Sosyal medyada 15 yaş altı için yeni dönem 1 Kasım da başlıyor

15 yaş altındaki çocukların sosyal medya kullanımını sınırlayan düzenleme, 1 Kasım’da yürürlüğe giriyor. Düzenlemenin ardından YouTube’daki çocuk hesaplarının akıbeti de merak konusu oldu.

YOUTUBE: HESAPLARI KAPATMAK ZORUNDA KALABİLİRİZ

YouTube Türkiye, yeni düzenleme sonrasında 15 yaş altındakilere ait hesapları kapatmak zorunda kalabileceğini duyurdu. Nisan ayında Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Genel Kurulu’nda kabul edilen düzenleme, Resmi Gazete’de yayımlanan kararla 1 Kasım’da yürürlüğe girecek.

Düzenleme kapsamında platformlar, yaş doğrulama sistemleri kurmak ve çocukların gelişimlerine uygun olmayan içeriklere erişimini engellemekle yükümlü olacak. 15 yaş üstü kullanıcılar için ise yaşa uygun, ayrıştırılmış hizmetler sunulması gerekecek.

BAKAN GÖKTAŞ: AMAÇ ÇOCUKLARI KORUMAK

Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanı Mahinur Özdemir Göktaş, 28 Mart’ta katıldığı CNN Türk yayınında, 15 yaş altı çocuklara sosyal medya kısıtlaması getirerek “çocukları her türlü riskten ve zararlı içeriklerden korumayı amaçladıklarını” söylemişti.

Düzenlemenin yaklaşık 1,5 yıllık bir çalışmanın ürünü olduğunu belirten Göktaş, bu süreçte uzmanlar, aileler, çocuklar ve sosyal medya şirketleriyle görüşmeler yürütüldüğünü aktarmıştı.

“YASAKTAN ZİYADE BİR KORUMA MEKANİZMASI”

BBC Türkçe’ye konuşan Kastamonu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Yapay Zeka Çalışmaları Koordinatörü ve eğitim sosyoloğu Prof. Dr. Selman Tunay Kamer, düzenlemenin “yasaktan ziyade bir koruma mekanizması” olarak değerlendirilmesi gerektiğini söyledi.

Çocukların özellikle ergenlik döneminde nörolojik gelişimlerinin henüz tamamlanmadığına dikkat çeken Kamer, “Bilimsel çalışmalar, risk alma ve karar verme gibi süreçlerin 16 yaş civarında olgunlaştığını ortaya koyuyor. Bu nedenle yaş sınırları rastgele değil, bilimsel verilere dayanıyor” dedi. Kamer, özgürlük tartışmalarına ilişkin de “Elbette bu bir kısıtlama. Ancak temel amaç çocukların dijital ortamda ihmal ve istismardan korunması” diye konuştu.

“PLATFORMLAR SORUMLULUK ALMALI”

Kamer’e göre düzenlemenin başarısı büyük ölçüde platformların sorumluluk almasına bağlı. “Yaş doğrulama ve içerik filtreleme teknik olarak zor değil. Asıl mesele bu sistemlerin gerçekten uygulanması ve denetlenmesi” diyen Kamer, aksi takdirde şirketlere yaptırım uygulanması gerektiğini savundu.

Ebeveyn denetiminin tek başına yeterli olmayacağını vurgulayan Kamer, “Günümüzde ailelerin çocuklarıyla dijital iletişim kurma konusunda ciddi eksikleri var. Bu nedenle sorumluluğun tamamen ebeveynlere bırakılması doğru değil” ifadelerini kullandı.

“ÇOK DAHA GENİŞ BİR KONTROL MEKANİZMASININ ÖNÜNÜ AÇABİLİR”

Siber haklar ve ifade özgürlüğü alanında çalışan hukukçu ve akademisyen Yaman Akdeniz ise BBC Türkçe’ye yaptığı değerlendirmede, uygulamanın kapsamı ve etkilerine ilişkin ciddi soru işaretleri bulunduğunu belirtti. Akdeniz, düzenlemenin kamuoyuna “çocukları koruma” amacıyla sunulsa da pratikte çok daha geniş bir kontrol mekanizmasının önünü açabileceğini savundu.

Yaş doğrulamanın e-Devlet üzerinden yapılmasının planlandığını hatırlatan Akdeniz, bunun tüm kullanıcıların kimlik bilgileriyle sosyal medya hesaplarının eşleştirilmesi anlamına gelebileceğini ileri sürdü.

BAKAN GÜRLEK: E-DEVLET ÜZERİNDEN DOĞRULAMA KODU ALINACAK

Adalet Bakanı Akın Gürlek, 22 Nisan’da CNN Türk’te katıldığı programda, sosyal medya hesabı kullanmak isteyenlerin e-Devlet üzerinden doğrulama kodu alarak sosyal medyaya gireceğini söylemişti. Takma isimle de hesap açılabileceğini ancak T.C. kimlik numarası vermenin zorunlu olacağını belirten Gürlek, “Katalog suçlar belli. Bunları oluşturduk. Bunlar o hesabın olduğu platforma iletilecek ve suç işlendiyse bilgiler istenecek” demişti.

