Tarihte bugün: 3 Ağustos’ta dünyayı ve Türkiye’yi etkileyen olaylar Son Haberler

Tarihte 3 Ağustos, keşif yolculuklarından savaşlara, doğal afetlerden siyasi ve hukuki düzenlemelere kadar birçok önemli gelişmeye sahne oldu. Kristof Kolomb’un Atlas Okyanusu’na açıldığı, Osmanlı ordusunun Tebriz’i ele geçirdiği, Samsun’un büyük bir yangınla karşı karşıya kaldığı ve İngiltere’nin Osmanlı Devleti adına üretilen savaş gemilerine el koyduğu gelişmeler aynı tarihin farklı dönemlerinde kayıtlara geçti.

Türkiye’de 27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından çok sayıda general, amiral ve subayın emekliye sevk edilmesi de 3 Ağustos’ta yaşandı. Avrupa Birliği uyum düzenlemeleri kapsamında ölüm cezasının savaş ve yakın savaş tehdidi halleri dışında kaldırılmasını sağlayan kanun ise 3 Ağustos 2002’de kabul edildi.

KRİSTOF KOLOMB ÜÇ GEMİYLE ATLAS OKYANUSU’NA AÇILDI

Kristof Kolomb, 3 Ağustos 1492 sabahı Santa María, Pinta ve Niña adlı üç gemiyle İspanya’nın Palos Limanı’ndan ayrıldı. Kolomb’un amacı, batı yönünde ilerleyerek Çin, Hindistan ve Asya’daki diğer ticaret bölgelerine ulaşabilecek yeni bir deniz yolu bulmaktı. Portekiz’den istediği desteği alamayan Kolomb’un seferi, İspanya Kraliçesi I. Isabel ile Kral II. Fernando tarafından desteklendi.

Yolculuk sonucunda Karayipler’e ulaşan Kolomb, Avrupa açısından Amerika kıtasına uzanan sömürgeleştirme sürecinin başlamasında etkili oldu. Ancak ulaştığı toprakların daha önce Avrupalılar tarafından bilinmeyen ayrı bir kıtanın parçaları olduğunu anlayamadı ve yaşamının sonuna kadar Asya yakınlarındaki bölgelere ulaştığını düşündü.

SEFARAD YAHUDİLERİNİN İSPANYA’DAN AYRILMA SÜRECİ

Kolomb’un yolculuğa çıktığı dönem, İspanya’daki Yahudi nüfus açısından da önemli bir tarihsel kırılmaya karşılık geldi. Katolik hükümdarlar tarafından yayımlanan Elhamra Kararnamesi ile Yahudilerin Hristiyanlığı kabul etmeleri veya ülkeden ayrılmaları istendi. Kararın ardından çok sayıda Sefarad Yahudisi İspanya’yı terk etmek zorunda kaldı.

İspanya’dan ayrılanların önemli bir bölümü Kuzey Afrika, İtalya, Portekiz ve Osmanlı topraklarına yöneldi. Osmanlı yönetiminin kabul ettiği Sefarad toplulukları İstanbul, Selanik, İzmir ve Balkanlar başta olmak üzere farklı kentlere yerleşti.

OSMANLI ORDUSU TEBRİZ’İ ELE GEÇİRDİ

Safevi Devleti’nde yaşanan iç karışıklıklar sırasında Osmanlı Devleti ile Rusya, İran toprakları üzerinde ilerlemeye başladı. Osmanlı ordusu Kafkasya, Güney Azerbaycan ve Kuzey Azerbaycan çevresindeki bazı kentleri kontrol altına aldı. Daha önce kuşatılan ancak alınamayan Tebriz, Ağustos 1725’te Osmanlı kuvvetlerinin eline geçti.

Osmanlı hâkimiyeti kalıcı olmadı. İran’da askeri gücünü artıran Nadir Han, Osmanlı kuvvetlerine karşı harekete geçti ve kaybedilen bölgelerin önemli bölümünü yeniden İran yönetimine bağladı. Tebriz de ilerleyen yıllarda Osmanlı denetiminden çıktı.

