Tarıma iklim ve maliyet kıskacı

Tarladaki maliyetlerin kuraklık ve zirai don gibi iklim kaynaklı etkilerle birleşmesi, tarım sektöründe küçülmeyi beraberinde getirdi. 2025’in ilk çeyreğinde yüzde 2 ile başlayan tarımdaki daralma, ikinci çeyrekte yüzde 3.5’e ve üçüncü çeyrekte yüzde 12.7’ye çıktı. Tarım, 2025 genelinde ise bir önceki yıla kıyasla yüzde 8.8 küçüldü. ABD ve İsrail’in İran’a saldırmasıyla başlayan son savaşın etkilerinin de enerji piyasasıyla sınırlı kalmayıp, gübre fiyatları üzerinden tarımı da etkilemesi bekleniyor.

‘KURAKLIĞIN ETKİLERİ SON ÇEYREĞE KADAR SÜRDÜ’

Bu ay başında, 2025’in son çeyreğine yönelik açıklanan büyüme verilerini değerlendiren Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, tarımdaki küçülmenin nedenlerine ilişkin de açıklama yapmıştı. Şimşek, bu küçülmede ‘zirai don ve kuraklığın etkilerinin yılın son çeyreğine kadar devam etmesinin’ etkili olduğuna işaret etmişti. Hürriyet’e konuşan TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası (ZMO) Genel Başkanı Baki Remzi Suiçmez ise yaşanan küçülmede iklim değişikliğinin etkilerinin yanı sıra yapısal sorunların da etkili olduğunu vurguluyor.

‘YAPISAL SORUNLAR’ VURGUSU

“Ülkemizde ekonomi büyürken tarımdaki ciddi küçülmenin temel nedeni teknik değil. İklimin üretime olumsuz etkileri var ama asıl sorun yapısal” diyen Suiçmez, şu değerlendirmeyi yaptı: “Tarımsal üretimi çok olumsuz etkileyen kuraklık, zirai don, dolu, sel, şap hastalığı, kahverengi kokarca gibi olağanüstü ortamlarda özel önlemler alınması gerekirken, ek ekonomik ve tarımsal paketlerin açıklanmadığı; genel destek düzeyinin düşük kaldığı, dışarıya bağımlı olduğumuz girdi maliyetlerinin arttığı bir ortamda; tarımdaki yapısal sorunlar çözülmeden kendimize yeterlilik sağlanamaz.”

HÜRMÜZ KRİZİ VE GÜBRE ENDİŞESİ

Hürmüz krizinin küresel ekonomiyi yalnızca petrol ve doğalgaz fiyatları üzerinden değil, gübre üzerinden de olumsuz etkileyeceğinden endişe ediliyor. Dünya gübre ihracatının üçte birinin bu bölgeden geçtiğinin hatırlatıldığı Dünya Ticaret Örgütü raporunda; Hindistan, Tayland ve Brezilya gibi büyük tarım üreticilerinin ciddi ithalat riskleriyle karşı karşıya olduğuna dikkat çekildi. Türkiye ise tarımsal girdilerde büyük ölçüde dışa bağımlı. Halihazırda yurtiçinde gübre stoklarının yeterli seviyede olduğu belirtilse de; Hürmüz krizinin sürmesi halinde Türkiye tarımının gelecek sezon hasadında verim ve arz düşüklüğü yaşaması ihtimali var.