“İŞLEV KAYMASI YAŞANABİLİR”

Akdeniz, “Bugün sosyal medya için kurulan bir sistem, yarın başka dijital hizmetler için de kullanılabilir. Bu, ‘function creep’ [işlev kayması] dediğimiz, sistemin zamanla genişlemesi riskini beraberinde getiriyor” dedi. İşlev kayması, bir sistemin, teknolojinin ya da verinin zamanla başlangıçta amaçlanan sınırların ötesinde yeni amaçlar için kullanılmaya başlanması anlamına geliyor.

YOUTUBE VE PINTEREST’E ERİŞİM DE KISITLANABİLİR

Akdeniz’in dikkat çektiği bir diğer nokta, YouTube ve Pinterest gibi eğitim ya da içerik odaklı platformlara erişimin de kısıtlanabilecek olması. Akdeniz, bunun çocukların bilgiye erişim hakkını sınırlayabileceğini ve sürecin yeterince şeffaf ilerlemediğini öne sürdü: “Diğer ülkelerde bu tür düzenlemeler uzun tartışmalar sonucunda şekilleniyor. Türkiye’de ise süreç oldukça hızlı ilerledi.”

İLK ADIMI AVUSTRALYA ATTI

Türkiye, çocuklara yönelik sosyal medya kısıtlaması getiren tek ülke değil. Dünyada benzer bir yasağı ilk uygulayan ülke Avustralya oldu. Avustralya hükümeti, Aralık 2025'te 16 yaş altındaki çocukların TikTok, Instagram, Snapchat, X ve Facebook gibi platformlara erişimini engelledi.

Messenger Kids, WhatsApp, Google Classroom ve YouTube Kids ise yasak kapsamı dışında bırakıldı. Sorumluluğu sosyal medya şirketlerine bırakan Avustralya, kurallara uymayan şirketlere yaklaşık 50 milyon dolara kadar para cezası kesebiliyor.

AVRUPA VE İNGİLTERE’DE DE TARTIŞILIYOR

Avrupa Parlamentosu, 26 Kasım 2025'te aldığı kararla sosyal medya, video paylaşım platformları ve yapay zeka uygulamalarına Avrupa Birliği genelinde 16 yaş sınırı getirilmesine destek verdi. Malezya da Aralık 2025'te 16 yaş altı çocuklara yönelik benzer bir uygulamayı hayata geçirmeyi planladığını duyurdu.

İngiltere Başbakanı Keir Starmer, 28 Mart’ta Sunday Mirror gazetesine verdiği röportajda, sosyal medya şirketlerinin çocukları daha uzun süre platformda tutmayı hedeflediğini öne sürdü. Starmer, “Bu yüzden harekete geçmek zorunda kalacağımızı düşünüyorum” dedi. İngiltere’de hükümet konuyla ilgili uzman görüşü alırken, Avam Kamarası 22 Nisan’daki oylamada 16 yaş altına sosyal medya yasağı getirilmesini öngören öneriyi üçüncü kez reddetti.

AVUSTRALYA’DA ÇOCUKLARIN YÜZDE 61'İ HESABINI KORUYOR

Molly Rose Foundation ve YouthInsight’ın 12-15 yaş aralığındaki 1.050 çocukla yaptığı ankete göre, yasa yürürlüğe girmeden önce hesap sahibi olan çocukların yüzde 61'i en az bir sosyal medya hesabına erişmeye devam ediyor. Molly Rose Foundation, uygulamanın acil ve kesin bir “güvenlik bariyeri” işlevi görmediğini savunarak, “Aksine, ebeveynlere yanlış bir güvenlik hissi verebilir” uyarısında bulundu.

Yaş doğrulama şirketlerini temsil eden Age Verification Providers Association (AVPA) ise sorunların teknolojik yetersizlikten değil, platformların mevcut araçları yeterince kullanmamasından kaynaklandığını ileri sürüyor. Şirketler ise yaklaşımın hatalı olduğunu savunurken, kurallara uymak için ellerinden geleni yaptıklarını ifade ediyor.

YOUTUBE DA İNCELEME KAPSAMINDA

Avustralya’nın çevrimiçi güvenlik düzenleyicisi eSafety Commissioner, Meta (Facebook ve Instagram), Google (YouTube), TikTok ve Snap hakkında yasa ihlali şüphesiyle inceleme yürütüyor. Kurum, yasanın yürürlüğe girmesinden bu yana yayımladığı ilk raporda 5 büyük platformda “bir dizi zayıf uygulama” tespit edildiğini bildirdi. Düzenleyici kurum, ocak ayında yaptığı açıklamada ilk ayda 4,7 milyon hesabın kısıtlandığını ya da kaldırıldığını duyurmuştu.

Avustralya hükümeti de uyumun artmaması halinde Federal Mahkeme sürecini başlatmak için kanıt topladığını açıkladı.