BÜYÜK SAMSUN YANGINI KENT MERKEZİNİ ETKİLEDİ

Samsun’da 3 Ağustos 1869’da başlayan büyük yangın, kent tarihinin en ağır afetlerinden biri olarak kayıtlara geçti. Şehir merkezinde çıkan ve uzun süre kontrol altına alınamayan yangın, konutları, iş yerlerini ve kamu yapılarının bulunduğu geniş bir alanı etkiledi. Kaynaklarda yanan yapıların sayısına ilişkin farklı bilgiler bulunmakla birlikte yüzlerce evin kullanılamaz hale geldiği belirtiliyor.

Yaklaşık 125 bin metrekarelik alanın yangından birinci derecede etkilendiği aktarıldı. Büyük Samsun Yangını’nın ardından kent merkezinde yeni imar çalışmaları gerçekleştirildi ve ahşap yapılaşmanın yol açtığı yangın riskine karşı farklı düzenlemeler gündeme geldi.

İNGİLTERE OSMANLI DEVLETİ İÇİN ÜRETİLEN GEMİLERE EL KOYDU

Osmanlı Devleti, Birinci Dünya Savaşı öncesinde donanmasını güçlendirmek amacıyla İngiltere’ye iki büyük savaş gemisi sipariş etti. Sultan Osman-ı Evvel ve Reşadiye adı verilen gemilerin bedellerinin önemli bölümü Osmanlı halkından toplanan yardımlarla karşılandı.

Avrupa’da savaşın başlaması üzerine İngiliz yönetimi, 3 Ağustos 1914’te teslim edilmek üzere olan iki gemiye el koydu. Gemiler daha sonra Kraliyet Donanması’na katılarak HMS Agincourt ve HMS Erin adlarıyla kullanıldı. Osmanlı kamuoyunda büyük tepki doğuran karar, Osmanlı Devleti ile İngiltere arasındaki ilişkileri daha da gerginleştirdi.

Aynı gün Alman İmparatorluğu Fransa’ya savaş ilan etti. Avrupa’daki çatışmanın genişlemesiyle Osmanlı Devleti de Çanakkale Boğazı’nda güvenlik önlemlerini artırdı ve boğazın mayınlanmasına yönelik hazırlıklara başladı.

TÜRKİYE CUMHURİYETİ İBARELİ İLK MADENİ PARALAR TEDAVÜLE ÇIKTI

Üzerinde “Türkiye Cumhuriyeti” ibaresi bulunan bronz 10 kuruşluk madeni paralar, 3 Ağustos 1924’te tedavüle çıkarıldı. Paralar, Cumhuriyet döneminin ilk madeni paraları arasında yer aldı.

Yeni madeni paraların tedavüle girmesi, Cumhuriyet’in ekonomik ve idari kurumlarının oluşturulduğu dönemde para sisteminde gerçekleştirilen değişikliklerin bir parçasını meydana getirdi.

JESSE OWENS BERLİN OLİMPİYATLARI’NDA ALTIN MADALYA KAZANDI

Amerikalı atlet Jesse Owens, 3 Ağustos 1936’da düzenlenen Berlin Yaz Olimpiyatları’nın 100 metre finalinde 10,3 saniyelik derecesiyle altın madalyaya ulaştı. Owens, organizasyon boyunca 100 metre, 200 metre, uzun atlama ve 4x100 metre bayrak yarışlarında toplam dört altın madalya kazandı.

Owens’ın başarıları, Nazi Almanyası’nın ırkçı üstünlük propagandasının öne çıkarıldığı olimpiyatlarda uluslararası kamuoyunun dikkatini çekti. Adolf Hitler’in Owens nedeniyle stadyumu terk ettiği yönündeki anlatı yaygınlaşmış olsa da tarihsel kayıtlarda Hitler’in sporcuları tebrik etme uygulamasına daha önce son verdiği belirtiliyor.

