri eylemleri yaptıran ve önemli zararlara yol açan yapay zeka sistemlerinin yasaklanmasına yönelik hukuki düzenlemelerin yapılmalı.
AYRIMCILIK ÖNLENMELİ
* Yapay zeka kaynaklı ayrımcılığın özellikle çevrim içi ortamlardaki etkileşimlerde önlenmesine ve yönetilmesine dair mevcut AB düzenlemeleriyle uyum çalışmalarını da göz önünde bulunduran nitelikte bir mevzuat çalışması yapılmalı.
IRKÇI VE CİNSİYETÇİ OLMAYACAK
* Yapay zeka sistemlerinin etik, anti-ırkçı, anti-cinsiyetçi ve adalet odaklı prensiplerle geliştirilmesi için veri mühendisliği süreçlerine ilişkin prensiplerin belirlenmeli. Algoritmaların ırksal, sosyoekonomik ve coğrafi önyargılar açısından düzenli olarak test edilmeli.
ENERJİ, ULAŞIM VE FİNANSTA ULUSAL GÜVENLİK
*Yapay zeka model ve sistemlerinin, özellikle kritik altyapılarda (örn. enerji, ulaşım, finans, sağlık, savunma) ve hizmetlerde kullanılmadan önce; ulusal güvenlik riskleri açısından saldırı tespit yetenekleri, siber güvenlik açıkları, kötüye kullanım senaryoları ve dış manipülasyonlara karşı direncini değerlendiren yöntemlerle test edilmeli.
ÇOCUKLAR KORUNMALI
* Yapay zeka ile uzun süreli etkileşimin olası olumsuz ve geri dönülemez etkilerine karşı çocukların korunması için önlemler alınmalı.
YAPAY ZEKA İLE DUYGUSAL İLİŞKİ
* Raporda dünyada yapay zeka ile aşk yaşayıp evlenenlere yönelik örnekler dikkate alınarak uyarılarda bulunuldu. Arkadaşlık, yoldaşlık gibi duygusal tecrübeleri taklit etmeye yönelik etkileşime girebilen yapay zeka uygulamaları için kullanıcılara karşılarında bir insan bulunmadığı yönünde açık, anlaşılır ve kolayca erişilebilir bir bilgilendirme yapılmalı. Bu sistemlerin "empati", "sevgi" veya "bakım" sundukları izlenimi yaratması bazı kurallara bağlanmalı. Savunmasız gruplarla etkileşimlerde yasaklanmalı. İnsanlar arası duygusal bağın yerini alamaz. Yapay zeka bir araçtır, arkadaş değil.
DEZENFORMASYONLARA KARŞI YAPTIRIM
* Yapay kaynaklı dezenformasyona karşı çevrim içi platformlar için belirli hukuki yükümlülükler ve yaptırımları getirilmeli.
ALGORİTMA VE SAHTE İÇERİK
* Dijital platformların, algoritmalar ve insan denetimi ile sahte içerik tespiti yapmaları sağlanmalı ve özellikle derin sahte içeriklerin kötü niyetli ve zararlı kullanım senaryolarına karşı özel bir hukuki çerçeve hazırlanmalı.
* Yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin tespit edilmesi için dijital filigran ve meta veri gibi kaynak tespiti yapmaya ve kullanıcıları içeriğin yapay zeka üretimi olduğu yönünde bilgilendirmeye yarayan mekanizmaların geliştirilmeli. İsteyen içerik üreticileri için içeriğin orijinalliğini, bütünlüğünü ya da üretici kimliğini doğrulamaya yarayan imza sistemleri geliştirilmeli.
ALGORİTMİK ZARARLAR AZALTILMALI
* Dijital platformlarda YZ kaynaklı algoritmik zararların azaltılmasına yönelik tedbirlerin geliştirilmesi ve öneri sistemlerinde son kullanıcı kontrolünün artırılmasına yönelik alınması gereken tedbirler belirlenmeli.
TARIMDA YAPAY ZEKA
* Yapay zeka gelişiminde çevre ve tarım üzerindeki etkilerin göz önünde bulundurulmasını sağlayacak sürdürülebilirlik göstergelerinin (su, toprak, biyoçeşitlilik) yapay zeka sistemlerine entegre edilmesi, yerel bilgi ve geleneksel tarım uygulamalarını da dikkate alan, kültürel çeşitliliğe duyarlı ve küçük çiftliklerde algoritmik yanlılığı azaltacak eğitim veri setleri geliştirilmeli.
SİYASİ REKLAM VE PROPOGANDA DÜZENLEME ALTINA ALINMALI
* Yapay zeka destekli siyasi reklam ve propaganda düzenleme altına alınmalı ve mikro hedefli siyasi reklamlarda şeffaflık sağlanmalı, hassas kişisel veri kullanımı sınırlandırılmalı.
İŞSİZLİK VE MESLEKİ DÖNÜŞÜME DİKKAT
* Sosyal güvenlik sistemi yapay zeka kaynaklı işsizlik ve mesleki dönüşümlere karşı güncellenmeli ve yeni meslekler gerekli görülen alanlarda yasal zemine oturtulmalı. İş gücü piyasalarına yönelik bir hukuki etki ve gereklilik analizi yapılması.
KIZ ÇOCUKLARINA ÖNCELİK
* Yapay zeka kazanımlarının adil dağılımı amacıyla kız çocukları başta olmak üzere tüm dezavantajları gruplar özelinde (engelli bireyler, kırsal alan bölgeleri, vb.) ilgili iletişim teknolojileri altyapısına erişimin ve sürekli kullanımının maddi olarak karşılanabilmesi için gerekli mekanizmalar geliştirilmeli.
4+4+4 YAPAY ZEKA İLE DESTEKLENMELİ
4+4+4 zorunlu eğitim sistemi, ortaokul ve lise eğitim-öğretim süreçlerinin, yapay oluşturacağı iş gücü talep ve değişimine uygun olarak esnek, teknik becerileri geliştiren ve mesleki yönelim süreçlerini destekleyen düzenlemeler ile güncellenmeli.
YAPAY ZEKA FONU OLUŞTURULMALI
* Yapay zeka teknolojilerine Ar-Ge faaliyetlerine odaklanılması şartlarıyla destek verecek "Yapay Zekâ Ortak Araştırma ve Ürün Geliştirme Merkezi ve Fonu" oluşturulmalı.