Son büyük firavuna yapılan darbe ve suikast 3 bin yıl sonra aydınlandı

PAPIRÜS 1820'LERDE ORTAYA ÇIKTI

Rosetta Taşı'nın çözülmesinin ardından Avrupa'dan Mısır'a araştırmacı akını başladı. Antika pazarlarında ve kazılarda çok sayıda belge ele geçirildi. Bunlardan biri beş metre uzunluğunda, MÖ 12. yüzyıla ait bir yargılama papirüsüydü.

Papirüs, Firavun III. Ramses'in sarayındaki bir darbe girişimini anlatıyordu.

Komplo firavunun ikinci eşlerinden Tiye tarafından örgütlenmişti. Amaç oğlu Pentawere'yi tahta çıkarmaktı. Tiye saray görevlilerinden firavunun özel hekimine kadar geniş bir ağ kurmuştu. Yargılama belgelerinde adı geçen tek kadın oydu.

Ancak papirüs kritik bir soruyu yanıtsız bırakıyordu; papirüs, III. Ramses'in gerçekten ölüp ölmediğini hiçbir yerde açıkça belirtmiyordu.

III. Ramses'in birden fazla eşi ve çok sayıda çocuğu vardı. Harem yapısı siyasi gerilimle doluydu. Firavunun kendisinden önce on iki veliaht hayatını kaybetmişti. MÖ 1164'te bir veliahdın daha ölmesiyle baş eşi Tyti'nin oğlu tahtın birinci sırasına geçti. Tahtta şansı olmayan Pentawere'nin annesi Tiye bu noktada harekete geçti.

Deir el-Bahari'deki kraliyet deposunda III. Ramses'in mezarı 1886'da açıldı. Kazı belgelenmesi son derece yetersizdi. O dönemde firavunun mumyasında belirgin bir yara izi görülmedi.

Asıl şaşırtıcı olan mezarda Ramses'in yanında bulunan ikinci bedendi.

İkinci mumya, diğerlerinden küçük yapılıydı. Kraliyet keteni yerine dinen kirli sayılan keçi derisine sarılmıştı. Elleri ve ayakları bağlıydı. Yüzü donmuş bir çığlık halindeydi. Ne bir yazıt vardı ne bir ritüel uygulanmıştı. Kayıtlara "Bilinmeyen Adam E" olarak geçti.

17 Aralık 2012'de Mısırbilimci Zahi Hawass'ın ekibi sonuçları British Medical Journal'da yayımladı. Bilgisayarlı Tomografi taramaları III. Ramses'in gırtlağının hemen altında 70 milimetrelik bir kesik yarası ortaya koydu.

Yara nefes borusunu, yemek borusunu ve ana damarları kesmişti. Araştırmacılara göre bu yara anında ölüme yol açtı.

Tahnit uzmanları yaraya şifa ritüeli olarak Horus gözü muskası yerleştirmişti. Boyun kalın keten katmanlarıyla örtülerek hasar gizlenmişti.

DNA analizi davanın en kritik bulgusunu üretti.

III. Ramses ile Bilinmeyen Adam E aynı Y kromozom haplotipini taşıyordu. İkisi baba-oğuldu.

Adam E'nin boynundaki deri kıvrımları ve göğsündeki şişkinlik boğularak öldürüldüğüne işaret ediyordu. Keçi derisine sarılması ise vatan haini ilan edilen bir prense uygulanan ritüel cezaydı.

2016'daki ikinci BT çalışması başka bir ayrıntıyı ortaya çıkardı. III. Ramses'in sol ayak baş parmağı, boğazındakinden farklı bir aletle koparılmıştı.

Firavuna birden fazla saldırgan aynı anda saldırmıştı.

Firavunun ölümünden sonra baş eşi Tyti'nin oğlu IV. Ramses olarak tahta çıktı. Komplo firavunu öldürdü ama asıl hedefine ulaşamadı.

Tiye'nin mumyası hiçbir zaman bulunamadı.

Bazı tarihçiler yakılarak idam edilmiş olabileceğini düşünüyor. Bu ceza bedenini yok ederek ölüm sonrası yaşamını da ortadan kaldırmış olacaktı.

III. Ramses MÖ 1186'dan 1155'e kadar 31 yıl hüküm sürdü. Yeni Krallık'ın son büyük firavunu olarak kabul ediliyor.

Mısır'ın son anıtsal yapılarını o inşa ettirdi. Ancak halefine bıraktığı ülke çoktan çatırdıyordu. Ekonomik kriz, dış saldırılar ve iç huzursuzluk bir aradaydı.

Bu dönemde tarihte bilinen ilk işçi grevi yaşandı, maaşları ödenmeyen mezar işçileri iş bıraktı.