USS NAUTILUS KUZEY KUTBU’NUN ALTINDAN GEÇTİ

Dünyanın nükleer enerjiyle çalışan ilk denizaltısı USS Nautilus, 3 Ağustos 1958’de Kuzey Kutbu’na su altından ulaşan ilk denizaltı oldu. Denizaltı, kalın buz tabakasının altında ilerleyerek Kuzey Kutbu bölgesini geçti.

Operasyon, nükleer denizaltıların uzun süre su yüzüne çıkmadan görev yapabilme kapasitesini göstermesi bakımından askeri ve teknolojik açıdan önemli bir gelişme olarak kayıtlara geçti.

ORDUDA BİNLERCE SUBAY EMEKLİYE SEVK EDİLDİ

27 Mayıs 1960 askeri müdahalesinin ardından Türk Silahlı Kuvvetlerinin personel yapısında geniş kapsamlı bir düzenlemeye gidildi. 3 Ağustos 1960’tan itibaren aralarında Genelkurmay Başkanı Orgeneral Ragıp Gümüşpala’nın da bulunduğu 235 general ve amiral ile yaklaşık 5 bin subay emekliye sevk edildi. Genelkurmay Başkanlığı görevine Orgeneral Cevdet Sunay getirildi.

Emeklilik kararlarına gerekçe olarak ordunun gençleştirilmesi, kadro fazlalığının giderilmesi, rütbe enflasyonunun önlenmesi ve rütbe sıralamasının yeniden düzenlenmesi gösterildi. Emekliye ayrılan subayların daha sonra kurduğu Emekli İnkılap Subayları Derneğinin kısaltması olan EMİNSU, söz konusu tasfiye sürecinin adı olarak kullanılmaya başlandı.

BAŞPİSKOPOS MAKARİOS HAYATINI KAYBETTİ

Bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı Başpiskopos III. Makarios, 3 Ağustos 1977’de geçirdiği kalp krizi sonucunda hayatını kaybetti. Makarios, Kıbrıs’ın İngiliz yönetiminden ayrılarak bağımsızlığını kazanması sürecinin önde gelen siyasi aktörleri arasında yer aldı.

Makarios’un ölümünün ardından Temsilciler Meclisi Başkanı Spiros Kipriyanu geçici olarak cumhurbaşkanlığı görevini üstlendi. Kipriyanu daha sonra yapılan seçimle Kıbrıs Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı oldu.

MARK KARŞISINDA TÜRK LİRASININ DEĞERİ DÜŞÜRÜLDÜ

Türk lirasının Alman Markı karşısındaki değeri 3 Ağustos 1977’de yüzde 4,5 oranında düşürüldü. Düzenlemeyle Mark’ın alış fiyatı 730 kuruştan 763 kuruşa yükseltildi.

Mark’ın satış fiyatı da yapılan kur ayarlamasının ardından 778 kuruş seviyesine çıkarıldı. Karar, Türkiye’nin döviz darboğazı ve yüksek dış finansman ihtiyacıyla karşı karşıya bulunduğu dönemde uygulandı.

MATHIAS RUST SOVYETLER BİRLİĞİ TARAFINDAN SERBEST BIRAKILDI

Batı Alman pilot Mathias Rust, küçük uçağıyla Sovyet hava savunmasını aşarak 1987’de Moskova’daki Kızıl Meydan yakınlarına iniş yaptı. Sovyet mahkemesi tarafından hapis cezasına çarptırılan Rust, 3 Ağustos 1988’de serbest bırakıldı.

Rust’un uçuşu, Sovyet hava savunma sistemindeki eksikliklerin ortaya çıkmasına neden oldu. Olayın ardından Sovyet ordusundaki çok sayıda üst düzey yetkilinin görevden alınması gündeme geldi.

TOBB’UN DOĞU RAPORU AÇIKLANDI

Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği tarafından hazırlatılan “Doğu Raporu”, 3 Ağustos 1995’te kamuoyuna açıklandı. Rapor, TOBB Başkanlık Danışmanı Prof. Dr. Doğu Ergil tarafından hazırlandı.

Çalışmada Türkiye’nin doğu ve güneydoğu bölgelerindeki toplumsal, ekonomik ve siyasi sorunlar ele alındı. Rapor, yayımlandığı dönemde içeriği ve sunduğu çözüm önerileri nedeniyle geniş çaplı tartışmalara yol açtı.

ENVER PAŞA’NIN NAAŞI İSTANBUL’A GETİRİLDİ

Enver Paşa’nın Tacikistan’daki mezarından çıkarılan naaşı, 3 Ağustos 1996’da İstanbul’a getirildi. Enver Paşa, 1922’de Orta Asya’da Sovyet kuvvetleriyle yaşanan çatışma sırasında hayatını kaybetmişti.

Naaşı, ölümünün 74’üncü yılında düzenlenen törenin ardından İstanbul’daki Abide-i Hürriyet Tepesi’ne defnedildi.

ÖLÜM CEZASI SAVAŞ HALLERİ DIŞINDA KALDIRILDI

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Avrupa Birliği uyum süreci kapsamında hazırlanan 4771 sayılı Kanun’u 3 Ağustos 2002’de kabul etti. Düzenlemeyle ölüm cezası, savaş ve çok yakın savaş tehdidi halleri dışında kaldırıldı. Kesinleşmiş ölüm cezalarının ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çevrilmesinin yolu açıldı.

Düzenleme, Abdullah Öcalan hakkında verilen ölüm cezasının uygulanması ihtimalini de ortadan kaldırdı. Türkiye’de ölüm cezasının anayasal ve yasal düzenlemelerden tamamen çıkarılması ise 2004 yılında gerçekleştirilen değişikliklerle tamamlandı.

KUZEY HİNDİSTAN’DAKİ TAPINAKTA İZDİHAM YAŞANDI

Kuzey Hindistan’da bulunan Naina Devi Tapınağı’nda 3 Ağustos 2008’de büyük bir izdiham meydana geldi. Binlerce kişinin katıldığı dini etkinlik sırasında çıkan panik sonucunda aralarında çocukların da bulunduğu 68 kişi hayatını kaybetti.

İzdihamın, bölgede toprak kayması yaşandığına ilişkin söylentilerin yayılması ve kalabalığın dar geçitlere yönelmesi üzerine meydana geldiği bildirildi.

MOGADİŞU’DAKİ PATLAMADA 20 KİŞİ ÖLDÜ

Somali’nin başkenti Mogadişu’da 3 Ağustos 2008’de yol kenarına yerleştirilen bombanın patlaması sonucunda 20 kişi yaşamını yitirdi. Saldırı, ülkede merkezi yönetim ile silahlı gruplar arasındaki çatışmaların yoğunlaştığı dönemde gerçekleşti.

Patlamada sivillerin yanı sıra güvenlik görevlilerinin de hayatını kaybettiği bildirildi. Saldırının ardından Mogadişu’daki güvenlik önlemleri artırıldı.

3 AĞUSTOS’TA YAŞANAN DİĞER GELİŞMELER

Selçuklu kuvvetleri, 3 Ağustos 1071’de Bizans İmparatoru Romen Diyojen’in Malazgirt ve Ahlat çevresine gönderdiği birlikleri geri çekilmeye zorladı. Malazgirt Savaşı’ndan önce yaşanan çatışmalar, bölgedeki askeri hareketliliğin önemli aşamalarından birini oluşturdu.

Milano’daki La Scala Opera Binası 3 Ağustos 1778’de açıldı. Samuel Beckett’in “Godot’yu Beklerken” adlı oyunu 3 Ağustos 1955’te ilk kez Londra’da sahnelendi. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ise 3 Ağustos 1949’da Çin’in Birleşmiş Milletlere kabulüne ilişkin başvuruyu reddetti.